Tăng giá xe buýt (đối với xe buýt được trợ giá) đang là cần thiết nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngân sách. Tuy nhiên, tăng như thế nào để không ảnh hưởng đến khả năng chi trả của người dân đang là vấn đề đặt ra hiện nay.
Tất cả tăng, giá xe buýt... vẫn thế
Thống kê cho thấy, mức giá vé xe buýt được áp dụng tại Hà Nội hiện nay là 3.000 đồng/vé đối với các cự ly tuyến nhỏ hơn 25km, 4.000 đồng/vé với các tuyến có cự ly từ 25 – 30km và 5.000 đồng/vé với các tuyến có cự ly lớn hơn 30km. Đối với vé tháng, mức vé tháng 1 tuyến với học sinh sinh viên là 25.000 đồng/tháng, đối tượng khác là 50.000 đồng/tháng. Mức vé tháng liên tuyến với học sinh sinh, viên là 50.000 đồng/tháng và 80.000 đồng/tháng với các đối tượng khác. Đáng nói hơn, mức giá vé trên được áp dụng từ năm 2005 đến nay.
Trên thực tế, đơn giá vận hành của xe buýt (tính bình quân cho 1 km xe vận doanh) được tổng hợp từ các khoản mục chi phí như lương, ăn ca, bảo hiểm xã hội, khấu hao cơ bản, nhiên liệu, dầu nhờn, ắc quy, sửa chữa thường xuyên, sửa chữa lớn, thuê đất, bảo hiểm trách nhiệm dân sự, lệ phí cầu, chi phí quản lý và lãi định mức... Trong số này, các khoản mục chiếm tỷ trọng lớn là lương lái, phụ xe (chiếm 17%), chi phí nhiên liệu (chiếm 44,6%).
Và tại thời điểm năm 2005, mức lương tối thiếu theo quy định là 290.000 đồng/tháng, đến tháng 5/2011, theo quy định mới nhất của Chính phủ, con số này sẽ là 850.000 đồng/tháng (tăng 293%). Về nhiên liệu, nếu như năm 2005, giá xăng mới chỉ là 4.850 đồng/lít, thì sau đợt điều chỉnh giá xăng dầu gần đây nhất, giá xăng đã tăng lên thành 18.300 đồng/lít, tương đương với tăng 377%. Nếu tính chi phí cho 1 km xe chạy thì năm 2005, chi phí bình quân theo định mức/km xe chạy là 5.506 đồng/km thì đến nay, con số này là 10.362 đồng/km.
Theo số liệu của Trung tâm quản lý, điều hành GTĐT Hà Nội, căn cứ trên hoạt động VTHKCC bằng xe buýt năm 2010, chi phí bình quân cho một lượt đi của hành khách trên toàn mạng là 2.410 đồng/lượt, mức thu bình quân cho một lượt đi của hành khách là 964 đồng (bằng 40% chi phí).
Xét về kết cấu chi trả của hành khách thì khách đi vé lượt phải trả 3.978 đồng/lượt đi và khách đi vé tháng phải trả 406 đồng/lượt đi (bằng10,3% so với vé lượt và bằng 16,8% so với chi phí. Có thể thấy, chi phí đi lại cho một lượt đi của hành khách bằng vé tháng thấp hơn rất nhiều so với vé lượt trong khi giá vé lượt đã được đánh giá là khá thấp.
Dễ dàng nhận thấy, trong những năm qua, Hà Nội đã phải chi trả một khoản tiền ngân sách khá lớn để trợ giá cho VTHKCC bằng xe buýt. Nếu không điều chỉnh giá vé thì sức ép trợ giá lên ngân sách nhà nước sẽ ngày một tăng.
Tăng giá vé - sao cho hợp lý?
Cần phải nói rằng, việc điều chỉnh tăng giá xe buýt là cần thiết để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách trong bối cảnh giá chi phí đầu vào đã tăng rất nhiều. Vấn đề đặt ra là tăng như thế nào để không ảnh hưởng đến khả năng chi trả của người dân đồng thời không làm mất đi sức hút của loại hình VTHKCC đang được Thành phố đặc biệt ưu tiên phát triển này.
Thống kê mới nhất cho thấy thu nhập bình quân theo đầu người của người dân Hà Nội là 37,5 triệu đồng/người/năm. Khả năng chi trả cho việc đi lại chiếm tối đa không quá 12% (tương đương với 975.000 đồng/người/năm). Như vậy, với mức giá xe buýt hiện tại thì việc tăng thêm 50 - 70% cũng là một mức hoàn toàn hợp lý, không gây ảnh hưởng quá nhiều đến chi phí của hành khách.
Tại TP.HCM, giá xe buýt tại 111 tuyến buýt có trợ giá của Thành phố đã bắt đầu tăng từ 1/1/2011. Cụ thể, Đối với vé lượt (vé mua trực tiếp trên xe), các tuyến có cự ly dưới 31 km tăng từ 3.000 đồng/lượt lên 4.000 đồng/lượt; các tuyến có cự ly trên 31 km, tăng từ 3.000 đồng/lượt lên 4.000 đồng/lượt đối với khách đi dưới 1/2 cự ly tuyến và tăng từ 4.000 đồng/lượt lên 5.000 đồng/lượt đối với khách đi trên 1/2 cự ly tuyến.
Tương ứng với vé lượt 4.000 đồng, giá vé tập năm (vé mua trước có giá trị đi lại trong 1 năm) là 90.000 đồng/tập 30 vé. Tương ứng với giá vé lượt 5.000 đồng/lượt, giá vé tập năm là 112.500 đồng/tập 30 vé.
Vé tập tháng (vé mua trước có giá trị đi lại trong 1 tháng) có giá đồng nhất 84.000 đồng/tập 60 vé. Loại vé này chỉ áp dụng ưu tiên cho học sinh, sinh viên. Quyết định này được ban hành theo đề xuất của phòng Vận tải đường bộ trên cơ sở các đơn vị vận tải xe buýt đang lâm vào tình cảnh lỗ lớn vì chi phí (nhân công, xăng dầu, thiết bị thay thế…) tăng cao trợ giá của TP tăng theo không kịp.
Thanh Bình
