Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở kết hợp chặt chẽ các nội dung trong tư tưởng dân vận Hồ Chí Minh

Nhân dân - 

HÀ THỊ KHIẾT

Ngày 18-2-1998, Bộ Chính trị (khóa VIII) ban hành Chỉ thị số 30 về xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở. Tiếp đó, Ban Bí thư T.Ư Đảng (khóa IX) ban hành Chỉ thị số 10 và Thông báo kết luận số 159, Ủy ban Thường vụ QH ban hành các Nghị quyết và Pháp lệnh số 34/2007, Chính phủ ban hành các Nghị định về QCDC ở xã, phường, thị trấn, cơ quan hành chính, doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, đã tạo ra cơ chế cụ thể về quyền làm chủ của nhân dân. Xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở là một chủ trương đúng đắn, sáng tạo và là bước đột phá về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, được nhân dân đồng tình, hưởng ứng và nhanh chóng đi vào thực tiễn cuộc sống, đạt nhiều kết quả thiết thực.

Trong xã hội do dân làm chủ ở nước ta, dân chủ vừa là mục tiêu và động lực, vừa là cơ chế và phương thức vận hành quyền lực của nhân dân trong quản lý nhà nước và tổ chức đời sống xã hội. Xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giữ vững an ninh, trật tự ở cơ sở. Phát huy dân chủ, nhân dân quan tâm thảo luận chuyển dịch cơ cấu kinh tế, dồn điền, đổi thửa, lựa chọn đầu tư, nâng cao trình độ chuyên canh, thâm canh, phát triển kinh tế hộ; huy động sức dân đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật, giao thông nông thôn... Đến nay, xuất hiện nhiều điển hình sản xuất, kinh doanh giỏi; số hộ đạt khá, giàu ngày càng tăng. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật ở nông thôn tiếp tục được tăng cường, các hoạt động văn hóa, xã hội ngày càng phát triển; an ninh, trật tự được bảo đảm; các tệ nạn xã hội giảm dần, nhiều vụ, việc mâu thuẫn trong nhân dân được giải quyết; bộ mặt nông thôn, đô thị có nhiều đổi mới sâu sắc. Thực hiện QCDC ở cơ sở hiệu quả đã góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đảng viên. Quán triệt quan điểm chỉ đạo của Trung ương, các cấp ủy đảng đã chỉ đạo việc thực hiện các quy chế, quy định, quy trình công khai, dân chủ; bảo đảm thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ trong công tác đảng. Việc các cấp ủy, chính quyền tổ chức đối thoại trực tiếp với dân, lấy ý kiến nhân dân tham gia về công tác đảng đã góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các cấp ủy đảng và chất lượng đảng viên, từng bước xây dựng tổ chức đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh.

Thực hiện QCDC ở cơ sở không ngừng nâng cao năng lực quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức. Những năm qua, việc thông báo công khai và truyền hình trực tiếp các phiên chất vấn, công khai kết quả hoạt động giám sát và các kiến nghị của cử tri tại các kỳ họp của QH, HĐND các cấp đã thu hút sự quan tâm, theo dõi của nhân dân, nâng cao trách nhiệm của cơ quan đại diện và của người đại biểu nhân dân. Các cơ quan Nhà nước quan tâm xây dựng các quy chế, quy định thực hiện công khai, dân chủ gắn với đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thực hiện cơ chế "một cửa", "một cửa liên thông" được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Việc thực hiện công khai, dân chủ đã trở thành phương thức quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước và nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức đối với nhân dân; đồng thời, khuyến khích nhân dân tham gia xây dựng, giám sát các hoạt động của cơ quan nhà nước, góp ý cho cán bộ, công chức về phong cách, trách nhiệm, đạo đức, lối sống và tôn trọng nhân dân. Thực hiện QCDC ở cơ sở góp phần đổi mới phương thức hoạt động và nâng cao vai trò, trách nhiệm, uy tín của Mặt trận, các đoàn thể nhân dân. MTTQ và các đoàn thể đã tích cực tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân thực hiện.

Tuy nhiên, việc thực hiện QCDC ở các loại hình cơ sở vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, còn yếu kém, khuyết điểm. Có nơi, có lúc còn vi phạm quyền làm chủ của nhân dân; không ít nơi, chưa thực hiện tốt công khai, dân chủ, chưa phát huy đầy đủ tinh thần làm chủ, trách nhiệm làm chủ của nhân dân trong tháo gỡ khó khăn, tham gia giải quyết những bức xúc từ cơ sở. Việc thực hiện QCDC, công khai, minh bạch các chế độ, chính sách, nhất là các chế độ, chính sách về nhà, đất, tài chính, tài sản, tiền lương, tiền thưởng; về quy hoạch, kế hoạch, giá cả đền bù khi thu hồi đất... có nơi chưa thực hiện nghiêm túc theo quy trình, quy định của Nhà nước, để xảy ra tham nhũng, vi phạm pháp luật. Công tác tuyên truyền, giáo dục chưa được quan tâm đúng mức, nhận thức về thực hiện QCDC ở cơ sở chưa đồng đều; trách nhiệm của một số ban chỉ đạo, của Mặt trận, đoàn thể, thủ trưởng cơ quan, đơn vị có nơi, có lúc chưa được đề cao. Đến nay, vẫn còn nhiều nơi chưa xây dựng được quy chế, nhiều công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn chưa triển khai thực hiện; chất lượng thực hiện QCDC ở nhiều cơ sở chưa cao. Sự phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể trong công tác chỉ đạo, kiểm tra, tổng kết và nhân rộng các điển hình có nơi thiếu chặt chẽ, chưa đồng bộ; thiếu kiên quyết trong việc xây dựng và ban hành các quy chế, quy định, quy trình thực hiện công khai, dân chủ...

Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức về dân chủ chưa đầy đủ, trách nhiệm của một số cấp ủy, chính quyền chưa tập trung chỉ đạo, thiếu kiểm tra, đôn đốc; chưa cụ thể hóa các quy chế, quy định, quy trình công khai, dân chủ ở cơ sở; chưa coi trọng việc sửa đổi, bổ sung quy chế, quy ước sát với thực tiễn của từng loại hình cơ sở; chưa phát huy vai trò, trách nhiệm của Mặt trận, các đoàn thể nhân dân; việc sơ kết, tổng kết, nhân rộng các điển hình chưa được coi trọng; chưa kiểm điểm, phê bình nơi làm yếu và thiếu quan tâm giúp đỡ nơi có khó khăn.

Một số kinh nghiệm rút ra trong quá trình thực hiện QCDC ở cơ sở là: Nắm vững các quan điểm chỉ đạo của Trung ương, tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân, không ngừng nâng cao nhận thức về dân chủ và thực hành dân chủ ở cơ sở. Các ngành, các cấp tổ chức thực hiện nghiêm túc việc lấy ý kiến nhân dân về xây dựng các chủ trương, chính sách liên quan đến quyền và lợi ích trực tiếp của nhân dân; tích cực thực hành dân chủ, tạo nền nếp và những chuyển biến mới, tích cực ở cơ sở. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, chỉ đạo của các cơ quan. Những nơi cấp ủy, chính quyền nắm vững các quan điểm chỉ đạo của Trung ương, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn; coi trọng công tác tuyên truyền, phổ biến sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân, thông qua nhiều hình thức phong phú, đa dạng để góp phần nâng cao nhận thức, tạo sự đồng tình, hưởng ứng của nhân dân, thúc đẩy quá trình thực hiện các quy chế, quy định, quy trình thực hiện công khai, dân chủ ở cơ sở, quy ước, hương ước ở thôn, tổ dân phố. Phát huy dân chủ, nhân dân tích cực tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, xã hội, giữ vững an ninh - trật tự ở cơ sở; bầu không khí dân chủ trong Đảng, trong xã hội có nhiều chuyển biến rõ nét. Phát huy vai trò, trách nhiệm người đứng đầu của các tổ chức trong hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở. Quan tâm chỉ đạo việc xây dựng và thực hiện QCDC gắn với việc thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch các thủ tục hành chính, các loại phí, lệ phí và các quy định của pháp luật. Nâng cao chất lượng dân chủ đại diện, mở rộng dân chủ trực tiếp; nêu cao tinh thần phục vụ nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường đối thoại tháo gỡ khó khăn từ cơ sở. Phát huy vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền trong việc trực tiếp chỉ đạo xây dựng và thực hiện QCDC; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ; công khai các hoạt động quản lý, điều hành; nâng cao tinh thần, trách nhiệm thực hành dân chủ của đội ngũ cán bộ, công chức; từng bước ngăn chặn tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãng phí ở cơ sở. Tăng cường sự phối hợp hoạt động giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị về chỉ đạo quán triệt, tổ chức thực hiện, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc và đánh giá kết quả việc thực hiện QCDC ở cơ sở. Phát huy dân chủ ở cơ sở gắn với đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động ở cơ sở. Phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị, quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, xem xét, đánh giá kết quả thực hiện; khen thưởng và động viên kịp thời; tạo phong trào sâu rộng, có hiệu quả ở từng loại hình cơ sở. Trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước, việc xây dựng và thực hiện QCDC đã tạo môi trường thuận lợi để cán bộ, công chức, người lao động phát huy năng lực, trí tuệ, nâng cao trách nhiệm tham gia về hoạch định cơ chế, chính sách, tham gia giải quyết những vướng mắc, khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Việc thực hiện QCDC gắn với xây dựng và đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, xã hội như: tổ chức các lễ hội văn hóa truyền thống của làng, xã, lễ hội văn hóa vùng, miền, khu vực; lễ hội tôn vinh người có công, học sinh vượt khó học giỏi; huy động sức dân xây dựng các công trình văn hóa... Nhân dân tích cực thực hiện cuộc vận động "toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", "xóa đói, giảm nghèo" và thực hiện tốt các chính sách xã hội, giúp đỡ các gia đình chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn cải thiện cuộc sống...

Phát huy vai trò, trách nhiệm của ban chỉ đạo thực hiện QCDC ở các ngành, các cấp; nâng cao chất lượng tham mưu cho cấp ủy, phối hợp chặt chẽ với chính quyền, các đoàn thể nhân dân trong xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở. Phát huy dân chủ gắn với kỷ cương pháp luật, xử lý nghiêm minh đối với các vụ việc tiêu cực, tham nhũng, lãng phí; kiên quyết xử lý đối với những trường hợp lợi dụng dân chủ, dân tộc, tôn giáo chống phá Nhà nước ta, gây mất ổn định về an ninh, trật tự. Nâng cao ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở, đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao trách nhiệm, phẩm chất và năng lực của cán bộ, công chức để thực hiện các quy chế, quy định, quy trình công khai, dân chủ ở cơ sở. Phát huy dân chủ, tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, nhân dân tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm, phát hiện, tố giác các vụ việc tiêu cực, tham nhũng, lãng phí; tham gia giám sát các vụ, việc vi phạm pháp luật và kết quả xử lý, giải quyết sau thanh tra. Phát huy sức mạnh đoàn kết trong cộng đồng dân cư, nêu cao tinh thần cảnh giác, tích cực tham gia ngăn chặn các tệ nạn xã hội; đấu tranh phòng, chống âm mưu thâm độc của các thế lực thù địch trong và ngoài nước; vạch trần các thủ đoạn lợi dụng vấn đề "dân chủ", "nhân quyền", "dân tộc", "tôn giáo"... để chống đối; ngăn chặn các hành động gây rối, gây bạo loạn, gây mất ổn định an ninh, trật tự ở cơ sở. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết việc thực hiện QCDC ở cơ sở. Kiên trì chỉ đạo tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc từ cơ sở. Gắn thực hiện QCDC ở cơ sở với xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng. Thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện của các tổ chức, đơn vị; giám sát trách nhiệm, ý thức chấp hành và gương mẫu thực hiện của cán bộ, đảng viên, công chức; sơ kết, tổng kết và nhân rộng kịp thời các điển hình thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở. Các cấp ủy Đảng quan tâm chỉ đạo việc tổ chức lấy phiếu tín nhiệm các chức danh chủ chốt ở cấp xã do HĐND bầu, góp phần ngăn chặn tình trạng quan liêu, nhũng nhiễu, cửa quyền, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, không ngừng nâng cao ý thức, trách nhiệm phục vụ nhân dân của cán bộ, đảng viên và công chức, làm trong sạch nội bộ tổ chức Đảng, nâng cao tinh thần đoàn kết, thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị ở cơ quan, đơn vị và cơ sở.

Những người làm công tác vận động quần chúng của Đảng luôn thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác dân vận. Bài báo "Dân vận" của Người là "cẩm nang" trong công tác của mình. Những điều Bác Hồ viết trong bài báo "Dân vận" cách đây 60 năm mãi là tiêu chí phấn đấu, là phẩm chất hàng đầu của cán bộ ở mọi thời kỳ cách mạng. Học tập và vận dụng tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào thực tiễn công tác vận động quần chúng trong giai đoạn cách mạng hiện nay là việc làm quan trọng vừa cần thiết, vừa cơ bản, lâu dài. Thời gian tới, công tác dân vận của cả hệ thống chính trị nước ta cũng như trong hệ thống dân vận các cấp ủy cần thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau đây:

Tiếp tục học tập, tuyên truyền, phổ biến, quán triệt tác phẩm "Dân vận" và tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến mọi tầng lớp nhân dân, đến tất cả cán bộ, công chức, đảng viên, đến các cấp chính quyền, tổ chức đảng, các đoàn thể nhân dân. Đây là tài liệu không thể thiếu đối với mỗi cán bộ, đảng viên trong tổ chức đảng, chính quyền, MTTQ, đoàn thể nhân dân ở các cấp, các ngành. Lồng ghép, kết hợp chặt chẽ các nội dung trong tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc thực hiện Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" và 40 năm thực hiện Di chúc của Bác Hồ. Các nội dung thực hiện cần thiết thực, cụ thể, gắn với việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị của mỗi địa phương, cơ quan, đơn vị và từng cá nhân cán bộ, công chức, đảng viên với quan tâm giải quyết lợi ích chính đáng, nhu cầu bức thiết của nhân dân; chú trọng khâu làm theo đạo đức, tác phong dân vận của Bác Hồ.

Đẩy mạnh, nâng cao chất lượng công tác tham mưu cho BCH T.Ư Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các cấp ủy Đảng để ban hành, đôn đốc, kiểm tra, sơ kết, tổng kết các nghị quyết liên quan công tác vận động quần chúng; xây dựng, thực hiện các cơ chế, chính sách phù hợp với công tác vận động quần chúng trong giai đoạn cách mạng hiện nay. Thực hiện tốt Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", "Năm dân vận của chính quyền" với các nội dung trọng tâm như tạo điều kiện thuận lợi để tăng cường, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nhất là mở rộng dân chủ trực tiếp của người dân; tham gia xây dựng các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế-xã hội; cải cách thủ tục hành chính; xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh, thực hiện tốt QCDC ở cơ sở với phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra"; giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của người dân. Thực hiện tốt phong trào thi đua "Dân vận khéo" trong hệ thống chính trị cả nước; xây dựng, nhân rộng mô hình, điển hình "dân vận khéo" theo tư tưởng Hồ Chí Minh để phong trào này có sức lan tỏa mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trên mọi lĩnh vực, địa bàn cả nước; xây dựng suy tôn những cán bộ thật sự "trọng dân, gần dân, học dân, có trách nhiệm với dân", "nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin".

Đổi mới, đa dạng hóa nội dung, hình thức vận động, tập hợp quần chúng của Mặt trận, các đoàn thể nhân dân, các hội quần chúng, hướng mạnh về cơ sở. Khắc phục tình trạng hành chính hóa, phô trương, hình thức. Đẩy mạnh các cuộc vận động cách mạng, các phong trào thi đua yêu nước, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ chính trị của địa phương, cơ quan, đơn vị, góp phần tích cực thực hiện thành công các chỉ tiêu, nhiệm vụ Nghị quyết Đại hội X của Đảng đề ra, lập thành tích chào mừng các ngày lễ lớn, các sự kiện trọng đại năm 2010.

Tư tưởng dân vận Hồ Chí Minh mãi mãi là ngọn đuốc sáng, soi đường, chỉ lối cho mỗi chúng ta. Cần tiếp tục quán triệt sâu sắc hơn nữa các quan điểm chỉ đạo của Trung ương, kiên quyết chỉ đạo và tổ chức thực hiện sâu rộng, đồng đều. Tiếp tục tổng kết, đúc rút các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn, vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào đặc điểm của từng loại hình cơ sở một cách nền nếp, hiệu quả, góp phần tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị ở từng địa bàn, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của quê hương, đất nước.