Tổng thống (TT) Mỹ Barack Obama cùng TT Nga Dmitry Medvedev đã thỏa thuận Hiệp ước START mới sẽ sớm được ký kết. Hai vị ngoại trưởng Mỹ - Nga, Hillary Clinton và Sergey Lavrov, đã gặp nhau cuối tuần này tại Moscow để hoàn tất mọi chi tiết cuối cùng của hiệp ước.
Theo báo Nga Kommersant trích dẫn nguồn tin từ Bộ Ngoại giao Nga, Hiệp ước START mới rất có thể được ký chậm nhất là ngày 12-4 trong dịp Hội nghị Cấp cao về an ninh hạt nhân có hơn 40 nước tham dự tại Washington. Phía Mỹ cũng mong muốn hiệp ước được ký trước hội nghị tổng kết Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân tại New York vào tháng 5.
Hiệp ước START mới có gì tiến bộ hơn Hiệp ước START I? Trong cuộc gặp tháng 7-2009 tại Moscow, TT Medvedev và TT Obama đã thỏa thuận hiệp ước mới sẽ giảm số đầu đạn hạt nhân của mỗi bên còn 1.500 - 1.675 và số tên lửa phóng đầu đạn còn 500 - 1.100 đơn vị.
Hiện nay Mỹ sở hữu khoảng 2.200 đầu đạn hạt nhân và Nga có khoảng 3.000 đơn vị. Nếu hai bên nghiêm chỉnh thực hiện hiệp ước thì số đầu đạn hạt nhân sẽ giảm bớt 25%.
Tại Moscow, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton trả lời phỏng vấn của báo New Times: “Thách thức chính hai bên phải cố gắng vượt qua là giảm vũ khí hạt nhân chiến lược có kiểm chứng, ít tốn kém và ít phức tạp khi thực hiện so với Hiệp ước START I”.
Để tiến tới ký Hiệp ước START mới, cả Mỹ và Nga đã vượt qua nhiều trở ngại và cùng nhượng bộ lẫn nhau. Tạp chí Time của Mỹ viết: “Trong những tháng cầm quyền đầu tiên của TT Obama, nhiều người hy vọng tàn dư của chiến tranh lạnh và của chính quyền Bush có thể biến mất bằng cách “cài đặt lại” quan hệ Mỹ - Nga.
Chẳng hạn, trong chuyến thăm Nga của TT Obama tháng 7-2009, TT Medvedev đã cho phép Mỹ vận chuyển vũ khí qua không phận Nga tới Afghanistan. Rõ ràng đây là một cử chỉ thiện chí. Chưa đầy 3 tháng sau lại có một sự đột phá nữa. Ngày 17-9-2009, TT Obama đã hủy bỏ kế hoạch xây dựng hệ thống lá chắn tên lửa tại Đông Âu bị Nga coi là mối đe dọa an ninh.
Ngay cả Thủ tướng V. Putin cũng gọi quyết định trên của TT Obama là “đúng đắn và dũng cảm”. Theo kết quả thăm dò của Trung tâm Levada, chỉ còn 28% người Nga có cái nhìn tiêu cực đối với Mỹ so với tỉ lệ 55% khi ông Obama trúng cử TT Mỹ”.
Theo hãng Reuters, sau chuyến thăm Moscow 2 ngày của Ngoại trưởng Hillary Clinton, Nhà Trắng khẳng định sự bất đồng Mỹ - Nga về lá chắn tên lửa của Mỹ ở Đông Âu không ngăn cản việc ký Hiệp ước START mới. Thực tế, hai bên còn phải vượt qua những bất đồng cuối cùng: Nga muốn có sự ràng buộc pháp lý giữa vũ khí tiến công với phòng thủ, Mỹ không muốn gắn các điều khoản của Hiệp ước START mới với lá chắn tên lửa.
Sự trì hoãn ký kết Hiệp ước START mới được Mỹ và Nga đàm phán từ tháng 4-2009 tại Geneva là do quan hệ hai bên còn một số khúc mắc lớn. Hãng tin Nga RIA Novosti giải thích: “Trong nhiều cuộc đàm phán từ cuối năm 2009, các quan chức Nga - Mỹ đều tránh đề cập vấn đề “cài đặt lại” quan hệ song phương.
Giờ đây không ai chờ đợi TT Obama và Ngoại trưởng Hillary Clinton có thể thực hiện lời hứa đảo ngược chính sách đối ngoại của Mỹ. Thực tế, TT Obama chưa đạt được thành tích cụ thể nào trong chính sách đối ngoại. Có thể nói thẳng rằng bà Clinton ít có kinh nghiệm về chính sách đối ngoại. Hiệp ước START mới là một trong những thử thách lớn đối với bà”.
Việc ký Hiệp ước START mới còn cần những bước tiếp theo để cải thiện quan hệ Mỹ - Nga. Chủ tịch Duma quốc gia (Hạ viện) Nga Boris Gryzlov tuyên bố cơ quan này sẽ không thông qua Hiệp ước START mới nếu không ràng buộc hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở châu Âu.
Trong khi đó, phe Cộng hòa tại Mỹ cũng đặt điều kiện chỉ thông qua Hiệp ước START mới nếu TT Obama tăng ngân sách hiện đại hóa vũ khí hạt nhân và vũ khí thông thường.