Khi tôi hỏi một viện sĩ Trung Quốc hồi cuối tháng 12 năm ngoái về chủ đề chính của năm 2009 sẽ là gì, ông ta đã kể cho tôi nghe hai vấn đề lớn - kinh tế và Copenhagen.
Trong đó, vấn đề kinh tế rất đáng được quan tâm. Vào thời điểm chúng tôi nói chuyện, đã có những cảnh báo về việc hàng triệu công nhân mất việc sẽ đi lang thang tại các làng quê. Còn về Copenhagen, ông lo ngại rằng nước thải nhiều khí cácbon nhất thế giới, Trung Quốc sẽ trở thành điều nhức nhối nhất trong nỗi lo của cả thế giới về biến đổi khí hậu. Nếu hội nghị thượng đỉnh tháng 12 tại Đan Mạch sụp đổ mà không đi đến bất cứ thỏa thuận nào, thì một Trung Quốc đầy khí thải có thể sẽ bắt đầu đe dọa sự phát triển của chính mình.
Gần một năm sau đó, cả hai mối quan ngại đều đã vơi đi. Kinh tế Trung Quốc tăng trưởng nhanh hơn hầu hết các nền kinh tế khác, còn một số nhà máy ở phía nam đã phàn nàn về sự thiếu hụt nhân công.
Trong khi đó, ở các vòng đàm phán căng thẳng trước thềm hội nghị Copenhagen, các nhà đàm phán Trung Quốc lại có vẻ thấy thoải mái từ thực tế rằng áp lực dường như chỉ dành cho các nước khác mà thôi. Thực tế, Trung Quốc đã sử dụng "con bài khí hậu" một cách tài tình.
Bắc Kinh đã có được sự trợ giúp của các sự việc diễn ra ở những phương trời khác. Trong những ngày đầu, chính quyền Obama hy vọng sẽ đạt được mối quan hệ đối tác gần gũi về biến đổi khí hậu với Trung Quốc, điều cho phép Mỹ "đẩy" Bắc Kinh vào những cam kết quan trọng mới. Nhưng, với việc dự luật về biến đổi khí hậu vẫn đang mòn mỏi tại quốc hội, thì Washington không có được nhiều lực đòn bẩy. Todd Stern, một phái viên đặc biệt về khí hậu của Mỹ đã thừa nhận rằng, hai nước sẽ không ký được thỏa thuận nào quan trọng khi Barack Obama tới thăm Bắc Kinh vào giữa tháng này.
Trung Quốc cũng rất hân hoan khi Ấn Độ cũng có tiếng nói "nhiệt tình" và cứng rắn trong các cuộc đàm phán về khí hậu - một vai trò thường do Jairam Ramesh, Bộ trưởng Môi trường Ấn Độ đảm nhận. Cả hai chính phủ đều nhận thấy một điều rõ ràng rằng trách nhiệm giải quyết vấn đề nóng lên toàn cầu phải nằm ở các nước giàu. Tuần trước, hai nước thậm chí còn ký thỏa thuận nhằm phối hợp các nỗ lực về biến đổi khí hậu, điều sẽ giúp hai nước có được chỗ đứng hiệp lực lớn hơn tại Copenhagen. Nhưng, điều đáng nói là có lẽ sẽ thích hợp hơn với Trung Quốc chứ không phải Ấn Độ khi tỏ ra cứng rắn trong hoàn cảnh hiện tại.
Bắc Kinh cũng đã làm rất tốt việc thuyết phục phần còn lại của thế giới phải nghiêm túc với biến đổi khí hậu. Trung Quốc là một trong số những nhà sản xuất tấm pin mặt trời lớn nhất, và năm nay, những thông báo được đưa ra gần như hàng tuần về những trang trại cột phong điện mới - ngay cả khi các trang trại đang tồn tại vẫn chưa được kết nối với lưới điện quốc gia.
Chính phủ Trung Quốc cũng đặt ra mục tiêu cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng lên 20% trong giai đoạn 2006-2010, và với sự đi xuống toàn cầu cuối năm ngoái, nước này lại càng tiến gần cái đích ấy hơn. Vì thế, vào lúc chủ tịch Hồ Cẩm Đào nói trong hội thảo về biến đổi khí hậu tại Mỹ trong tháng 9 rằng, Trung Quốc cũng sẽ theo đuổi mục tiêu về "lượng khí thải cácbon", thì các tổ chức môi trường lập tức tỏ ra vu mừng và diễn đạt rằng đó là bước đột phá lớn.
Chính sách của Bắc Kinh đã thành công đến mức, những người ủng hộ năng lượng xanh của Mỹ phải cảnh báo rằng Trung Quốc sẽ là người chơi chính. Steven Chu, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ thông báo với ủy ban thượng viện hồi tuần trước: "Trung Quốc đang sử dụng khoảng 9 nghìn tỷ USD mỗi tháng cho năng lượng sạch. Trong khi đó, Mỹ lại đang tụt lùi".
Tuy nhiên, chính Washington chứ không phải Bắc Kinh đang phải suy nghĩ trước hội nghị Copenhagen, dù Trung Quốc cũng bị giám sát chặt chẽ. Kế hoạch cắt giảm lượng cácbon của ông Hồ Cẩm Đào (hay nói cách khác là lượng cácbon thải ra trên mỗi đơn vị sản lượng) vẫn chỉ mang tính tham vọng hơn là một con số cụ thể.
Hơn thế nữa, một số nhà hoạt động lo ngại rằng Trung Quốc sẽ bắt đầu nới lỏng chính sách. Bắc Kinh hiện đang chuẩn bị kế hoạch cho 5 năm tới (2011-2015). Các nhà quan sát cho rằng chính phủ Trung Quốc có thể sẽ tuyên bố mục tiêu cắt giảm khí thải cácbon xuống 20% với khoảng 13-15% từ hiệu quả sử dụng năng lượng tốt hơn và phần còn lại từ năng lượng tái sinh và các dự án trồng rừng.
Một sự cắt giảm như thế là một bước cải thiện lớn. Nhưng, sẽ dễ thấy chính phủ khác có thể sẽ phản ứng thế nào nếu chính sách như thế được công bố. Các nước này có thể nói rằng, dưới cái vẻ bề ngoài là mục tiêu khí thải mới, Bắc Kinh thực tế đang chỉ làm giảm áp lực đối với các nhà máy thép tốn nhiều than và các nhà máy điện phải sử dụng năng lượng một cách hiệu quả hơn. Copenhaghen vẫn có thể sẽ là nơi tạo khoảnh khắc khó chịu đối với Bắc Kinh.
Đình Ngân (Theo Financial Times)