Do đều là những tỉnh có tỷ lệ hộ dân nông thôn cao, nên khi lưới điện hạ thế nông thôn được bàn giao cho ngành điện bán điện trực tiếp đến hộ sử dụng, đây sẽ là yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trên địa bàn nói chung và phát triển thị phần của ngành điện nói riêng.
50% số hộ nông thôn đã được hưởng lợi
Theo Thông tư 05/2009/TT-BCN của Bộ Công thương quy định và hướng dẫn thực hiện giá điện năm 2009, việc áp dụng giá điện mới với khu vực nông thôn sẽ được thực hiện từ 1-9-2009. Nhưng, ngay sau khi có nghị quyết của HĐQT Tập đoàn Điện lực Việt Nam về việc tiếp nhận lưới điện hạ thế khu vực nông thôn để bán điện trực tiếp đến từng hộ sử dụng theo giá điện bậc thang như khu vực đô thị, hầu hết chính quyền các tỉnh đã quan tâm đến việc bàn giao lưới điện hạ thế nông thôn cho ngành điện lực quản lý. Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh là những địa phương đã có văn bản của UBND tỉnh yêu cầu các tổ chức, HTX không bảo đảm tiêu chuẩn vận hành, kinh doanh phải sớm bàn giao lưới điện cho ngành điện với quan điểm vì lợi ích của người sử dụng.
Thanh Hóa là tỉnh đông dân, mật độ bình quân 603 người/km2, nhưng phân bố dân cư không đồng đều. Ở khu vực TP, thị xã, mật độ tới gần 3.400 người/km2, ở các huyện miền núi lại thưa thớt, nhất là huyện Quan Sơn và Mường Lát, chưa đến 40 người/km2. Đây là những trở ngại lớn trong việc đầu tư cho lưới điện nông thôn trên địa bàn. Được biết, từ tháng 6-2008 trở về trước, Điện lực mới chỉ bán điện trực tiếp đến hộ sử dụng cho 15 xã (5 xã được đầu tư bằng vốn của ngành điện và 10 xã đầu tư bằng nguồn vốn vay của Ngân hàng Thế giới). 6 tháng cuối năm 2008, Điện lực đã tiếp nhận, bán lẻ thêm 39 xã; 6 tháng đầu năm 2009 hoàn thành 80 xã và từ nay đến hết năm sẽ hoàn thành việc tiếp nhận, đầu tư và bán lẻ cho 120 xã. Như vậy, đến hết năm 2009, trừ khu vực TP, thị xã, thị trấn, Điện lực Thanh Hóa đã bán lẻ điện theo giá bậc thang như khu vực đô thị đến 254 xã/574 xã.
Với Nghệ An, diện tích đất tự nhiên tới 16.487km2, nhưng mật độ dân số cả tỉnh chỉ 182 người/km2, đồi núi chiếm 83% diện tích toàn tỉnh và có nhiều ngọn núi cao, nhất là đỉnh Pu Xai Lai Leng (huyện Kỳ Sơn) cao 2.711m so với mực nước biển. Địa hình còn bị nhiều sông chia cắt, nên không chỉ gây khó khăn cho phát triển giao thông, dịch vụ - thương mại, mà còn cho việc cung cấp điện phát triển KT-XH. Toàn tỉnh có 438 xã, với 641.350 hộ dân nông thôn. Trong đó, Điện lực Nghệ An đang bán điện trực tiếp đến 21 phường, 18 thị trấn và 39 xã. Năm nay Điện lực Nghệ An sẽ tiếp nhận, đầu tư lưới điện hạ thế tại 240 xã. 6 tháng đầu năm 2009, Điện lực đã hoàn thành thủ tục tiếp nhận được 116 xã và dự kiến đến tháng 6-2010 sẽ hoàn thành bán lẻ điện đến 100% số xã.
So với hai tỉnh trên, Hà Tĩnh có nhiều thuận lợi hơn về địa lý. Diện tích đất tự nhiên 6.018km2, mật độ dân số trung bình 214 người/km2, dân số nông thôn chiếm 88,95%. Phân bố dân cư ở Hà Tĩnh cũng không đồng đều, trong khi TP Hà Tĩnh có mật độ 1.389 người/km2, thì dọc Đường Hồ Chí Minh, nhất là huyện Hương Khê, chỉ 83 người/km2. Hơn nữa, Hà Tĩnh là tỉnh nghèo so với miền Trung và cả nước, nên việc tiếp nhận, đầu tư lưới điện hạ áp nông thôn là bài toán nan giải. Được biết, toàn tỉnh có 238 xã, trong đó Điện lực đã bán lẻ điện đến 25 xã, theo kế hoạch, năm 2009 Điện lực sẽ hoàn thành tiếp nhận và đầu tư lưới điện hạ áp 121 xã.
Như vậy, đến nay có 50% số hộ dân nông thôn trên địa bàn 3 tỉnh Bắc miền Trung đã được hưởng lợi từ việc mua điện trực tiếp của ngành điện theo giá bậc thang như khu vực đô thị.
Khó khăn còn nhiều
Lưới điện hạ áp nông thôn ở cả 3 tỉnh trên đều được đầu tư từ nhiều nguồn vốn và xây dựng chắp vá từ mấy chục năm, hầu như chỉ khai thác mà ít tu bổ nâng cấp nên ngày càng xuống cấp nghiêm trọng, tổn thất điện năng đều từ 22% đến 40%. Chất lượng điện kém đã làm ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt của người dân. Một số HTX dịch vụ điện năng chỉ tồn tại trên giấy, thực tế do ban điện xã quản lý hoặc thuê thầu khoán, nên việc tính giá điện rất tùy tiện. Theo quy định của Chính phủ, giá bán điện sinh hoạt khu vực nông thôn không được quá 700 đồng/kWh, nhưng nhiều nơi bán tới 1.000 đồng/kWh, thậm chí cao hơn.
Việc tiếp nhận và đầu tư lưới điện hạ áp nông thôn từ nhiều năm nay vẫn là bài toán khó. Nguyên nhân là do, đầu tư vào khu vực này sẽ kém hiệu quả. Các điện lực cho rằng, mặc dù sau khi tiếp nhận lưới điện hạ áp ở các xã, điện lực đã đầu tư theo kế hoạch của Công ty Điện lực 1 nhưng tổn thất vẫn cao. Tuy nhiên, xét theo góc độ lợi ích quốc gia thì việc ngành điện tiếp nhận lưới hạ áp đã đem lại hiệu quả khá rõ, không phải chỉ là người dân khu vực nông thôn được hưởng lợi về giá, mà tổn thất so với khi các HTX quản lý cũng giảm đáng kể.
Thanh Mai