Tình trạng sử dụng năng lượng lãng phí diễn ra ở tất cả các ngành, các lĩnh vực, từ công nghiệp, giao thông vận tải, dịch vụ đến dân dụng, chiếu sáng công cộng và các công sở. Trong lĩnh vực công nghiệp, số liệu tính toán của Bộ Công Thương cho thấy, mức tiêu thụ năng lượng của Việt Nam cao gấp 1,5-1,7 lần so với Thái Lan và Malaysia, nghĩa là cùng một giá sản phẩm làm ra như nhau, các doanh nghiệp Việt Nam phải tiêu tốn năng lượng gấp 1,5-1,7 lần. Trong khi đó, khảo sát của Sở KHCN TP.HCM cho thấy, chỉ có 1% công nghệ sản xuất của các DN ở địa phương này đạt trình độ hiện đại, 51% công nghệ đạt trung bình khá và 48% là lạc hậu. DN có công nghệ lạc hậu thì tiêu tốn năng lượng, giá thành sản phẩm cao, nguy cơ ô nhiễm môi trường luôn tiềm ẩn, hàng hóa thiếu sức cạnh tranh...
Theo ông Huỳnh Kim Tước, Giám đốc Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP.HCM, cần nhận thức đúng về tiết kiệm năng lượng (TKNL) và việc ứng dụng công nghệ, giải pháp sản phẩm TKNL như thế nào cho hợp lý và hiệu quả. Hiện nhiều DN đã ý thức được lợi ích thiết thực của việc TKNL song khó khăn lớn nhất mà cả DN kinh doanh sản phẩm TKNL lẫn DN ứng dụng sản phẩm TKNL gặp phải vẫn là tài chính. Nhiều DN ứng dụng sản phẩm, giải pháp TKNL mong muốn tìm được sản phẩm, công nghệ thích hợp vừa giúp TKNL để tăng hiệu quả kinh doanh vừa có chi phí đầu tư thấp nhưng hầu hết đều gặp khó khăn về chi phí đầu tư ban đầu cho chuyển đổi công nghệ.
Trên thực tế các DN cũng có nhiều cơ hội để thực hiện TKNL với các chương trình hỗ trợ tài chính từ các tổ chức nước ngoài như Ngân hàng Phát triển châu Âu, Tổ chức JICA Nhật Bản, Tổ chức phát triển Hà Lan… và nhiều tổ chức trong nước khác. Ông Tước cho biết thêm hiện Trung tâm TKNL TP.HCM cũng có những chương trình dự án hỗ trợ đầu tư cho DN thực hiện TKNL. Tuy nhiên, nhiều DN muốn thực hiện TKNL vẫn gặp không ít vướng mắc trong việc tiếp cận nguồn vốn vì thủ tục vay quá rườm rà. Bên cạnh đó là sự yếu kém của các DN nhất là các DN nhỏ trong việc viết dự án để đi vay vốn. Thông thường khi cho vay vốn, các ngân hàng thường dựa vào bản thuyết trình dự án để thẩm định năng lực của DN. Nhưng khâu này ở các DN đặc biệt yếu nên nhiều DN mặc dù đủ điều kiện để vay vốn nhưng vẫn không được vay. Cũng có nhiều dự án nhỏ, số tiền đầu tư không nhiều nên ngân hàng cũng như các quỹ đầu tư rất ngại cho vay. Vì thế để có thể dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn này các DN nên sử dụng công tác tư vấn - ông Tước nhấn mạnh.
Năm 2010, trong bối cảnh giá điện tăng trung bình 6,8% so với năm 2009, các DN sẽ tăng thêm chi phí, điều đó đồng nghĩa với việc lợi nhuận sẽ giảm trong khi vẫn phải duy trì năng suất. Do đó, so với việc thay đổi công nghệ, giải pháp… thì biện pháp đầu tư cho con người được xem là hiệu quả hơn. Chính vì thế, chương trình đào tạo tiết kiệm năng lượng chuyên nghiệp ra đời vào đầu tháng 4/2010 sắp tới sẽ tạo điều kiện cho các DN có thêm cơ hội cải thiện kỹ năng cho nhân viên và cán bộ quản lý năng lượng, từ đó giảm được nguồn chi phí. Đây là kết quả của sự hợp tác giữa Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP.HCM và Tổ chức Tài chính quốc tế - một thành viên của Ngân hàng Thế giới. Chương trình đào tạo này cũng nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của các DN trong phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực của đội ngũ quản lý, kỹ thuật về ứng dụng, triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Bên cạnh đó, khi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được thông qua, sẽ có nhiều thay đổi thuận lợi hơn cho những vấn đề này. Trước mắt, để ứng dụng sản phẩm TKNL một cách hợp lý và hiệu quả, cần triển khai tốt những cơ chế chính sách đã có, đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, tư vấn và nâng cao nhận thức về TKNL. Đặc biệt, cần có sự bắt tay hợp tác một cách đồng bộ giữa nhà cung ứng thiết bị, đơn vị tư vấn chuyển giao, DN ứng dụng, cơ quan quản lý nhà nước và các phương tiện truyền thông./.
Mai Phương