Tái cơ cấu ngành điện: EVN sẽ không còn độc quyền?

Đại Đoàn Kết - 

Tại Hội thảo về hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ thị trường điện Việt Nam do EVN tổ chức ngày hôm qua (19-7) tại Hà Nội, vấn đề nóng bỏng nhất được đặt ra là: Ngành điện sẽ thực hiện tái cấu trúc như thế nào khi thị trường điện cạnh tranh ra đời, việc mua bán điện sẽ phải minh bạch? Nhưng điều quan trọng hơn, liệu cả hai yếu tố trên có giải quyết được vấn đề cốt lõi nhất: Thiếu điện!

Giá bán điện sẽ theo cơ chế thị trường Ảnh: Hoàng Long

Sẽ tái cơ cấu?

Theo đề xuất của Chính phủ về việc tái cấu trúc lại ngành điện, EVN sẽ thực hiện như thế nào? Trả lời vấn đề này, ông Đào Văn Hưng - Chủ tịch Hội đồng quản trị tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết: Hiện nay, ngành điện có 3 khâu. Trong đó, 28% sản lượng điện thương phẩm hàng năm thực hiện chính sách trợ giá nằm ở khâu phân phối, vì vậy, không nhà đầu tư nào muốn tham gia vào khâu này. Đối với khâu truyền tải - khâu này Chính phủ đã yêu cầu thành lập công ty truyền tải riêng, hạch toán kinh tế độc lập và chỉ liên quan đến điều hành của EVN trong việc truyền tải công suất và điện năng theo nhu cầu phụ tải ở từng vùng. EVN chỉ điều hành khâu thứ ba là khâu phát điện.

Hiện nay EVN chỉ nắm giữ 47% công suất trên hệ thống phát điện. Và nếu như cuối năm nay, EVN đầu tư xây dựng thêm Nhà máy nhiệt điện Phú Mỹ nữa thì EVN chỉ còn 40% công suất trên toàn bộ hệ thống. Tương tự, trong tổng sơ đồ VI, một số tập đoàn lớn như TKV, VPN hiện nắm giữ 65% công suất. Và như vậy, EVN chỉ nắm 35% công suất của tổng sơ đồ này. “Nhìn qua tổng thể, có thể khẳng định, EVN không hề nắm giữ hoàn toàn một lĩnh vực nào. Do vậy, không thể nói EVN độc quyền trong khâu phát điện” – ông Hưng nhấn mạnh.

Trả lời cho câu hỏi, khâu phát điện có nên tách khỏi EVN hay không? Ông Hưng cho rằng: Về vấn đề này cần phải xem xét thật kỹ và có những bước đi thận trọng. Nếu xé lẻ, chia nhỏ EVN thì việc tìm kiếm các nhà đầu tư là rất khó khăn. Minh chứng cho nhận định này, ông Hưng cho biết: Có rất nhiều nhà đầu tư, kể cả nhà đầu tư nước ngoài đã tìm đến với ngành điện nhưng khi xem hợp đồng với EVN thì “một đi không trở lại”. Lý do bởi giá điện hiện nay quá thấp. “14 năm qua, không có một nhà đầu tư nước ngoài nào vào đầu tư cho ngành điện của chúng ta. Điều này đủ để thấy giá điện dẫn đến một hệ lụy lớn như thế nào trong việc khó thu hút nhà đầu tư”. Trong khi, giá là yếu tố chứng minh nguồn tài sản mà mỗi doanh nghiệp có được. Giá thấp, đương nhiên, tài sản không lớn. Đưa ra hình ảnh này, ông Hưng muốn nhấn mạnh, đối với một công ty mua bán điện mới ra đời, nếu chia tách ra để hoạt động riêng lẻ, việc vay vốn để đầu tư lưới điện là rất khó khả thi. Bài toán về vốn đầu tư chính là bất cập lớn nhất đối với việc chia tách, xé lẻ này. Theo vị Chủ tịch EVN, EVN không xé lẻ không phải để giữ thế độc quyền, thành một tập đoàn mạnh, mà làm sao để thu hút được vốn để đầu tư cho điện, giải bài toán thiếu điện hiện nay.

Việc mua bán điện sẽ được công khai, minh bạch hơn

Xây dựng Thị trường phát điện cạnh tranh là một yếu tố cần thiết đã được đưa ra bàn bạc từ lâu. Xây dựng thị trường này để ngành điện đảm bảo các hoạt động điện lực minh bạch, tiết kiệm chi phí trong các khâu sản xuất, truyền tải, phân phối điện, đảm bảo giá điện hợp lý tới người tiêu dùng.

Theo ông Vũ Mạnh Hùng – Phó Tổng giám đốc EVN kiêm Trưởng ban chỉ đạo xây dựng thị trường điện, nếu thực hiện xây dựng thị trường điện cạnh tranh theo phương pháp truyền thống thì phải đến năm 2014, chúng ta mới thực sự có một thị trường điện mang tính cạnh tranh hoàn thiện. Vừa rồi, Thông tư 18 quy định về thị trường điện đã được Bộ Công thương ban hành. Và hiện nay, ngành điện đang được giao cho một loạt các quy trình theo thông tư này để xây dựng thị trường điện. “EVN hiện đang tìm những giải pháp nhanh nhất có thể để sớm đưa thị trường này vào vận hành. Nếu chúng ta chọn phương án nhanh nhất, đi tắt, quyết tâm đến quý 3 năm 2011, sẽ hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin để chạy thí điểm thị trường điện cạnh tranh vào năm này” – ông Hùng cho biết.

Và theo lãnh đạo EVN, khi đã có thị trường phát điện cạnh tranh, tất cả các nhà máy điện của EVN hiện nay đều phải chào giá trên thị trường. Nhà máy nào chào giá điện hợp lý nhất sẽ được chấp nhận. Đến lúc đó, EVN không được quyền định giá điện nữa, mà cũng giống như tất cả các nhà máy phát điện khác, giá cả sẽ tính theo giá cạnh tranh của từng nhà máy. Và như vậy, khi thị trường điện cạnh tranh ra đời, việc mua bán điện sẽ được tiến hành theo quy luật thị trường giống như tất cả các sản phẩm khác.

Tuy nhiên, câu hỏi vẫn đặt ra ở đây là, liệu khi tái cấu trúc ngành điện và khi thị trường điện cạnh tranh ra đời, vấn đề thiếu điện có được khắc phục?

Phương Thảo