Vẫn bảo vệ quyết định tấn công I-rắc là hợp lý, nhưng ông Brao tỏ ra mềm mỏng hơn nhiều so với người tiền nhiệm Tô-ni Ble, người cũng đã ra điều trần hồi tháng 1 vừa qua trong khuôn khổ cuộc điều tra của Anh đối với cuộc chiến I-rắc. Trong khi ông Ble tuyên bố cứng rắn không có gì phải hối tiếc về vai trò của Anh trong cuộc chiến, thì trong suốt 4 giờ điều trần, ông Brao đã nhiều lần bày tỏ lấy làm tiếc về những cái chết của lính Anh và dân thường. Thủ tướng Anh nhấn mạnh cuộc chiến đã gây nên thảm kịch cho cuộc sống của người dân. Trong một động thái được cho là nhằm lấy lòng dư luận, vào những phút giải lao ngắn ngủi giữa phiên điều trần, ông Brao đã có cuộc nói chuyện riêng với các gia đình, thân nhân của những người lính Anh chết trận ở I-rắc.
Ông chủ phố Đao-ninh cũng thừa nhận những sai lầm của các nhà lãnh đạo ở Oa-sinh-tơn và Luân Đôn. Chỉ trích kế hoạch của Mỹ, Thủ tướng Brao cho rằng, các giới chức Mỹ đã không chú ý tới khuyến cáo về sự cần thiết phải làm rõ việc sẽ bảo vệ và quản lý I-rắc ra sao trong mớ hỗn độn do hậu quả cuộc chiến. Khẳng định “một kế hoạch tái thiết là cần thiết cũng như kế hoạch cho cuộc chiến”, ông Brao tỏ ra ân hận vì đã không thể thúc đẩy người Mỹ làm tốt hơn về vấn đề này. Đích thân ông Brao, khi đó còn là Bộ trưởng Tài chính, đã soạn một danh sách các kế hoạch tái thiết và gửi cho chính phủ Mỹ vào thời điểm trước khi cuộc chiến nổ ra (tháng 3-2003).
Tuy nhiên, trong phiên điều trần, người ta để ý thấy ông Brao dường như cố giữ khoảng cách với cựu Tổng thống Mỹ Bu-sơ khi đề cập tới những vấn đề liên quan. Ông “để lộ” cho mọi người thấy mình có mối quan hệ “thân tình” với ông Bu-sơ song đồng thời chỉ trích học thuyết của một số thành viên trong chính quyền của cựu Tổng thống Bu-sơ.
Trong cuộc điều trần trước đó, cựu Thủ tướng Anh Tô-ni Ble tuyên bố sẽ vẫn quyết định tham gia cuộc chiến và trước sau gì thì quan điểm của ông vẫn là như vậy. Ông Ble nhấn mạnh: “Quyết định tôi đã đưa ra, thành thật mà nói, tôi vẫn sẽ lại làm như vậy...”. Trái với người tiền nhiệm, ông Brao cho rằng tham gia cuộc chiến I-rắc năm 2003 do Mỹ cầm đầu là một quyết định khó khăn. Ông Brao còn tiết lộ ông đã không được mời tham dự một số cuộc họp quan trọng và không được biết chi tiết của các bức thư trao đổi giữa ông Ble và cựu Tổng thống Mỹ Bu-sơ, mặc dù ông đóng một vai trò quan trọng trong việc Anh tham gia cuộc chiến I-rắc và thường có các cuộc trao đổi với ông Ble về vấn đề này.
Ông Brao giữ cương vị Bộ trưởng Tài chính Anh từ năm 1997 đến năm 2007. Thời kỳ này ông đã thông qua các khoản chi ngân sách cho hoạt động quân sự. Bộ trưởng Brao khi ấy đã bị chỉ trích là đã hạn chế ngân sách quốc phòng và mở hầu bao không đủ rộng khiến lính Anh được triển khai tới I-rắc và Áp-ga-ni-xtan không được trang bị đầy đủ. Ông còn bị công kích nặng nề rằng không biết thông cảm với các gia đình có con em chết trận. Tại phiên điều trần, Thủ tướng Brao không bỏ lỡ cơ hội bào chữa cho mình. Ông cho biết, Anh đã chi 8 tỉ bảng cho cuộc chiến I-rắc, mức cao nhất trong ngân sách quốc phòng hàng năm, đồng thời khẳng định mức chi như vậy là đủ.
Ông Brao không phải là người đầu tiên trong chính phủ lên tiếng về những sai lầm của chính phủ Anh trong cuộc chiến I-rắc. Trước thời điểm ông Brao ra điều trần không lâu, cựu Bộ trưởng Phát triển quốc tế của Anh, bà Cle Sót cũng đã khuyến cáo chính quyền của Thủ tướng Tô-ni Ble khi đó rằng Mỹ và các đồng minh không được chuẩn bị để đối phó với những hậu quả của cuộc chiến ở I-rắc. Bà Cle Sót đã từ chức một thời gian ngắn sau khi cuộc chiến bắt đầu năm 2003. Bà công kích sự sai trái của cựu Thủ tướng Ble cùng những người ủng hộ khi “che giấu và dối trá” về quyết định tiến hành cuộc chiến. Bà cho biết đã không có được các cuộc thảo luận thích đáng với ông Ble trong những tuần trước khi cuộc tấn công I-rắc xảy ra. “Ông Ble khi đó thích làm việc thông qua các cuộc “trò chuyện nhỏ” không chính thức hơn là các cuộc thảo luận đầy đủ với nội các”, bà Cle Sót nói. Theo bà, các bộ trưởng Anh khi đó đã bị làm cho mê muội mà tin rằng cuộc chiến I-rắc là phù hợp với luật pháp quốc tế.
Những phát biểu của ông Gô-đơn Brao được đưa ra trước thời điểm Anh sẽ tiến hành cuộc bầu cử, dự kiến vào ngày 6-5. Vì vậy, có thể những lời phát biểu tương đối khéo léo của ông Brao tại phiên điều trần là nhằm mục đích kiếm phiếu của cử tri vì đông đảo dư luận Anh không đồng tình với cuộc chiến I-rắc và sự tham gia của Anh. Đầu tiên, ông Brao dự kiến ra điều trần sau cuộc bầu cử, song do sức ép của phe đối lập, ông đã chấp thuận ra điều trần sớm hơn. Nỗ lực của ông Brao có đem lại kết quả hay không chưa thể có câu trả lời, nhưng rõ ràng sự hối tiếc của Thủ tướng Gô-đơn Brao xem ra đã quá muộn màng vì đã có 179 lính Anh thiệt mạng trước khi quân đội Anh rút khỏi I-rắc vào năm ngoái và chính phủ Anh đã để mất lòng dân rất lớn khi dính líu tới cuộc chiến.
Cuộc điều tra của Anh dự kiến sẽ có báo cáo vào cuối năm nay. Đây là lần xem xét thứ 3 và cũng là cuộc điều tra toàn diện nhất của Anh về cuộc chiến I-rắc. Mục đích của cuộc điều tra không phải nhằm quy kết trách nhiệm mà sẽ đưa ra những khuyến nghị làm sao tránh được những sai lầm trong các cuộc xung đột sau này.
MỸ HẠNH