Có lẽ cái tên Mullah Baradar vẫn còn xa lạ với nhiều người. Thủ lĩnh Taliban duy nhất được nhiều người biết đến cho đến nay vẫn là Mullah Mohammed Omar. Omar vẫn là mục tiêu được Mỹ treo giải thưởng lên đến 10 triệu USD. Nhưng ít nhất ba năm nay không ai nhìn thấy nhân vật này, thậm chí với cả các phần tử Taliban cũng vậy. Và người đang chịu trách nhiệm cuối cùng về con số thương vong lên đến đỉnh điểm vào tháng 7 vừa qua cho liên minh Mỹ và NATO tại Afghanistan có lẽ là Baradar. Baradar được xem là thủ lĩnh giấu mặt hiện tại của Taliban, ít nổi tiếng hơn nhưng có thể nguy hiểm hơn thủ lĩnh chột mắt Mullah Omar rất nhiều.
Trong các cuộc phỏng vấn gần đây, lực lượng nổi dậy tại Afghanistan mô tả Baradar như là người thay thế Omar. Họ cho biết Baradar chính là người bổ nhiệm và sa thải các tư lệnh Taliban, điều hành hội đồng quân sự hàng đầu và ra những tuyên bố chính sách quan trọng nhất của nhóm. Đặc biệt, Baradar có quyền kiểm soát tất cả các tài sản của Taliban, trong đó có nguồn thu hàng trăm triệu USD từ buôn bán thuốc phiện, tiền chuộc, các khoản tiền “viện trợ”….
“Ông ta là người có khả năng, lịch thiệp, hiểu về mảnh đất và con người nơi đây hơn chúng ta rất nhiều. Ông ta có vẻ là một đối thủ ghê gớm”, Giáo sư Thomas Johnson, chuyên gia lâu năm về Afghanistan nói. Không ai trong hàng ngũ Taliban, và cả Baradar cho rằng ông ta đang thay thế vị trí của Omar. Bản thân Baradar cũng tự nhận mình là chiến binh trung thành và chỉ thực hiện mệnh lệnh của ông chủ vắng mặt (Omar). Trong khi đó, mặc dầu luôn miễn cưỡng chỉ trích Omar, nhưng các chiến binh Taliban cho rằng Baradar là một người chỉ huy hiện đại hơn và hiệu quả hơn. Baradar cũng được mô tả là người cởi mở, có xu hướng thỏa hiệp và kiên nhẫn hơn Omar. Một tư lệnh Taliban tại Zabul từng gặp Baradar hồi tháng 3 thì nói: “Ông rất kiên nhẫn và lắng nghe bạn tới phút cuối. Không bao giờ ông ta nổi giận hay mất bình tĩnh”.
Điều đó đặt ra vấn đề: liệu Mỹ và chính quyền của Tổng thống Afghanistan Hamid Karzai có thể tiế́n tới một thỏa thuận với Baradar hay không? Ảnh hưởng của Baradar với các phần tử nổi dậy, và với cả Omar là không ai sánh kịp, và ông ta cũng không khép kín như nhiều thủ lĩnh Taliban khác. Năm 2004, theo Maulvi Arsala Rahmani, một cựu Bộ trưởng Taliban hiện sống ở Kabul, Baradar đã ra lệnh cho một đoàn đại biểu Taliban tiếp cận ông Karzai với một đề xuất hòa bình nhưng nhiệm vụ thất bại. Đầu năm nay, hai nhân vật cấp cao khác của Taliban lại gửi các lời thăm dò riêng rẽ tới Qayyum Karzai, anh trai của Tổng thống Afghanistan, có lẽ với sự đồng ý của Baradar.
Baradar không có văn phòng cũng ko có nơi ở cố định. Làm việc 18h/ngày, ông ít khi ngủ hai lần tại một địa điểm. Ông gặp các thủ lĩnh cao cấp, các tư lệnh Taliban ở Quetta, thủ phủ tỉnh Baluchistan của Pakistan, nơi giới lãnh đạo Taliban ẩn náu. Bất chấp nguy cơ Mỹ dùng công nghệ nghe lén, Baradar có điện thoại di động, và đổi SIM liên tục. Thủ lĩnh hiện tại của Taliban đi lại rất đơn giản, trong chiếc ô tô nhỏ do cố vấn lâu năm cầm lái. Thỉnh thoảng ông ta thăm Karachi, nhưng ít khi tới Peshawar, nơi ít an toàn hơn.
Baradar hoạt động như thủ lĩnh bộ lạc Pashtun kiểu cũ. Ông ta thường ngồi và nói chuyện không chỉ với các tư lệnh cấp cao, mà với cả những chỉ huy cấp thấp và các bô lão. Khi gặp dân thường, dù họ là giáo sĩ địa phương hay thành viên của giới tinh hoa chính trị Taliban, ông có phong thái rất thoải mái. Baradar thường ghi chép rất cẩn thận tại các cuộc gặp, trong mọi trường hợp ông đều tìm cách khêu gợi ý kiến và đưa mọi người đến sự đồng thuận. Các nguồn tin Taliban nói ông đang nỗ lực đặc biệt để giải quyết vấn đề của dân thường Afghanistan. Năm ngoái ông ta thành lập hai ủy ban, một để xử lý những vấn đề của các tư lệnh và chiến binh, và một giải quyết sự các vấn đề của người dân địa phương.
Trong ba năm qua, Mullah Omar hầu như không có tiếng nói về các vấn đề hàng ngày của Taliban. Tuyên bố “mới nhất” của Omar cũng là từ tháng 12 năm ngoái, khi Omar bác bỏ các báo cáo “vô căn cứ” về đàm phán hòa bình với chính phủ Afghanistan và nhắc lại yêu cầu quân Mỹ và NATO rút khỏi nước này. Với thủ lĩnh giấu mặt Baradar, có lẽ Mỹ có nhiều cơ hội đi đến thỏa thuận hòa bình hơn, trong khi đang thay đổi chiến lược đàm phán với các nhân vật ôn hòa trong hàng ngũ Taliban để góp phần tìm lối thoát khỏi Afghanistan một cách hiệu quả nhất.
Cảnh Kiên - (tổng hợp)