Trong một khu vực – nơi không nhiều nhà lãnh đạo tin tưởng lẫn nhau về việc duy trì một chương trình hạt nhân hòa bình, Israel – quốc gia được tin là sở hữu một chương trình vũ khí hạt nhân bí mật – có thể không chấp nhận những đảm bảo của Syria về chương trình hạt nhân dân sự. Ai Cập, Jordan và Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng có tham vọng phát triển năng lượng hạt nhân.
Bộ trưởng Cơ sở hạ tầng của Israel Uzi Landau đã né tránh các hoạt động chính trị trong khu vực trong khi thông báo ý định của Tel Aviv tại một hội nghị năng lượng hạt nhân tại Paris.
“Chúng tôi cần nguồn năng lượng này bởi vì xét trên phương diện môi trường nó hoàn toàn sạch,” Bộ trưởng Landau phát biểu với hãng tin AP bên lề hội nghị trên. Năng lượng hạt nhân được tin rằng góp phần làm cho trái đất bớt nóng hơn so với các nguồn năng lượng hóa thạch. Tuy nhiên, việc sử dụng điện hạt nhân lại chứa đựng nhiều vấn đề về an toàn.
Việc xây dựng các nhà máy năng lượng nguyên tử giúp Israel có thể giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch và đáp ứng nhu cầu về năng lượng trong thời gian dài. Việc xây dựng như vậy cũng có thể gia tăng sức ép đối với Israel trong việc mở các cơ sở cho các quan sát viên IAEA tới làm việc. IAEA sẽ hướng sự chú ý tới một lĩnh vực mà quốc gia giữ bí mật từ lâu.
Theo AP, quốc gia Do thái này thường bị cáo buộc là có hành động đạo đức giả về hạt nhân. Họ yêu cầu một Iran không hạt nhân khi không có ai nghi ngờ Israel sở hữu vũ khí hạt nhân.
Bộ trưởng Landau khẳng định, Israel sẽ mở cửa bất cứ nhà máy năng lượng hạt nhân nào cho cộng đồng quốc tế tới giám sát, nhưng cho biết “chúng tôi không tìm thấy lí do nào” cho phép các thanh sát viên tới các địa điểm được tin là nơi cất giữ vũ khí hạt nhân của Israel, hoặc để kí kết Hiệp ước Không phổ biến Hạt nhân (NPT).
Cũng trong ngày hôm qua, Phó tổng thống Mỹ Joe Biden lên án việc Israel có kế hoạch xây dựng hàng trăm ngôi nhà tại phía Đông Jerusalem. Hoạt động này phủ bóng đen lên kế hoạch tái khởi động các cuộc đàm phán hòa bình giữa Israel và Palestine.
Ông Biden nhận định, thông báo về kế hoạch trên “chắc chắn la bước đi ảnh hưởng xấu tới niềm tin mà chúng tôi cần ngay bây giờ”.
Tình hình hạt nhân cũng có thể làm cho những nỗ lực do Mỹ đứng đầu trong việc áp đặt lệnh trừng phạt mới của LHQ với Iran - do nước này từ chối hợp tác với các thanh sát viên hạt nhân - thêm phức tạp. Tehran khẳng định các hoạt động làm giàu uranium của họ chỉ nhằm mục đích hòa bình nhưng nhiều cường quốc thế giới nghi ngờ quốc gia cộng hòa Hồi giáo này đang bí mật chế tạo vũ khí.
Bế tắc trong chương trình hạt nhân Iran và tham vọng của Israel cho thấy IAEA khó khăn như thế nào khi duy trì công nghệ hạt nhân giới hạn trong việc sản xuất điện năng và không “dính líu” tới lĩnh vực sản xuất vũ khí.
Trong khi đó, Syria cũng có tham vọng hạt nhân của riêng mình.
Thứ trưởng Ngoại giao Syria Faysal Mekdad, người cũng tham dự hội nghị Paris, cho biết Syria muốn cân nhắc các nguồn năng lượng thay thế, “trong đó có năng lượng hạt nhân,” để đáp ứng nhu cầu ngày một gia tăng.
Đến nay giấc mơ đó dường như vẫn còn xa vời với Syria bởi họ có ít bí quyết hoặc tiền bạc để đầu tư xây dựng nhà máy năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, giấc mơ đó lại phản ánh khu vực Trung Đông ngày càng quan tâm nhiều hơn đến công nghệ hạt nhân.
Mỹ đang cấp tiền và thực hiện công tác đào tạo cho các nhà máy hạt nhân tại Jordan. Tháng 12/2009, Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và một tập đoàn của Hàn Quốc đã kí kết thỏa thuận xây dựng các nhà máy hạt nhân sản xuất điện. Hiện Ai Cập cũng có hai lò phản ứng hạt nhân nhỏ được sử dụng để nghiên cứu và đang theo đuổi các lò phản ứng sản xuất năng lượng.
Trong quá khứ, Israel đã thực hiện vai trò duy trì kẻ thù trong khu vực không theo đuổi chương trình hạt nhân.
Năm 2008, máy bay chiến đấu của Israel đã tấn công một căn cứ của Syria – nơi mà Mỹ cáo buộc là lò phản ứng sản xuất plutonium bí mật đang được xây dựng với sự giúp đỡ của Triều Tiên. Syria khẳng định hoạt động của cơ sở này không vì mục đích quân sự.
Một cuộc tấn công của Israel trong năm 1981 đã phá hủy lò phản ứng hạt nhân Osirak.
Landau khẳng định Israel cần năng lượng hạt nhân nhưng không đưa ra thời điểm cụ thể trong việc xây dựng nhà máy hạt nhân.
Chuyên gia năng lượng Amit Mor của Israel dự đoán, Israel sẽ mất 15 – 20 năm để xây dựng một lò phản ứng. Quốc gia này cũng phải tìm ai đó sẵn sàng bán cho họ trang thiết bị xây dựng các nhà máy điện.
Ấn Độ có thể là một ứng viên tiềm năng, cũng như là một ví dụ có thể để Israel đi theo. Ấn Độ đã tránh kí kết NPT nhưng đã phát triển năng lượng hạt nhân và vũ khí với sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế, trong đó có Mỹ.
Landau khẳng định, Israel muốn hợp tác với các nhà khoa học và kĩ sư từ những nước láng giềng Ả Rập để xây dựng một lò phản ứng.
Trong quá khứ, Israel đã để ngỏ khả năng hợp tác với Ai Cập về năng lượng hạt nhân. Cuộc hội đàm hiện nay thuộc dự án có thể giữa Pháp – Israel và Jordan. Tuy nhiên, các quan chức Jordan đã bác bỏ ý tưởng này.
“Hiện còn quá sớm để hội đàm về bất cứ chương trình hợp tác khu vực nào với Israel trước khi tìm ra giải pháp cho cuộc xung đột Palestine và Ả Rập – Israel,” Khaled Toukan, Chủ tịch Ủy ban Năng lượng Nguyên tử Jordan khẳng định.
Cách đây vài tháng, ông Landau đã gặp Bộ trưởng Năng lượng Pháp Jean-Louis Borloo để thảo luận về hợp tác năng lượng hạt nhân. Pháp nhận được nguồn điện năng từ năng lượng hạt nhân nhiều hơn bất cứ quốc gia nào khác, và Paris nhận thấy tiềm thấy tiềm năng xuất khẩu.
Vào đầu những năm 1950, Pháp đã giúp Israel xây dựng một lò phản ứng hạt nhân tại Dimona. Israel được tin là đã sử dụng lò phản ứng đó để đặt một kho dự trữ vũ khí hạt nhân. Hiện Israel cũng có một lò phản ứng hạt nhân nhỏ hơn phục vụ cho công tác nghiên cứu tại Nahal Soreq, cách Tel Aviv không xa.