Hệ thống chợ kém phát triển
Hiện trên địa bàn Hà Nội hiện có 402 chợ với tổng diện tích trên 1,5 triệu m2, 11 trung tâm thương mại, 62 siêu thị, chiếm 20-21% số trung tâm thương mại - siêu thị (TTTM-ST) của cả nước. Mặc dù có một hệ thống bán lẻ khá dày đặc nhưng có đến 293 chợ là chợ loại III, chiếm 72,88% số lượng chợ trên địa bàn. Hiện chỉ có khoảng 88 chợ được xây dựng kiên cố, 180 chợ bán kiên cố, 110 chợ tạm. Tại một số huyện ngoại thành như Sóc Sơn, Đông Anh, Thanh Trì, Long Biên, Gia Lâm, Từ Liêm có từ 40-85% chợ là chợ tạm. Hệ thống chợ Hà Nội, không chỉ yếu mà thiếu, có đến 134 xã/401 xã chưa có chợ. Hệ thống TTTM-ST tuy nhiều nhưng chủ yếu là quy mô nhỏ, phân bố không đồng đều, hầu hết tập trung tại các quận nội thành, chất lượng dịch vụ thấp. Việc quản lý cũng đang có nhiều bất cập do có nhiều đầu mối khác nhau, hiện có 87 chợ (chiếm 24% tổng số lượng chợ trên địa bàn) do quận, huyện quản lý; 259 chợ (67%), do xã, phường quản lý; 34 chợ (9%) do doanh nghiệp, HTX quản lý .
Theo ông Nguyễn Văn Lịch - Viện trưởng Viện nghiên cứu Thương mại: Có tình trạng này là do việc quy hoạch, đầu tư xây dựng chợ trên địa bàn còn thiếu thống nhất; Phân bố mạng lưới chợ chưa hợp lý về khoảng cách, bán kính, quy mô dân số phục vụ; Chưa hình thành các chợ đầu mối nông sản đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; Một số chợ mặc dù đã được đầu tư, nâng cấp theo hướng xã hội hóa kinh phí đầu tư nhưng mô hình này mới chỉ phù hợp tại khu vực bán buôn, còn tại các khu vực nông thôn thì khó có thể áp dụng. Do đội ngũ cán bộ quản lý tại các chợ còn có những hạn chế về năng lực chuyên môn nên hiện hệ thống quản lý chợ chủ yếu hoạt động theo phương thức cho thuê chỗ, các chức năng dịch vụ mang tính hỗ trợ cho hoạt động của bà con kinh doanh hầu như không được chú ý
Thành phố sẽ có cơ chế hỗ trợ
Để Hà Nội có được hệ thống bán lẻ hiện đại, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của Thủ đô sau khi được mở rộng, theo Sở Công thương Hà Nội: Dự kiến từ nay đến 2030, Hà Nội sẽ hình thành và phát triển 2 chợ đầu mối bán buôn nông sản-thực phẩm tổng hợp cấp vùng ở 2 huyện Gia Lâm, Thường Tín. Ngoài ra, xây dựng 5 trung tâm bán buôn hàng công nghiệp tiêu dùng cấp vùng tại huyện Gia Lâm, Sóc Sơn, Chương Mỹ, Thạch Thất, Thường Tín. Xây dựng một số chợ đầu mối nông sản tổng hợp, chuyên doanh cấp thành phố tại huyện Từ Liêm, Ứng Hòa, Ba Vì, Mê Linh… Để hệ thống chợ Hà Nội ngày càng hiện đại, từ nay đến 2020, tại các quận trung tâm thành phố sẽ không xây dựng thêm các chợ mới. Thay vào đó, sẽ lựa chọn nâng cấp, cải tạo một số chợ có quy mô lớn, có diện tích đất trên 3.000m2 trở thành chợ trung tâm với quy mô chợ hạng I; Nâng cấp cải tạo các chợ bán lẻ nông sản, thực phẩm tươi sống loại II (có diện tích nhỏ hơn 3.000m2); Chuyển hóa các chợ dân sinh thành các siêu thị loại III hoặc cửa hàng tiện ích. Đối với hệ thống chợ nông thôn, sẽ tập trung cải tạo xây mới theo hướng đảm bảo có đủ chợ dân sinh loại III ở cấp xã, chợ loại I hoặc II ở trung tâm các huyện.
Theo bà Nguyễn Thị Như Mai - Phó giám đốc Sở Công thương Hà Nội: Sở Công thương đã xây dựng quy chế quản lý đầu tư, xây dựng, cải tạo nâng cấp chợ trên địa bàn TP Hà Nội. Theo đó, đối với việc xây dựng các chợ đầu mối, ngân sách TP sẽ hỗ trợ toàn bộ kinh phí chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng; hạ tầng ngoài hàng rào. Hộ trợ 30% kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng trong hàng rào. Đối với các chợ hạng II được xây dựng tại các huyện, ngoài việc hộ trợ 100% kinh phí ngoài hàng rào, còn hỗ trợ 50% kinh phí xây dựng hạ tầng trong hàng rào. Đặc biệt đối với những chợ hạng III được xây dựng tại các xã miền núi, xã khó khăn những chưa có chợ và những xã đã có chợ nhưng phải xây dựng lại, ngân sách TP sẽ đầu tư 100% kinh phí xây dựng. Với những chợ hạng III tại các xã không thuộc xã khó khăn, miền núi, ngân sách TP sẽ hộ trợ phần hạ tầng ngoài hàng rào; Kinh phí chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và tổng kinh phí xây dựng chợ trích từ nguồn thu đấu giá quyền sử dụng đất của xã.
Tại buổi làm việc với Sở Công thương, PCT UBNDTP Hà Nội - Nguyễn Huy Tưởng đã chỉ đạo: Trong việc xây dựng, cải tạo, nâng cấp hệ thống chợ trên địa bàn Thủ đô, nhất là những chợ dân sinh, chợ hạng III, ngành Công thương cần tăng cường kêu gọi doanh nghiệp tham gia theo hướng xã hội hóa để giảm bớt gánh nặng về ngân sách cho thành phố; Trong quá trình xây dựng, cải tạo các chợ ở vùng nông thôn, nhất là tại các xã miền núi cần tăng cường phối kết hợp với chương trình xây dựng nông thôn mới để có được hệ thống chợ phù hợp.
Lê Nam