Trà thuốc là một phần quan trọng trong kho tàng y học phương Đông và đã được đưa vào sử dụng từ rất lâu. Trong sách y học của các triều đại Trung Quốc đều ghi chép về công dụng “thần dược” của loại thuốc đặc biệt này.
Năm 1078, trong “Hòa tế cục phương” do các thái y thời nhà Tống biên soạn có giới thiệu riêng về trà thuốc, trong đó một bài thuốc “Xuyên cung trà điều tản” có thể được coi là trà thuốc thành phẩm xuất hiện sớm nhất. Trong “Thánh tế tổng lục” có ghi chép rất nhiều kinh nghiệm dân gian và kinh nghiệm dùng trà thuốc.
Năm 1307, trong “Thọ lão dưỡng thân tân thư” thời nhà Nguyên có hai bài trà thuốc trị bệnh người già, một là trà hoa hòe, hai là trà thương nhĩ. Trong “Ẩm thiện chính yếu” của thái y Hốt Tư Tuệ thời nhà Nguyên đã ghi chép một cách khá tập trung cách điều chế, tác dụng của trà thuốc. Trong “Thụy trúc đường kinh nghiệm phương” thời nhà Nguyên cũng có ghi chép về bài trà thuốc trị bệnh viêm đường hô hấp.
Đến thời Minh Thanh, dùng trà thuốc chữa bệnh ngày càng phổ biến. Những loại trà như: Ngọ Thời, Thiên Không, Bát Tiên, Cẩu Khởi, Ngũ Hổ, Chân Châu Từ Hy, trà gừng, trà hoa sen… được sử dụng rộng rãi trong cả nội khoa, ngoại khoa, nhi khoa, phụ khoa, ngũ quan khoa, da liễu khoa, khoa chân thương, dưỡng sinh… Hơn nữa cách thức thay đổi từ trà thuốc dạng thang sang dạng tán và dạng viên cũng được các thái y sử dụng rộng rãi hơn.
Trong “Từ Hy Quang Tự y phương tuyển nghĩa” được xuất bản mấy năm gần đây tại Trung Quốc có thể thấy, trà thuốc đã trở thành một bộ phận trong y học cung đình thời nhà Thanh. Các ngự y trong cung đã điều chế ra các bài trà thuốc dành riêng cho Từ Hy thái hậu và vua Quang Tự, thể hiện được trình độ “đỉnh cao” vào thời điểm đó. Căn cứ theo ghi chép, Từ Hy đã dùng trà thanh nhiệt để chữa bệnh. Ngoài ra, trà thuốc mà Thái hậu Từ Hy sử dụng còn có trà Sinh Tân, trà Từ vị, trà Thanh nhiệt điều khí; Hoàng đế Quang Tự dùng trà an thần, trà lợi yên, trà bình vị, trà hòa khí, trà thanh gan…
Do phương pháp làm trà thuốc khá đơn giản, cách dùng lại thuận tiện, nên gần đây tại Trung Quốc đã xuất hiện thêm rất nhiều loại trà mới, chữa được nhiều loại bệnh như: trà hoàn đồng, trà điền cúc, trà quyết minh... có thể dùng để trị các bệnh về tim, huyết quản, bệnh người già... Ngoài ra còn một vài vị thuốc sử dụng nhân sâm, tam thất, bối mẫu cũng đang được nghiên cứu để điều chế thành trà thuốc.
Trà thuốc từ thời nhà Hán đến nay đã có 2000 năm lịch sử, được các nhà y dược học, các nhà dưỡng sinh ứng dụng, phát huy và hoàn thiện. Trà thuốc đã trở thành một phần không thể thiếu trong phòng chữa bệnh, dưỡng sinh bảo vệ sức khỏe. Sự phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại khiến mọi người ngoài việc dưỡng sinh phòng bệnh còn ngăn ngừa những tác dụng phụ của thuốc. Các thành phần có trong trà đều có tác dụng chữa bệnh và bảo vệ sức khỏe rất tốt. Sự kết hợp giữa “dưỡng” và “thuốc” trong trà thuốc sẽ tăng khả năng chữa trị, có lợi cho việc phân giải, hấp thụ thuốc. Mấy năm gần đây, phương pháp điều trị bằng trà thuốc rất được ưa chuộng. Không chỉ có các loại trà trước đây được sử dụng rộng rãi, mà rất nhiều bài trà thuốc mới đang không ngừng phổ biến.
Nghiên cứu và ứng dụng các loại trà thuốc hiện đại có đặc điểm nổi bật: Một là, phù hợp với tâm lý dùng thuốc hiện đại, vì các thành phần tự nhiên có trong trà thuốc không cần qua điều chế hóa học, có thể trực tiếp sử dụng. Hai là các chất đi kèm trong trà có tác dụng chữa trị lâm sàng rất tốt. Ba là: Phương pháp sử dụng dạng túi trà thay thế cho kiểu truyền thống hiện nay khá phổ biến, có thể dùng túi giấy hoặc túi vải lọc, hãm trong nước vài phút là có thể dùng được. Như vậy vừa tiết kiệm nguyên liệu, còn tiện mang theo, hơn nữa còn giữ cho hương vị gần với nguyên gốc. Bốn là: loại trà thuốc chế biến thành dạng viên hoặc dạng hạt tiện sử dụng, đảm bảo vệ sinh, dễ phân giải và hấp thụ.
Cùng với việc nghiên cứu về các bệnh liên quan tới người già ngày càng được chú trọng, nhu cầu sử dụng trà thuốc để giảm béo, thẩm mỹ và kéo dài tuổi thanh xuân càng trở nên phổ biến. Rất nhiều chuyên gia đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề này, các loại trà thuốc kinh tế được đưa ra thị trường ngày càng nhiều.Hiện nay, ở nhiều nước, việc ứng dụng trà thuốc ngày càng thu hút sự chú ý của mọi người.
Hải Hiền (tổng hợp)
