Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu lạc quan đó, ngành XB vẫn còn rất nhiều nỗi lo. Đầu tiên là việc đăng ký kế hoạch XB hằng năm của các NXB với Cục XB vẫn tái diễn tình trạng "xí chỗ" cho nhiều, xong... để đó! Cụ thể các NXB đã đăng ký trên 51 ngàn tựa sách, được Cục XB duyệt gần hết, nhưng cả năm 2009, các đơn vị chỉ thực hiện được khoảng 35% kế hoạch. Thực tế này cho thấy, việc ấn định nội dung, nắm bắt nhu cầu thị trường và tính dự báo thị hiếu độc giả của các NXB vẫn yếu. Thậm chí, theo thống kê của Cục XB, có những NXB sau sáu tháng thành lập vẫn chưa XB được quyển sách nào như các NXB Công Thương, ĐH Cần Thơ.
Văn hóa đọc ngày càng được quan tâm, nhưng nỗi lo, những hạn chế
trong lĩnh vực xuất bản vẫn còn
Nỗi lo lớn hơn là tình trạng vi phạm trong lĩnh vực XB đang ngày càng phức tạp hơn. Theo Cục XB, trong năm qua, nội dung XB phẩm còn một số hạn chế: một số sách lý luận chính trị, xã hội có sai sót nghiêm trọng về nội dung nhưng không được sửa chữa triệt để, vẫn phát hành trên thị trường gây nên phản ứng từ bạn đọc, chẳng hạn, cuốn "Từ điển - thành ngữ - điển tích - danh nhân" của NXB Văn Học, hay một số sách có nội dung phản ánh những mặt trái của xã hội (sách phóng sự xã hội), sách có nội dung thô thiển, dung tục... vẫn xuất hiện trên thị trường... Mới đây nhất, là quyển Sợi xích của Lê Kiều Như (NXB Hội Nhà văn) bị dư luận phản ứng vì nội dung dung tục, dù trước đó, Cục XB đã lưu ý NXB trước khi cấp phép quyển sách này. Ông Nguyễn Kiểm - Cục Trưởng Cục XB cho rằng, vấn đề này là do sự dễ dãi, thiếu cẩn trọng trong khâu thẩm định của một số NXB, cần được khắc phục ngay trong thời gian tới.
Tình trạng giá sách, chiết khấu bị đẩy lên cao trước đây chỉ có ở Hà Nội, nay đã phổ biến trên cả nước, dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh, tạo điều kiện cho in lậu in nối bản gia tăng ảnh hưởng đến quyền lợi của ngành XB và người tiêu dùng. Một loạt chợ sách lậu, sách không rõ nguồn gốc cũng đã xuất hiện ở TP.HCM và Hà Nội.
Theo lý giải của một giám đốc doanh nghiệp phát hành tại TP.HCM, giá sách hiện nay không phải do NXB định, vì phần lớn là sách liên kết nên người quyết định giá bìa là các đơn vị liên kết. Về mức chiết khấu dành cho nhà phát hành, đại lý thì đã có "khung" sẵn. Việc giảm giá bao nhiêu phần trăm cho người mua là do nhà phát hành. Vì thế, có tình trạng, chỗ này bán giảm giá sách 10%, chỗ kia 20% - 30%. Nếu sách giảm từ 50% trở lên chỉ là các loại sách cũ, thanh lý. Với sách mới 100%, bán giá đó chắc chắn là sách in lậu.
Tình trạng xâm phạm bản quyền khi tham gia liên kết XB vẫn còn nhiều. Điển hình nhất là vụ Nhà sách Quỳnh Mai (TP.HCM) đã xâm phạm bản quyền sách của sáu NXB nước ngoài, in lậu hàng chục ngàn bản sách, bị xử phạt với khung cao nhất là 500 triệu đồng. Theo một người làm sách liên kết có tiếng ở TP.HCM, với số lợi nhuận bốn không: không trả bản quyền, không phí giấy phép XB, không thuế, không cần mặt bằng cửa hàng thì xử phạt như vậy chẳng ăn thua gì!
Thêm một mối lo khác là sự "nở nồi" lĩnh vực hoạt động của các NXB. Do tình hình kinh doanh khó khăn, nhiều NXB đã "xé rào", lấn sân sang lĩnh vực XB của các đồng nghiệp khác, gây nên một sự xáo trộn, cạnh tranh thiếu lành mạnh. Đây là vấn đề cần được cơ quan quản lý nhìn nhận như một thực trạng phải giải quyết để thị trường XB phẩm VN phát triển lành mạnh hơn.
Cao Hoài An