Thu ngân sách và doanh nghiệp nhà nước

Tiền Phong - 

TP - Tại cuộc họp báo hôm 29-7 về kiểm toán quyết toán ngân sách 2008, Kiểm toán Nhà nước cho biết, nhiều doanh nghiệp nhà nước trốn thuế. Thế nhưng một số “ông lớn” vẫn kể công về “đóng góp ngân sách”.

Chỉ thu hộ nhà nước mà thôi

Theo Kiểm toán Nhà nước, trong gần 200 doanh nghiệp quốc doanh, hầu hết đều khai thiếu thuế và các khoản nộp ngân sách khác, lên đến 548 tỷ đồng; ngân sách nhà nước đã cấp bù chi phí quản lý cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) 935 tỷ đồng, gấp hơn hai lần chi phí quản lý thực tế ở VDB.

Số thu ngân sách của một doanh nghiệp không hẳn là thành tích hoạt động của doanh nghiệp đó, nhưng người ta hay dùng con số này để nêu thành tích của mình. Thực ra thành tích của doanh nghiệp được đo bằng nhiều tham số mà cơ bản là thị phần, lợi nhuận, số lao động, doanh thu và số thuế nộp cho nhà nước.

Ba chỉ tiêu đầu là quan trọng, hai chỉ tiêu sau cần phải xem xét kỹ hơn. Tổng số nộp cho ngân sách có thể rất lớn, nhưng doanh nghiệp chủ yếu lại chỉ thu hộ nhà nước mà thôi, chứ không phải là thành tích của chính họ.

Thí dụ, thuế giá trị gia tăng (VAT) là do người tiêu dùng cuối cùng đóng, các doanh nghiệp chỉ thu hộ nhà nước mà thôi. Uống một lon bia, mua một ký đường hay một bao thuốc, hay bất cứ thứ gì phải chịu thuế VAT, người tiêu dùng đã đóng thuế không ít cho nhà nước, nhưng số liệu thống kê lại coi đó là một khoản “đóng góp cho ngân sách” của doanh nghiệp.

Khai thác, hay bán tài sản của quốc gia cũng vậy. Các khoản thu về dầu thô, than đá, hay tài nguyên khác của đất nước, các doanh nghiệp khai thác và bán (dù cho là quốc doanh, tư nhân trong nước hay đầu tư nước ngoài), khi nộp các khoản đó không thể coi là thành tích của mình.

Mổ xẻ bảng thành tích

Hãy xem vài số liệu kê thành tích của các đại gia. Theo báo cáo của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, năm 2009, tập đoàn đã nộp ngân sách nhà nước gần 92 nghìn tỷ đồng, chiếm 24% tổng thu ngân sách nhà nước. So với con số tổng thu ngân sách từ tất cả các doanh nghiệp nhà nước năm 2009 chỉ khoảng 77,5 ngàn tỷ đồng (xem bảng dưới).

Ngày 10-3-2010, tại Hà Nội, Thủ tướng và Thường trực Chính phủ đã họp với các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước (TCTNN). Theo báo cáo tại hội nghị này, tổng lợi nhuận trước thuế của các tập đoàn, TCTNN năm 2009 đạt 80.799 tỷ đồng; tổng nộp ngân sách là 175.406 tỷ đồng.

Nếu con số 175.406 tỷ này đúng thì nó chiếm 45% tổng ngân sách!

Theo Tổng cục Thống kê, tổng thu ngân sách nhà nước 2009 ước tính đạt xấp xỉ dự toán năm, trong đó thu từ dầu thô bằng 86,7%; thu từ khu vực doanh nghiệp nhà nước bằng 106,2%; thu từ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (không kể dầu thô) bằng 88,8%; thu thuế công, thương nghiệp và dịch vụ ngoài nhà nước bằng 95,6%.

Lấy con số 86,7% và 106,2% rồi hiệu chỉnh với các con số của bảng dưới đây (năm 2009), thì tổng thu từ tất cả các doanh nghiệp quốc doanh và dầu thô chỉ là 77,5 +55,2 = 132,7 ngàn tỷ đồng. Con số này thấp hơn rất nhiều so với con số 175.406 tỷ đồng báo cáo ở hội nghị 10-3-2010 (vênh gần 43 ngàn tỷ đồng).

Phải gọi sự vật đúng tên gọi

Hãy thận trọng với các con số thành tích của các đại gia, nhất là các con số ấy có thể dùng để thuyết phục việc giữ vững vai trò lãnh đạo của các đại gia!

Số liệu trong bảng dưới đây của các năm 2000-2007 là từ Tổng cục Thống kê: số của các năm sau lấy từ Bộ Tài chính, năm 2008 là số liệu thực hiện, 2009-2010 là kế hoạch.

Các số liệu ấy cho chúng ta thấy thu ngân sách nhà nước từ các loại hình doanh nghiệp . Lưu ý còn nhiều khoản thu ngân sách khác (như vay nợ, thu thuế xuất nhập khẩu) có trong dữ liệu của Tổng cục Thống kê, nhưng không được chắt ra ở đây, nên tổng các tỷ lệ % không bằng 100% trong bảng dưới.

Thu từ bán dầu thô, than và khoáng sản khác là các khoản thu từ bán tài nguyên của đất nước và Tổng cục Thống kê liệt thu từ dầu thô vào một mục thu riêng (được coi là từ khu vực FDI).

Bảng dưới cho thấy thu ngân sách từ tất cả các doanh nghiệp quốc doanh (trừ dầu thô) chỉ khoảng 16 đến 22% của tổng thu ngân sách. Nhưng bản thân con số đó, dù với doanh nghiệp thuộc sở hữu nào, không hẳn là công trạng của doanh nghiệp.

Nhấn mạnh lại một lần nữa, cái gọi là thu ngân sách từ một doanh nghiệp không phải là thành tích của doanh nghiệp đó. Cho nên việc đưa ra các tuyên bố kiểu “chúng tôi đóng góp 25%, 30%, 40% của tổng ngân sách nhà nước” phải được nhìn nhận một cách cẩn trọng. Với tư cách người thu hộ, nếu doanh nghiệp tìm cách bớt số phải nộp từ số đã thu hộ từ những người khác, thì đấy rõ ràng là hành vi phạm luật nếu không muốn nói là một tội hình sự.

Tin mới