Vậy là sau khoảng thời gian gần 900 ngày kể từ khi sàn giao dịch vàng đầu tiên có mặt tại Việt Nam (5-2007) thì vấn đề sàn vàng và tính pháp lý của nó mới được đặt ra và được nhìn nhận là... “kẽ hở của pháp luật”. Đây cũng là lần đầu tiên người dân cả nước được biết Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chưa từng cấp giấy phép nào cho hoạt động sàn vàng vì... chưa có văn bản nào quy định. Hơn hai năm qua, mặc dù dư luận đã cảnh báo về tính pháp lý của các sàn giao dịch vàng nhưng hoạt động của các sàn vàng vẫn được thả nổi và không chịu sự quản lý của cơ quan chức năng nào.
Có lẽ vì thấy “quá dễ ăn” nên trong thời gian qua đã có nhiều doanh nghiệp, ngân hàng lao vào cuộc đua lập sàn giao dịch vàng, đại lý nhận lệnh giao dịch vàng... Không ít các công ty TNHH với chức năng kinh doanh dịch vụ thương mại cũng thi nhau lập sàn, làm đại lý nhận lệnh cho các sàn vàng quốc tế. Lợi lộc do các sàn vàng mang lại cho nền kinh tế trong nước như thế nào vẫn chưa có con số thống kê nhưng việc hàng mấy chục ngàn tỷ đồng không được đưa vào để phục vụ cho việc sản xuất kinh doanh là điều hiển nhiên.
Thống kê số lượng giao dịch (tính đến thời điểm 1 giờ ngày 19-11) trên một số sàn vàng của các ngân hàng như ACB, Eximbank, Phương Nam, Sacombank... chúng tôi thấy số lượng vàng đã giao dịch trên các sàn lên tới con số trên 918.000 lượng, đạt giá trị giao dịch khoảng trên 21.000 tỷ đồng. Như vậy, tiền phí đặt lệnh tính trên mỗi lượng vàng, các sàn giao dịch vàng này đã có thể chia nhau số tiền lên tới trên 2 tỷ đồng. Được biết, ngày 18-11 không phải là một ngày có số lượng giao dịch lớn nhưng số tiền phí dịch vụ thu được cũng đã là một con số khổng lồ. Hơn ai hết, các nhà đầu tư ai cũng hiểu rằng số tiền trên 2 tỷ đồng mà các sàn thu được trong một ngày chính là tiền tươi, là lợi nhuận thật thu được trong quá trình cho thuê tài chính của các sàn giao dịch vàng. Còn đối với các nhà đầu tư (NĐT) thì tiền chỉ chảy từ túi người này sang túi người khác, gần như không tạo ra giá trị gì đối với nền kinh tế trong quá trình lưu thông. Được biết, hiện nay trên cả nước đang có tới trên 20 sàn vàng và vài trăm điểm nhận lệnh. Cánh tay của các sàn vàng không những đã thọc vào mọi quận, huyện tại TPHCM, Hà Nội, Đà Nẵng... mà còn vươn tới cả những vùng sâu, vùng xa.
Theo một số NĐT đã từng thấm thía sự được - mất trên sàn vàng mà chúng tôi đã tiếp xúc thì trên thực tế nếu chỉ nhìn sơ qua hình thức và cách thức khớp lệnh của các sàn vàng, sẽ có không ít người lầm tưởng việc đầu tư vàng trên các sàn giao dịch vàng cũng giống như đầu tư chứng khoán vì nếu nhìn vào hình thức thì giữa chứng khoán và sàn vàng cũng có nhiều điểm tương đồng, tức là cũng đầu cơ mua thấp, bán cao để kiếm lời. Song, trong khi thị trường chứng khoán đã gián tiếp làm tăng vốn, thu hút, tổng hợp các nguồn vốn đầu tư nhỏ lẻ thành các nguồn vốn lớn cho nền kinh tế để từ đó tạo ra công ăn việc làm cho người lao động, thúc đẩy nền kinh tế phát triển... thì thị trường trên các sàn giao dịch vàng chỉ như một “trò chơi” mà khi tham gia các NĐT chẳng khác nào đang đánh cược với túi tiền của mình.
Bởi lẽ, hoạt động đầu tư vàng của các NĐT trên sàn giao dịch thực chất là hoạt động đầu cơ ngắn hạn để kiếm lợi nhuận nên có tính rủi ro rất cao. Nhờ lực đòn bẩy tài chính 1:14, nó lại càng làm tăng thêm tính rủi ro cho những người tham gia đặt lệnh vì chỉ cần xác định sai xu hướng là có khi phải trả giá bằng việc “tán gia bại sản” chỉ trong 1 ngày, thậm chí 1 giờ nếu giá vàng biến động mạnh. Hiện vẫn chưa có con số thống kê nào của các sàn vàng về số lượng người bị cháy tài khoản, lâm vào cảnh nợ nần chồng chất, mất cả nhà cửa... nhưng cũng đã có nhiều người than vãn việc mất hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng do xác định sai xu hướng của giá vàng. Hơn thế nữa, trong những lần sàn vàng bị sập mạng trong lúc giá vàng đang biến động mạnh cũng khiến không ít người phải ngậm ngùi do tài khoản đã bị sàn vàng xử lý. Đáng ngại là, hiện các sàn giao dịch vàng quốc tế sử dụng lực đòn bẩy tài chính 1:100 đang mọc lên “như nấm sau mưa” mà không thấy cơ quan chức năng nào tuýt còi. Có lẽ chính vì sự thả nổi của các cơ quan chức năng trong thời gian qua nên đã có không ít các công ty TNHH không có chức năng kinh doanh tiền tệ nhưng vẫn mở sàn giao dịch và mặc sức đưa ra các thông tin trên các website của mình là đã được Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước cấp phép, được bình chọn là thương hiệu uy tín... để thu hút người chơi. Đáng chú ý là hiện nay, việc sử dụng lực đòn bẩy trong giao dịch đang là một hành vi vi phạm pháp luật vì cho đến nay vẫn chưa có một điều luật hoặc quy định nào cho phép cá nhân được bán khống tài sản khi chưa có quyền sở hữu tài sản. Hiện nay, sau vụ việc hàng trăm người tập trung đến Công ty TNHH SX-TM-DV Tuấn Tài (số 39 Châu Văn Liêm, P14, Q5) đòi nợ số tiền hàng trăm tỷ đồng thì Cơ quan CSĐT đang tiến hành làm rõ nguyên nhân vỡ nợ. Tuy nhiên, theo nhiều người thì khả năng doanh nghiệp này ngừng kinh doanh rất có thể là đã đầu cơ vàng bằng lực đòn bẩy tài chính nhưng gặp lúc vàng biến động với biên độ lớn khiến doanh nghiệp này “cháy” tài khoản ký quỹ và bị ngân hàng xử lý nợ?
Trên thực tế thì việc tồn tại của các sàn vàng đã có không ít ý kiến yêu cầu dẹp bỏ. Trong đó có cả ý kiến của Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) vì cho rằng thực chất những người tham gia các sàn giao dịch vàng không phải với mục đích mua vàng để cất giữ mà chỉ để đầu cơ nhằm hy vọng hưởng chênh lệch giá vàng nên chẳng khác nào hình thức “đánh bạc”. Có thể nói, đã đến lúc những lợi ích của các sàn vàng, nhất là các sàn vàng quốc tế và những hậu quả xã hội mà nó mang lại cần phải được xem xét, đánh giá một cách chi tiết. Không lẽ Việt Nam cứ nhất thiết phải có sàn vàng?