Tranh cãi xung quanh đập thủy điện Tam Hiệp, Trung Quốc

ANTĐ - 

Tranh cai xung quanh dap thuy dien Tam Hiep, Trung Quoc

(ANTĐ) - Không chỉ có dư luận và giới chuyên môn Trung Quốc mà nhiều nước trên thế giới thực sự quan tâm tới tuyên bố vừa qua của Chính phủ nước này khi lần đầu tiên thừa nhận: đập Tam Hiệp đang gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cần khắc phục.

Vấn đề này được đưa ra tại cuộc họp hôm 18-5 dưới sự chủ trì của Thủ tướng Ôn Gia Bảo và Chính phủ đã quyết định thực thi những biện pháp hiệu quả để giải quyết các vấn đề môi trường quanh khu vực đập thủy điện lớn nhất thế giới từ nay đến năm 2020. Kể từ khi được Quốc hội chính thức thông qua (3-4-1992), đập thủy điện Tam Hiệp luôn là đề tài gây tranh cãi của các nhà khoa học và giới chuyên môn. Mặc dù thừa nhận đập Tam Hiệp đã mang lại những lợi ích to lớn (giảm bớt lũ lụt, dự trữ nguồn nước, tăng sản xuất điện - tạo ra hơn 440 tỉ kwh điện tính đến cuối năm 2010) nhưng những vấn đề đang gặp phải khiến người ta không thế bỏ qua bởi liên quan tới cuộc sống dân sinh, tới môi trường sinh thái và tai biến địa chất trong thời gian tới.

Cách đây 9 tháng, Chính phủ Trung Quốc đã dự kiến chi hàng tỉ USD để khắc phục hậu quả về môi trường do đập Tam Hiệp gây ra. Theo kế hoạch, công tác khắc phục hậu quả gồm 2 phần, trong đó việc trồng lại rừng dọc theo hồ chứa dài 600 km trên sông Dương Tử sẽ tốn khoảng 10 tỷ NDT (1,47 tỷ USD) bởi diện tích rừng hiện chỉ khoảng 22% trong khi mục tiêu là 65%. Riêng trong năm 2010 thành phố Trùng Khánh đã phải đầu tư 50 tỷ NDT (hơn 7 tỷ USD) để xử lý thảm họa rác bởi lượng rác ngập và ứ đọng nhiều đến mức người dân có thể đi qua sông mà không cần cầu.

Tuy có khả năng tạo ra 18.000 megawatt điện, nhưng 13 thành phố, 140 thị trấn và 1.350 làng bị nước nhấn chìm, 1,3 triệu người buộc phải di dời nhà cửa cùng nhiều di tích lịch sử và công trình có giá trị văn hóa bị xóa sổ khi đập Tam Hiệp được xây dựng từ năm 1994. Điều đáng nói là khi xây dựng, người ta hy vọng đập Tam Hiệp với dung tích hồ chứa lên tới 22 km3 sẽ làm giảm tần suất các trận ngập lụt lớn từ 1 lần trong 10 năm xuống còn 1 lần trong 100 năm. Nhưng thực tế đang chứng minh ngược lại. Chỉ 4 năm sau khi đập Tam Hiệp khánh thành (tháng 5-2006), các tỉnh phía Nam đã chìm trong một đợt lụt lớn chưa từng có.

Trong đợt lũ lụt năm 2010, đập Tam Hiệp đã 3 lần xả nước và mỗi lần đều gây ra những thiệt hại to lớn cho vùng hạ du. Ngoài ra, biến động mực nước của hồ chứa thường xuyên gây lở đất, làm nguy hại đến tính mạng người dân sống gần khu vực. Giới truyền thông Trung Quốc từng đưa tin, lượng nước tăng lên trong vùng hồ thủy điện làm xói lở bờ sông ở 91 phụ lưu của sông Dương Tử, gây ra những con sóng cao tới 50m.

Tại một cuộc hội thảo do Chính phủ tổ chức cách đây 4 năm, nhiều quan chức địa phương đã cảnh báo về thảm họa môi trường do đập Tam Hiệp có thể gây ra và thực tế đang minh chứng điều này. Ngày 26-9-2007, giới truyền thông Trung Quốc từng cảnh báo, nếu không nhanh chóng giải quyết những vấn đề môi trường phát sinh từ đập Tam Hiệp, thảm họa sẽ khôn lường như nguy cơ lụt lội, xói mòn đồi núi dọc theo sông Dương Tử.

Tổ chức Probe International từng cảnh báo, đập Tam Hiệp không có tác dụng ngăn lũ do bị mất đi những cánh rừng trong lưu vực sông Dương Tử cũng như của 13.000 km3 hồ (có tác dụng làm giảm bớt đi sự ngập lụt) do bùn lầy hóa, cải tạo và các phát triển không kiểm soát được. Việc xây hồ thủy điện ở đập Tam Hiệp đã khiến sông Dương Tử tăng trầm tích bùn lên khoảng 530 triệu tấn/năm, khiến hệ thống hồ và đập thủy điện này không có khả năng ngăn lũ. Sông Dương Tử từng ghi nhận tới 300 loài cá, nhưng hiện nhiều loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.

Có người nói rằng, kể từ khi hồ Tam Hiệp bắt đầu trữ nước (1-6-2003), đập Tam Hiệp đã tạo ra một loạt địa chấn trong khu vực hồ chứa. Theo tạp chí Scientific American, hồ chứa nước Tam Hiệp nằm trên hai đứt gãy chính, gồm Cửu Hoàn Tây và Tử Quỷ - Bát Động. Còn theo nhà địa chất học Phan Tiêu, thuộc Ủy ban Khai thác và Thăm dò Địa chất nguồn khoáng sản tỉnh Tứ Xuyên, việc thay đổi mực nước trong hồ Tam Hiệp sẽ khiến các đứt gãy bị căng ra.

Xây đập ngăn nước trên sông Dương Tử - “Vạn lý trường thành trên sông Dương Tử” là một trong những giấc mơ của Tôn Trung Sơn và Chủ tịch Mao Trạch Đông. Nhưng đập Tam Hiệp (dài 2.309 mét và cao 185 mét) là dự án thủy điện lớn nhất và đắt nhất thế giới. Khi dự án được thông qua năm 1992, chi phí mới khoảng 57 tỉ NDT (8,3 tỉ USD), sau đó được nâng lên 27 tỉ USD, thậm chí có tin nói 40 tỉ USD.

Tin mới