Khách hàng mua các sản phẩm của Việt Nam, trong đó có các Tập đoàn đa quốc gia đang ngày càng thắt chặt các nguyên tắc mua hàng để tuân thủ trách nhiệm xã hội doanh nghiệp không chỉ trong lĩnh vực môi trường và lao động. Mặc dù điều này giúp cải thiện các vấn đề môi trường và thực hiện chính sách lao động, nhưng xu hướng này vẫn có thể là trở ngại lớn đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam vốn hơn 90% là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) không đủ khả năng để thực hiện những yêu cầu nghiêm ngặt này.
Người tiêu dùng (NTD) là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến doanh số của bất cứ sản phẩm nào, từ đó, quyết định sự tồn tại của tất cả các doanh nghiệp có quy mô lớn nhỏ trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, thời gian gần đây xuất hiện nhiều vụ việc mà quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam bị xâm phạm. Theo đánh giá nguyên nhân của sự xâm phạm trên là do nhiều doanh nghiệp quá chú trọng vào những lợi ích tài chính trong ngắn hạn mà lờ đi việc thỏa mãn những nhu cầu và mong muốn của người tiêu dùng. Thậm chí có nhiều doanh nghiệp đã gây tổn thất nghiêm trọng với người tiêu dùng bằng những sản phẩm khiếm khuyết và sự cạnh tranh không lành mạnh.
Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Trưởng Ban Bảo vệ người tiêu dùng, Cục Quản lý cạnh tranh- Bộ Công Thương cho biết, Luật Bảo vệ người tiêu dùng có một số điểm mới nhằm bảo vệ tốt hơn người tiêu dùng đó là : bảo vệ thông tin cá nhân người tiêu dùng; trách nhiệm của bên thứ ba trong việc cung cấp thông tin; hợp đồng giao kết với người tiêu dùng; trách nhiệm bảo hành; trách nhiệm thu hồi hàng hóa; trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hàng hóa có khuyết tật gây ra.
Cần phải nói, nội hàm bảo vệ NTD rất rộng nên trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh cũng bị điều chỉnh bởi các QPPL tại các văn bản khác ngoài Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bên cạnh đó, Luật cũng tác động đến 4 nhóm đối tượng đó là NTD, doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ NTD và các cơ quan quản lý nhà nước.
Thực tiễn công tác bảo vệ NTD, theo quy định của Luật, khi sản phẩm có khuyết tật, doanh nghiệp phải thu hồi sản phẩm và thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng... Tại Việt Nam thời gian qua cũng chứng kiến nhiều doanh nghiệp phải thu hồi nhiều sản phẩm khiếm khuyết như vụ Toyota, Honda…“Rủi ro không thể được đẩy về cho NTD”. - Ông Thành nhấn mạnh.
Cụ thể, doanh nghiệp phải có trách nhiệm với sản phẩm và trách nhiệm bảo hành sản phẩm đó, bất kể là trong trường hợp tổ chức, cá nhân kinh doanh không có lỗi cũng phải bồi thường. Và trong quá trình bảo hành, doanh nghiệp phải trả toàn bộ mọi chi phí cho NTD kể cả bảo hiểm, thuê dịch vụ khác, thậm chí là cung cấp 1 sản phẩm thay thế trong quá trình bảo hành.
Đặc biệt, Luật cũng quan tâm đến việc quản lý hợp đồng mẫu. Trong tuần tới Chính phủ có thể ban hành 9 nhóm danh mục hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng mẫu, tuy nhiên, ngoài 9 nhóm này ra, trong quá trình kiểm tra, nếu phát hiện ra sai phạm tại bất kỳ nhóm hàng hóa, dịch vụ nào thì vẫn có thể hủy và yêu cầu làm lại hợp đồng.
Bên cạnh đó, phương pháp giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng với doanh nghiệp đã linh hoạt hơn cho người tiêu dùng. Theo quy định, mức phạt dành cho doanh nghiệp vi phạm là 30 triệu đồng, tuy không đáng kể nhưng thương hiệu mới là vô giá, không thể xây dựng ngày một ngày hai được nên hình thức công khai đối với doanh nghiệp vi phạm có tác dụng tốt trong việc răn đe. Điển hình như vụ Vedan, nếu như trước đây, việc đàm phán với Vedan rất khó nhưng khi các siêu thị, cộng đồng NTD đồng loạt “quay lưng” lại thì Vedan đã có thái độ hợp tác hoàn toàn khác.
Theo thống kê từ Cục Quản lý cạnh tranh, năm 2010 Việt Nam đã đưa ra xử lý 1000 vụ kiện xâm phạm, năm 2011 con số này có nhỉnh lên là 3000 vụ, trong khi một nước ít dân như Hà Lan, mỗi năm xử 3 triệu vụ. Phải chẳng NTD Việt Nam ít bị xâm hại hơn?
Nguyên nhân được ông Nguyễn Phương Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương lý giải: NTD hiện nay chưa có kiến thức, ý thức trong việc sử dụng hàng hóa cũng như còn khá “dễ dãi” theo như đánh giá của bà Nguyễn Thị Vân, Giám đốc điều hành Dệt kim đông xuân. Chính vì thế, NTD cần trang bị kiến thức và phải mạnh dạn tố cáo để bảo vệ quyền lợi cho mình.
Về vấn đề này, ông Florian Beranek, Cố vấn trưởng Dự án Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (UNIDO-EU)cũng khuyến cáo: hiện có nhiều thương hiệu bán lẻ đang “chờ” ở biên giới chỉ cần Việt Nam mở cửa là họ sẽ “đổ bộ” vào. Cũng phải khẳng định doanh nghiệp Việt rất khó để cung cấp được dịch vụ tốt ngay lập tức như họ, vì thế trước mắt phải tạo thương hiệu và danh tiếng ngay tại thị trường nội địa với hơn 90 triệu dân này, con đường ngắn nhất là đặt quyền lợi NTD lên trên hết.
Có như vậy doanh nghiệp mới nắm được cơ hội để tăng cường, mở rộng thị trường, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc để phát triển nền kinh tế bền vững.
Hơn nữa, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ yêu cầu các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc hơn, ràng buộc trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp hàng hóa với cộng đồng NTD. Trả đúng nghĩa “khách hàng là thượng đế”. Bảo vệ NTD chính là bảo vệ thương hiệu, uy tín của doanh nghiệp.
(T.Hương)