Ảnh minh họa/internet.
Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào vụ lúa Đông Xuân năm 2009-2010, vụ lúa có diện tích lớn nhất và mang lại năng suất lúa cao nhất trong năm. Ngoài việc lo vốn sản xuất, làm đất, bơm nước, phân bón, một vấn đề rất quan trọng đối với người trồng lúa đó là chọn giống lúa nào cho năng suất cao, kháng rầy tốt và mang lại lợi nhuận cao, dễ tiêu thụ. Đây là câu hỏi lớn đang làm người nông dân đau đầu, khó nghĩ, chưa tìm ra giải pháp hữu hiệu và cứ lặp đi lặp lại trong nhiều năm gần đây. Nếu họ chọn nhầm một giống lúa không đạt tiêu chuẩn thì nguy cơ mất mùa, lỗ vốn là điều khó tránh khỏi. Quan trọng là vậy nhưng không hiểu sao tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, vốn là vựa lúa của cả nước năm nào cũng loay hoay tìm giống lúa chất lượng cao để cung cấp cho người nông dân.
Theo Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Hiện nay giống lúa xác nhận của vùng Đồng bằng sông Cửu Long chỉ đáp ứng hơn 30% diện tích gieo sạ hằng năm. Trong đó, hệ thống sản xuất lúa giống chính quy đáp ứng được 9%, còn lại do 3.600 hợp tác xã, tổ hợp tác sản xuất, câu lạc bộ khuyến nông địa phương cung cấp. Hiện toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long gieo trồng trên 100 giống lúa, trong đó chủ lực chừng 20 giống và 80% giống có nguồn gốc từ Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long. Trên thực tế, hằng năm Đồng bằng sông Cửu Long cần khoảng 400.000 tấn giống lúa xác nhận, nhưng nguồn cung không đáp ứng nhu cầu. Thậm chí, có thời gian dài, diện tích làm giống của vùng chỉ chiếm 2% trên tổng diện tích gieo sạ.
Chính vì vậy để bù vào số giống lúa thiếu đó, người nông dân phải tự lo liệu lấy, đa số họ chọn một loại lúa vụ trước đã cho năng suất cao để làm giống cho vụ gieo sạ năm sau, chứ không theo một tiêu chuẩn khoa học nào. Việc chọn giống lúa tự phát đó gây ra cảnh năm chọn được giống lúa tốt thì được mùa, có lãi, dễ tiêu thụ, nhưng có những năm chọn sai giống lúa gây ra cảnh cả xã được mùa nhưng một vài hộ lại mất mùa mà nguyên nhân do họ tự chọn giống lúa.
Rõ là nghịch lí, một vùng lúa lớn nhất cả nước lại đang trong tình trạng thiếu giống lúa chất lượng cao, giống lúa xác nhận. Nguyên nhân thì có nhiều nhưng chủ yếu do quan hệ giữa “4 nhà” còn lỏng lẻo. Nhà khoa học chưa có giải pháp nhân rộng các mô hình lúa giống có chất lượng cao, nhà doanh nghiệp không mặn mà với việc kinh doanh lúa giống vì lợi nhuận không cao… và nhà nông chưa có mối quan hệ chặt chẽ với các “nhà” khác để đưa ra giải pháp sản xuất đủ giống lúa chất lượng cao phục vụ nhu cầu của mình. Vậy là cái vòng luẩn quẩn thiếu lúa giống chất lượng cao năm nào cũng xảy ra.
NGUYỄN BÁ