Hiện Hiệp định Thương mại tự do (FTA) giữa ASEAN và Việt Nam với các nước Đông Á, Ấn Độ, Australia, NewZealand và tới đây là EU cùng một số thị trường khác đã dần định hình những cơ hội và thách thức cho Việt Nam.
Trò chơi liên kết
Nhìn các hiệp định FTA trên cơ sở phân tích tương thích về thương mại, GS James Cassing, chuyên gia quốc tế dự án Mutrap, cho rằng, trong các hợp tác với Hàn Quốc, Nhật Bản (và tương lai là EU) có nhiều tiềm năng, cơ hội cho Việt Nam hơn là với Trung Quốc, Australia, New Zealand hay Ấn Độ. Tiến sĩ Lê Quang Lâm, Phó vụ trưởng chính sách thương mại đa biên (Bộ Công thương), cũng cho biết, trong những FTA giữa ASEAN với các nước Đông Á, dường như Việt Nam tận dụng cơ hội với Hàn Quốc, Nhật Bản tốt hơn với Trung Quốc. Đơn cử, những nhà đầu tư lớn của Nhật Bản, Hàn Quốc có mặt tại Việt Nam, rất nhiều nhà đầu tư tạo được động lực cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam như Honda, Panasonic… Hay có tới 78% sản phẩm của Việt Nam xuất khẩu sang Hàn Quốc đã tận dụng được những ưu đãi, trong khi với Trung Quốc, số này chỉ khoảng 20%.
Theo ông Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng quản lý kinh tế Trung ương, trong các điều khoản FTA giữa các nước ASEAN hiện nay, để được hưởng ưu đãi về thuế quan, bắt buộc sản phẩm của nước xuất khẩu phải có tỷ lệ nội địa hóa 40%. Điều này sẽ từng bước hình thành “trò chơi liên kết doanh nghiệp” giữa các nước trong khối. “Vấn đề đánh giá những khó khăn, rủi ro cả về thuế quan lẫn tham nhũng không thể không lường trước”, ông Thành cảnh báo.
Thêm vào đó, nhiều nước thực hiện giảm tỷ lệ bảo hộ một số mặt hàng quá nhanh. Như Hàn Quốc giảm tỷ lệ bảo hộ sắn (sắn lát, bột sắn…) từ 80% xuống 0%, sẽ rất hấp dẫn cho các nhà xuất khẩu nông sản Việt Nam. Đồng thời kích thích người trồng sắn trong nước. Ông Thành gọi đây là một “cách chơi” và là con đường Việt Nam phải làm, để hội nhập sâu sắc hơn. Tuy nhiên cách thức hội nhập như thế nào để nông dân không bị khổ như “trò chơi” mía đường trước đây, mới là điều chúng ta nên nghĩ tới.
Biến nhập siêu thành cơ hội
Nguyên Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển phân tích, riêng nhãn hàng Samsung của Hàn Quốc tại Việt Nam đã có giá trị xuất khẩu lên tới hàng tỷ USD. Nhưng nhìn vào giá trị này thì có tới 90% là phí nhập khẩu nguyên liệu, chủ yếu từ Trung Quốc. Như vậy, người lao động trong nước chỉ tạo ra khoảng 10% giá trị. Về lâu về dài, ông Tuyển cho rằng nâng cao tỷ lệ xuất khẩu những sản phẩm thành phẩm trở lại thị trường Trung Quốc mới là cách lập lại cân bằng trong cán cân thương mại, tránh làm tăng tỷ lệ nhập siêu.
Tiến sĩ Lê Quang Lâm e ngại, hiện Việt Nam xuất khẩu vào Trung Quốc chỉ khoảng 700 - 800 mặt hàng, là những sản phẩm có giá trị gia tăng thấp. Trong khi hàng hóa từ Trung Quốc xuất khẩu sang Việt Nam tới gần 4.000 loại. Điều này có thể khiến nền kin tế Việt Nam bị tác động mạnh, làm tăng nguy cơ nhập siêu từ Trung Quốc.
Nhưng theo phương án ông Lâm đưa ra, chấp nhận nhập siêu từ Trung Quốc, nhưng biến nó thành cơ hội xuất siêu sang các thị trường khác. Bằng cách biến những nguyên liệu nhập từ Trung Quốc thành những sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao.
Đăng Thư