+ Thực ra, theo nhìn nhận của tôi thì tình hình xuất bản hiện nay đang gặp phải những khó khăn nhất trong lịch sử xuất bản trong nhiều năm trở lại đây. Những năm 90, khi cơ chế thị trường ập vào đã mang đến cho ngành xuất bản những mô hình khác nhau: mô hình doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, cổ phần hóa, tự hạch toán…Từ đó, mô hình xuất bản đã đẻ ra tình trạng thiếu thống nhất. Chính vì thế, giải quyết được bài toán vừa phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, vừa đảm bảo tự trang trải để nuôi nhau là rất khó khăn. Trong khi, về thị trường thì giá giấy cao, dẫn đến giá sách cao, mà như thế thì người mua sách cũng không mặn mà nữa. Văn hóa đọc sút kém, nhiều người chọn những cuốn sách thị trường hoặc loại hình nghe nhìn… Chỉ kể sơ sơ vài nguyên nhân đã đủ thấy vì sao tình trạng xuất bản hiện nay không thể khá hơn được. Nguồn thu chủ yếu trông chờ vào các thư viện được tiền bao cấp của Nhà nước.
- Theo tôi được biết, hiện tình trạng sách "lậu" đã thực sự đáng báo động. Các NXB đôi khi phải "bó tay" vì chính sự chèn ép của nạn sách lậu đã khiến cho sự cạnh tranh càng trở nên khốc liệt?
+ Thậm chí nạn sách lậu đã khiến nhiều NXB ngấp nghé bên bờ vực phá sản. Bởi vì, khi các nhà in được tư nhân hóa thì họ đầu tư máy móc thiết bị hiện đại, giá thành rẻ, in nhanh, đẹp, số lượng vô lối… thì với những gì đã có từ thời bao cấp, nhà in của các NXB không thể cạnh tranh nổi.
- Có lẽ vì thế mà có vị giám đốc NXB xin từ chức đi làm việc khác vì sợ không lo nổi đời sống cho bản thân cũng như các nhân viên của mình?
+ Điều này là có thật. Có những người từ phó giám đốc được đề bạt làm giám đốc mà họ cũng đã phải từ chối. Thực tế là lực bất tòng tâm. Bởi vì, khi chuyển đổi doanh nghiệp, nhà nước chỉ cấp cho các NXB số vốn nhất định và với số tiền ấy thì chỉ làm vài đầu sách là hết nhẵn. Đấy là chưa kể đến việc khi nước ta gia nhập công ước Bern về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật, thì những thủ tục về tác quyền đối với các tác phẩm nước ngoài như mua bản quyền, thuê dịch, biên tập, in ấn, phát hành… là rất phức tạp và tốn kém. Không lẽ, một nhà xuất bản chỉ in tác phẩm trong nước. Những điều này đã khiến các NXB oải với bộ máy tự hạch toán trong thời buổi kinh tế thị trường.
- Do phải "tự bơi" mà nhiều NXB hiện nay đang dùng nhiều phương thức để có thể lo đủ đời sống của cán bộ công nhân viên như bán giấy phép, cấp phép cho những sách thị trường… mà không nề hà đến uy tín đã được gây dựng hàng chục năm của mình?
+ Cũng phải chấp nhận thôi, chúng tôi vẫn gọi đó là "nghiệp nạn" mà!
- Khó khăn chồng chất nhưng dường như, NXB Văn học vẫn bám trụ khá chắc chắn trong cơ chế mới. Bằng chứng là NXB của ông vẫn in ấn các tác phẩm văn học đồ sộ mà dường như rất khó bán ra ngoài?
+ Chúng tôi vẫn chủ trương đầu tư sách tự làm và bán trọn gói với giá thành đảm bảo. Mặc dù chúng tôi biết rằng, khó khăn hiện nay là sách hay ngày càng ít đi, trong khi sách vô bổ, làng nhàng ngày càng nhiều làm cho bạn đọc khó lựa chọn, dẫn đến ngại đọc, ngại mua, tuy nhiên từ năm 2007, chúng tôi đã mạnh dạn tổ chức làm trọn gói hơn 140 cuốn. Đây là một con số lớn từ khi thực hiện xóa bỏ bao cấp đến nay mà chúng tôi thực sự mạnh dạn mới làm được. Điều đáng mừng là khâu phát hành tốt nên các đầu sách lớn ấy đã mang lại những hiệu quả kinh tế nhất định và tiếp tục khẳng định được thương hiệu của NXB Văn học. Đáng chú ý, hai bộ sách "Văn chương một thời để nhớ", "Tác phẩm văn học dùng trong nhà trường" (40 cuốn), ngoài doanh thu có lãi còn mang ý nghĩa giáo dục, định hướng văn học của cả một thời kỳ. Hoặc những cuốn sách mua tác quyền của nước ngoài như "Địa đồ di cốt", "Chuyến viếng thăm của ngự y Hoàng Gia", bộ sách chưởng nổi tiếng của tác giả Hồ Phi Yến (Trung Quốc) - tác giả trẻ 21 tuổi được Kim Dung đánh giá rất cao…
- Trong hội nghị xây dựng mô hình xuất bản trước yêu cầu mới, có ý kiến cho rằng, nên thành lập Tập đoàn xuất bản để ngành xuất bản phát triển ổn định trong tương lai, ông nghĩ thế nào về ý kiến này?
+ Điều này nghe có vẻ khả quan nhưng thực hiện một sớm một chiều là điều không dễ. Để thành lập tập đoàn xuất bản, chúng ta cần vốn hàng nghìn tỷ, trong khi đó tổng tài sản mà ngành xuất bản chúng ta đang có chỉ khoảng 254 tỷ đồng. Mà nếu có huy động được nguồn vốn thì ngành xuất bản cũng không thể sử dụng hết, sẽ dẫn đến dư thừa vốn, mà dư thừa thì nảy sinh ra nhiều vấn đề không lường trước được. Tôi nghĩ rằng, mọi giải pháp cho ngành xuất bản sẽ cần đến sự chung tay liên kết của nhiều ban ngành chứ chỉ riêng chúng tôi thì không dễ gì thay đổi được.
- Vâng, xin cảm ơn ông!