Bước đầu có chuyển biến
Từ khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 18/NQ-CP ngày 20-4-2009 và các Quyết định số 65, 66, 67 của Thủ tướng Chính phủ tạo cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà cho người thu nhập thấp, phân khúc nhà ở này đã được chú ý đến nhiều hơn. Sau gần một năm cơ chế được ban hành, có thể thấy đã có nhiều hơn các dự án nhà ở cho sinh viên, công nhân khu công nghiệp và người có thu nhập thấp ở đô thị. Trong đó, các dự án nhà ở cho sinh viên được khởi động mạnh mẽ nhất với việc Thủ tướng Chính phủ quyết định phân bổ 3.500 tỉ đồng từ nguồn trái phiếu Chính phủ năm 2009 cho 94 dự án thuộc 28 tỉnh, thành phố. Đến nay, đã có 91 dự án khởi công, với tổng số vốn giải ngân là 1.848 tỉ đồng, đạt 53% số vốn được phân bổ. Năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 2.000 tỉ đồng cho việc đầu tư các dự án nhà ở sinh viên và đang tiếp tục xem xét, bổ sung đủ nguồn vốn cần thiết.
Nếu như nhà ở sinh viên được đầu tư hoàn toàn bằng nguồn vốn Nhà nước, các địa phương chuẩn bị sẵn quỹ đất “sạch”, thì nhà ở cho công nhân, người thu nhập thấp lại chủ yếu huy động nguồn vốn từ các thành phần kinh tế trong xã hội. Nhà nước có những ưu đãi về tiền sử dụng đất, thuế, thủ tục đầu tư… cho doanh nghiệp khi đầu tư vào dự án này. Trong một thời gian dài, thị trường bất động sản chỉ tập trung vào nhà ở thương mại, trong khi phần đông người lao động không đủ khả năng chi trả cho những căn nhà này. Những điểm mới về chính sách đã bước đầu mang lại chuyển biến khi đã có các dự án dành riêng cho đối tượng đang khó khăn về nhà ở. Theo thống kê của Bộ Xây dựng, cả nước đã có 24 dự án nhà ở cho công nhân được khởi công, với tổng vốn đầu tư khoảng 2.600 tỉ đồng, tổng diện tích sàn 753 nghìn m2 và khởi công 31 dự án nhà ở cho người thu nhập thấp với tổng mức đầu tư khoảng 2.500 tỉ đồng, 655 nghìn m2 diện tích sàn, tương ứng với 7.500 căn hộ. Dự kiến trong năm 2010, những dự án nhà ở cho công nhân khu công nghiệp, nhà cho người thu nhập thấp đầu tiên sẽ được đưa vào sử dụng như nhà ở xã hội tại khu đô thị mới Việt Hưng (Hà Nội), nhà ở cho người thu nhập thấp tại Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc, cùng với 16 nhà ở xã hội trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo tính toán của Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), một căn hộ cho người thu nhập thấp diện tích 50m2 sẽ có giá bán bình quân từ 300 đến 500 triệu đồng. Đây là một mức giá “trong mơ” đối với người lao động ở đô thị. Chính vì vậy, nhu cầu đối với nhà cho người thu nhập thấp vượt xa nguồn cung hiện có. Thực tế này đã được ông Trần Du Lịch, đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: “Hiện nay tại các khu đô thị mở rộng, đô thị mới, những địa điểm chỉnh trang đẹp phần lớn là xây dựng chung cư cao cấp, tức là giá tiền nhiều tỉ đồng. Trong khi đó, đối tượng thu nhập ở đô thị chỉ có thể mua nhà trả góp được trong 10 đến 15 năm với loại nhà giá dưới 1 tỉ đồng. Dường như chúng ta đang để cho thị trường tự điều tiết, chưa thấy bóng dáng định hướng quy hoạch của Nhà nước”.
Cần một cú hích để chính sách vào cuộc sống
Cùng là chính sách nhà ở, nếu như cơ chế hỗ trợ cho người nghèo ở nông thôn, đồng bào vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số xóa nhà tạm, xây nhà kiên cố đã đi vào cuộc sống, còn nhà ở cho người thu nhập thấp ở đô thị vẫn là một bài toán nan giải. Bộ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Hồng Quân lý giải, nếu như với đối tượng hộ nghèo ở nông thôn chúng ta có chính sách hỗ trợ tiền xây nhà, vật liệu xây dựng cho từng hộ, với phương châm “người dân tự làm, Nhà nước hỗ trợ, cộng đồng giúp đỡ”, từ đó mà những hộ nghèo đã có nhà ở ổn định, an toàn, nhưng ở đô thị thì không thể làm theo cách này được, không thể mỗi người một lô, một nền để xây nhà, mà phải có căn hộ cho người dân ở dù là nhỏ, vì vậy mà mấy chục tấm prô xi-măng hay 5 đến 7 triệu đồng không thể thành cái nhà được.
Cho dù sắp tới sẽ có những tòa nhà đầu tiên cho người thu nhập thấp được đưa vào sử dụng, thì thực tế những dự án này mới chỉ ở dạng thí điểm, không có nhiều doanh nghiệp mặn mà tham gia, bởi khó khăn lớn nhất là vốn đầu tư. Tại hội thảo tổng kết một năm thực hiện chính sách nhà ở xã hội, ông Nguyễn Mạnh Hà, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản cho rằng, các dự án nhà ở thu nhập thấp chủ đầu tư khó có thể huy động vốn ứng trước của người mua như khi đầu tư nhà ở thương mại, thời gian thu hồi vốn kéo dài, vì vậy gặp nhiều khó khăn về vốn đầu tư. Bên cạnh đó, quỹ đất dành cho xây dựng nhà ở thu nhập thấp gắn với quy hoạch khu đô thị mới, khu nhà ở thương mại với tỉ lệ tối thiểu 20% diện tích hoặc được quy hoạch bố trí riêng, nhưng việc triển khai quy hoạch để tạo quỹ đất ở một số địa phương rất chậm so với yêu cầu, còn có những địa phương chính quyền chưa quan tâm. Theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Quân, để thu hút được nguồn lực xã hội, chính quyền địa phương cần phải có sự tin tưởng và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia, bởi khi đầu tư loại hình nhà ở này doanh nghiệp lãi rất ít, thậm chí là không có lãi. Hiện nay, Bộ Xây dựng đang phối hợp cùng Ngân hàng Phát triển Việt Nam nghiên cứu triển khai thực hiện cơ chế hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở thu nhập thấp vay tối đa 70% tổng mức đầu tư dự án, với lãi suất ưu đãi (6 đến 7%/năm), thời gian từ 10 đến 15 năm. Cùng với chính sách mới, Nhà nước cần tiếp tục tập trung các nguồn lực, đặc biệt là nguồn ngân sách để hỗ trợ lãi suất vay vốn đối với các dự án nhà ở xã hội, nhà cho người thu nhập thấp ở đô thị.
Đỗ Mạnh Hưng