Thắng ở thế yếu

Nếu được Đại hội đồng LHQ phê chuẩn tại phiên họp toàn thể vào tháng 9, ông Yukiya Amano sẽ kế nhiệm ông Mohamed ElBaradei (người Ai Cập), người đã đứng đầu IAEA suốt 12 năm và thậm chí đã cùng với cơ quan này được trao Giải thưởng Nobel về hòa bình.

Ông Amano tuy đã thắng, nhưng đó lại là một chiến thắng ở thế yếu vì phải qua nhiều vòng bầu và phải nhờ một lá phiếu trắng. Nếu như không có quy định của IAEA về việc lá phiếu trắng được coi như phiếu ủng hộ thì ông Amano không giành được đủ hai phần ba phiếu bầu trong Hội đồng. Khi đó, chắc chắn IAEA phải tìm ứng cử viên khác mới toanh – giống như đã xảy ra với ông El Baradei cách đây 12 năm. Với vị thế như thế, vị tổng giám đốc mới sẽ rất khó khăn trong việc khắc phục sự phân rẽ nội bộ sâu sắc trong tổ chức.

Sự phân rẽ ấy có nguồn gốc cả trong vấn đề nhân sự lẫn đường lối chính sách của IAEA. Ông Amano được coi là ứng cử viên của phương Tây trong khi các nước đang phát triển ủng hộ ông Abdul Samad Minty (Nam Phi). Phủ bóng xuống sự bất đồng quan điểm về nhân sự đó là sự bất đồng quan điểm về vai trò chính trị của IAEA. Mỹ và phương Tây muốn IAEA chỉ thuần túy là một cơ quan kỹ thuật và muốn cơ quan này hoạt động sao cho họ có thể tận dụng được lợi thế về chính trị - chẳng hạn như trong câu chuyện về vũ khí hủy diệt của Iraq đưa tới cuộc chiến tranh ở đó. Còn các nước đang phát triển lại muốn IAEA phải độc lập trong cả vai trò về kỹ thuật và chính trị. Việc ông Amano trúng cử không chỉ thể hiện mà còn làm cho sự bất đồng quan điểm đó trở nên sâu sắc hơn. Khắc phục nó sẽ là thách thức đầu tiên, nhưng đồng thời cũng là lớn nhất đối với vị tổng giám đốc mới của IAEA.

Thảo Nguyên