Lời phát biểu có tình nhưng cũng rất cương quyết, không giấu giếm sự chê trách. “Hughes là huấn luyện viên giỏi, nhưng ông ấy không gặp may”. Lời an ủi này cũng chứa sự thật, vì anh có thể giỏi ở đội bóng này nhưng thất bại ở đội khác.
Đó là văn hóa trong ứng xử, giao tiếp. Người Việt có câu “Lời nói không mất tiền mua/ Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Mới thấy chẳng có dị biệt đông tây trong ứng xử.
Năm 1996, tôi bày triển lãm tại 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Họa sĩ Bùi Xuân Phái đến xem, chỉ vào các bức tranh, nói tranh này hay, tranh kia kém hay.
Rõ ràng là ý khen chê nhưng ông không bao giờ nói tranh dở hoặc vẽ tồi. Ông Phái có một thái độ trọng thị với lao động nghệ thuật, dù tôi thuộc vào hàng con cháu, còn phải cố gắng rất nhiều.
Một lần, cố họa sĩ quân đội Quang Thọ nói với tôi: “Anh Phái đang bán bánh đa đầu ngõ”, khi nói về những bức tranh mini ông Phái bán rất nhiều ở các gallery vào những năm 80 thế kỉ trước. Tôi trố mắt ngạc nhiên nghĩ Quang Thọ gièm pha.
Ông nói tiếp “Tranh phải đến với người chơi thì mới có giá trị. Tranh anh Phái bán rẻ nhưng không phải tranh rẻ tiền, anh bán rẻ để nhiều người được chơi tranh”.
Sau này những tranh mini của Bùi Xuân Phái có giá cao ngất ngưởng. Nếu không chất lượng thì sao được thế. Quang Thọ thật biết nhìn, biết đọc cuộc sống, nêu đúng bản chất sự việc. Đó cũng là thái độ rất trọng thị.
Bây giờ lớp hậu sinh nhiều người không hẳn được như thế. Bô bô chê nhau, dành những từ chẳng tốt đẹp gì cho nhau vì ghen tức, đố kị. Nhưng có người lại ngộ nhận là “dám nói thẳng nói thật”.