Có doanh nghiệp kinh doanh ô tô chỉ nhập khẩu vài ba chiếc một năm. Với quy mô như vậy, khách hàng không thể trông chờ nhà nhập khẩu cung cấp dịch vụ bảo dưõng, sửa chữa đủ tiêu chuẩn. Đặc biệt khi xảy ra sự cố thu hồi xe như trường hợp của Toyota, người mua cũng không biết xe mình có nằm trong danh sách thu hồi hay không và được hãng hỗ trợ những gì?
Dễ dàng nhập khẩu xe về bán...
Vài năm trở lại đây, thị trường nhập khẩu ô tô trở nên vô cùng sôi động với sự tham gia của hơn 1.000 doanh nghiệp. Ngoại trừ vài đại gia tên tuổi chuyên nhập xe “độc” hoặc các doanh nghiệp chuyên nhập khẩu hàng loạt những dòng xe đang bán chạy trên thị trường thì đa số các doanh nghiệp nhập khẩu ô tô chỉ dừng ở mức nhỏ lẻ.
Có đơn hàng thì nhập khẩu về bán, ế ẩm thì ngồi chơi. Các doanh nghiệp này cũng không mất công đầu tư dịch vụ bảo dưỡng sửa chữa và dịch vụ sau bán hàng. Nhiều khách hàng sau khi mua ô tô nhận được thông báo đến kỳ đem xe đi bảo dưỡng ở... một công ty khác.
Hầu như bất kể doanh nghiệp nào bất kể quy mô lớn hay nhỏ, có dịch vụ hậu mãi đầy đủ hay không cũng có thể nhập khẩu hoặc mở cửa hàng bán xe.
Theo thống kê của Cục Đăng kiểm VN, chỉ trong năm 2009, có tới 79.859 ô tô các loại được nhập khẩu bởi gần 1.716 doanh nghiệp. Như vậy, tính trung bình mỗi doanh nghiệp chỉ nhập có 47 xe/năm (trong thực tế có doanh nghiệp chỉ nhập vài ba xe).
Ông Trịnh Ngọc Giao, Cục trưởng Cục Đăng kiểm VN cho biết, Nghị định số 12/2006/NĐ - CP quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và các hoạt động đại lý mua bán gia công và quá cảnh hàng hóa nước ngoài đã có một số nội dung đề cập đến ô tô nhập khẩu.
Tuy nhiên, trong đó chưa quy định về điều kiện đối với doanh nghiệp nhập khẩu ô tô, đặc biệt là quy định về hệ thống bảo dưỡng sửa chữa và dịch vụ sau bán hàng. Các doanh nghiệp nhập khẩu ô tô ở Việt Nam đa số không phải là đại lý chính thức của nhà sản xuất nên khó đảm bảo quyền lợi đầy đủ cho người mua xe.
Hiện nay vẫn phổ biến hình thức mua gom, mua chọn từ các cửa hàng bán xe lẻ, các đại lý thứ cấp ở nước ngoài rồi đưa về Việt Nam nên khi xảy ra sự cố kỹ thuật thì người tiêu dùng thường không nhận được sự trợ giúp kỹ thật của nhà sản xuất. Điển hình như trường hợp xe Toyota do các doanh nghiệp nhập khẩu về Việt Nam không được tư vấn, thu hồi để kiểm tra khắc phục theo yêu cầu của nhà sản xuất.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, dù có nhiều doanh nghiệp nhập khẩu Toyota vào thị trường Việt Nam nhưng hiện nay chỉ có Công ty Cổ phần Đầu tư và Dịch vụ Ô tô Việt Nam (VAutoClub) là khá chuyên nghiệp trong việc hướng dẫn và xử lý sự cố kẹt chân ga cho khách hàng. Tuy nhiên, quyền lợi của khách hàng cũng được V Auto Club nêu rõ: Nếu xe còn trong thời hạn bảo hành thì sẽ thay thế chân ga miễn phí. Nếu hết hạn bảo hành thì miễn phí tiền công và giảm giá phụ tùng 30%.
Một nhân viên bán xe trên đường Giải Phóng cho biết, dù không có quy định pháp luật cụ thể nhưng tất cả khách mua xe nhập khẩu nguyên chiếc hầu hết đều được bảo hành 1 năm hoặc 20 ngàn km đầu tiên. Chế độ bảo hành này không gây khó khăn cho nhà nhập khẩu bởi chất lượng xe nhập khá tốt và ít xảy ra lỗi kỹ thuật phải thay thế, sửa chữa.
Nhà nhập khẩu phải có dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng xe?
Để đảm bảo ATGT, đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng và ngăn chặn các chủng loại xe có sự cố đang được nhà sản xuất thu hồi để xử lý nhập khẩu vào VN, mới đây, Bộ Công thương đề nghị Bộ GTVT không cấp giấy chứng nhận đăng kiểm nhập khẩu đối với loại xe ô tô có sự cố do các hãng sản xuất thu hồi cho đến khi các hãng sản xuất khắc phục được sự cố và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.
Đồng thời kiểm tra đối với các chủng loại xe có sự cố đã nhập khẩu vào VN và có biện pháp quản lý, xử lý phù hợp để đảm bảo ATGT. Bộ Công thương cũng đề nghị Bộ GTVT thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin về sự cố xe ô tô của các hãng sản xuất và thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để các tổ chức và người tiêu dùng biết.
Trao đổi với PV Báo GTVT, Cục trưởng Cục Đăng kiểm Trịnh Ngọc Giao cho biết đã có công văn yêu cầu các nhà nhập khẩu ô tô thuộc dòng xe bị lỗi phải công khai thông tin và có phương án hỗ trợ khách hàng.
Theo ông Giao, trong văn bản mới đây báo cáo Bộ GTVT, Cục Đăng kiểm đã đề xuất ban hành thông tư quy định về việc thu hồi (recall) các xe cơ giới có khiếm khuyết kỹ thuật liên quan tới an toàn và bảo vệ môi trường đã đưa ra lưu hành. Đồng thời, nghiên cứu ban hành quy định các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu xe phải thiết lập hệ thống mạng lưới các cơ sở sửa chữa/bảo dưỡng xe.
Tuy nhiên do đây là một vấn đề mới có ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp và việc quy định điều kiện đối với doanh nghiệp nhập khẩu ô tô liên quan tới nhiều bộ, ngành khác nhau, nên vấn đề này cần được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng về lộ trình thực hiện sao cho phù hợp với luật pháp và điều kiện thực tế của nước ta, ông Giao khẳng định.
Liên quan đến việc thu hồi một số sản phẩm ô tô để tiến hành sửa chữa do lỗi kỹ thuật của nhà sản xuất, ông Đỗ Hữu Đức - Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm VN cho biết: Ở các nước phát triển, thu hồi xe để sửa chữa, khắc phục là một hoạt động hết sức bình thường và xảy ra tương đối thường xuyên đối với tất cả các hãng sản xuất xe cũng như với người tiêu dùng.
Việc thu hồi không chỉ áp dụng cho các trường hợp xe có vấn đề về chất lượng kỹ thuật mà nhiều khi chỉ do quy cách sản phẩm, ví dụ như tem dán sai ngôn ngữ quy định (thay vì phải sử dụng tiếng bản địa thì lại sử dụng tiếng Anh)....
Thực tiễn trong quá trình thiết kế và sản xuất ô tô, việc phát sinh ra các lỗi kỹ thuật của một chi tiết hoặc một thiết bị... là không hiếm. Nhiều trường hợp, các lỗi này không thể phát hiện được trong các cuộc kiểm tra, thử nghiệm xe để cấp phép sản xuất mà chỉ xuất hiện trong quá trình sử dụng trên một vài sản phẩm hoặc một điều kiện sử dụng đặc biệt nào đó.
Việc phát hiện ra lỗi thường không dễ mà phải thông qua một quá trình theo dõi, thu thập, thống kê ý kiến phản hồi từ khách hàng sử dụng xe, từ việc phân tích nguyên nhân các vụ tai nạn.... Trường hợp phát hiện lỗi kỹ thuật, nhà sản xuất phải báo cáo với cơ quan quản lý xe cơ giới tại nước đó và phải tiến hành thu hồi, khắc phục lỗi trên các xe đã bán.
Do đang ở giai đoạn đầu của việc xây dựng công nghiệp ô tô, nên ở ta, đến nay vẫn chưa có các quy định về việc triệu hồi xe ô tô. Cách đây 5 năm, đã từng có kế hoạch xây dựng một văn bản pháp lý kỹ thuật về thu hồi xe. Tuy nhiên vào thời điểm đó còn có nhiều ý kiến khác nhau nên chưa thể thực hiện được. Vì vậy, trong thời gian tới cần sớm ban hành văn bản pháp lý về vấn đề này.
Trước mắt, đối với các doanh nghiệp nhập khẩu ô tô nói chung, Cục Đăng kiểm đã có văn bản yêu cầu các doanh nghiệp này liên hệ ngay với các nhà sản xuất hoặc nhà phân phối kiểm tra xem xe do mình nhập khẩu có thuộc diện phải thu hồi để tiến hành sửa chữa, khắc phục hay không?
Nếu có, các doanh nghiệp nhập khẩu phải thông báo tới khách hàng về nội dung phải thay thế, khắc phục, đồng thời triển khai các biện pháp hỗ trợ, tư vấn khách hàng và có báo cáo về Cục.
Riêng trường hợp lỗi bù ga ở xe Ford Transit như doanh nghiệp Thiên Trường phản ánh, Cục Đăng kiểm đang kiểm tra thực tế các xe này và sẽ sớm có kết luận.