|
| |
Tuần báo The Economist tuần này đề cập chủ đề “Trung Quốc và nghịch lý của thịnh vượng”. Đó là do Trung Quốc nay đã là một siêu cường kinh tế và đang nhanh chóng trở thành một sức mạnh quân sự có khả năng làm cho Mỹ phải lo ngại. Trung Quốc sẽ còn mê hoặc và khuấy đảo phần còn lại của thế giới trong thời gian dài sắp tới.
Tuy kinh tế không ngừng tăng trưởng, nhưng phần chìm phía dưới là một xã hội bị xáo động. Vụ nổi dậy ở làng Ô Khảm mới đây là một ví dụ. Rồi đến vụ xung đột chủng tộc tại Tứ Xuyên tuần này. Đó là chưa kể nỗi lo thị trường địa ốc bị sụp đổ…
Theo The Economist, Bắc Kinh không chỉ chỉnh đốn các công ty quốc doanh kém hiệu quả mà còn sử dụng được một số hiền tài. Mô thức pha trộn giữa kiểm soát về chính trị và cải cách về kinh tế đã mang lại những thành quả khổng lồ. Sự trỗi dậy của Trung Quốc trong hai thập kỷ vừa qua là một sự bùng nổ kinh tế chưa từng thấy từ trước đến nay. Tăng trưởng bình quân hàng năm khoảng 10%, và 440 triệu người Trung Quốc đã thoát khỏi đói nghèo. Đây là cuộc xóa đói giảm nghèo lớn nhất trong lịch sử nhân loại.
Tuy nhiên theo The Economist, mô hình này sẽ phải thay đổi nếu muốn tiếp tục phát triển, vì Trung Quốc và cả thế giới đều đang đổi thay. Trung Quốc đã chống chọi khá tốt trước cuộc khủng hoảng toàn cầu, nhưng nếu muốn tiếp tục tỉ lệ tăng trưởng cao, thì cần chuyển đổi từ một nền kinh tế chú trọng đầu tư và xuất khẩu để hướng sang tiêu dùng nội địa.
Nhiều người cảm thấy rằng sự tăng trưởng ngoạn mục của đất nước không đem lại cho họ bao nhiêu lợi ích. Những người lao động nhập cư bị đối xử như công dân hạng hai, không có được các quyền lợi về y tế và giáo dục. Việc các viên chức địa phương tịch thu đất của dân một cách tùy tiện là nguyên nhân chủ yếu gây phẫn nộ. Công nghiệp hóa bừa bãi làm ô nhiễm đất đai, gây hại cho con người; nạn tham nhũng khiến người dân bất bình.
Cán bộ lãnh đạo cho rằng những vụ nổi dậy nói trên là bằng chứng cho thấy tự do hóa là nguy hiểm. Theo họ, nhập cư vừa giúp cho tăng trưởng nhưng cũng là nguyên nhân gây bất ổn. Các vụ phản kháng của công nhân làm thiệt hại cho sản xuất, sự khuấy động của xã hội công dân chứa đựng mầm mống của hỗn loạn. Bắc Kinh đặc biệt lo ngại trước các nguy cơ này, nhất là trong năm nay sẽ có một thế hệ lãnh đạo mới lên thay.
Theo The Economist, tự do hóa giúp cho kinh tế phát triển chứ không hề cản trở. Hoạt động của các nghiệp đoàn sẽ làm giảm bớt các vụ đình công tự phát, giúp kiểm soát nạn tham nhũng. Đền chùa, nhà thờ, đền thờ Hồi giáo có thể thúc đẩy những người Trung Quốc giàu có đóng góp vào công tác xã hội, các tổ chức tôn giáo và văn hóa có thể mang lại những ý nghĩa khác cho cuộc sống con người, ngoài khát vọng làm giàu.
Tờ báo kết luận, quá khứ máu lửa đã dạy cho Đảng Cộng sản Trung Quốc đặt mối lo hỗn loạn lên trên tất cả. Nhưng một bài học khác của lịch sử là ai bám víu vào quyền hành tuyệt đối, người đó sẽ kết thúc với “hai bàn tay trắng”. Nghịch lý mà một số người ở Trung Quốc đã bắt đầu nhận ra là để tiếp tục thành công, Bắc Kinh sẽ phải chia tay với cái mô hình đã phục vụ tích cực cho quốc gia này.
Minh Châu (theo The Economist)