Vấn đề thực hiện một bước tái cấu trúc nền kinh tế đã được Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh trong Báo cáo trước Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội năm 2009 và mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu của kế hoạch năm 2010. Đây được xem là một trong năm nhóm giải pháp lớn cho năm 2010 của Chính phủ để đưa nền kinh tế chuyển sang giai đoạn phục hồi tốc độ tăng trưởng.
Trong quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, có nội dung quan trọng là thúc đẩy tái cấu trúc doanh nghiệp. Trước hết các tập đoàn và tổng công ty nhà nước phải đi đầu trong việc đổi mới công nghệ và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Bên hành lang Quốc hội, phóng viên VOV phỏng vấn ông Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch Phòng Thương mại-Công nghiệp (VCCI) để thấy rõ hơn quá trình tái cấu trúc nền kinh tế bắt đầu từ doanh nghiệp.
Tái cấu trúc, doanh nghiệp cần cả vốn và thông tin
** Thưa ông, có thể nói, gói kích thích kinh tế vừa qua đã giúp các doanh nghiệp Việt Nam vượt qua những khó khăn trước mắt. Để đón đợi những cơ hội sau khi kinh tế thế giới phục hồi, ông có đánh giá gì về thế mạnh cũng như những điểm cần khắc phục của doanh nghiệp Việt Nam?
Ông Vũ Tiến Lộc: Trước hết phải khẳng định các doanh nghiệp Việt Nam đã trụ vững khá thành công trong điều kiện kinh tế suy giảm. Không chỉ trụ vững, một số doanh nghiệp đã bước đầu có những định hướng tái cấu trúc lại công tác quản trị cũng như công nghệ để đón bắt những cơ hội mới. Tuy nhiên, số doanh nghiệp này là rất ít. Phần lớn doanh nghiệp mới chỉ trụ vững được với cơ cấu hiện tại là do sự tiếp sức của các gói kích cầu của Chính phủ mà đặc biệt là gói hỗ trợ lãi suất.
Khi nền kinh tế thế giới bắt đầu một giai đoạn mới, chuẩn bị cho sự hồi phục, cơ cấu của phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam vẫn như trước giai đoạn chịu ảnh hưởng của suy thoái và điều đó là một thách thức rất lớn đối với các doanh nghiệp, đối với nền kinh tế, bởi sau suy thoái, khủng hoảng sẽ là một giai đoạn cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, thậm chí còn gay gắt hơn giai đoạn trước khủng hoảng, trước suy thoái.
Quyết định của Chính phủ tiếp tục các gói kích thích kinh tế, giảm dần sự hỗ trợ về lãi suất và đặc biệt là định hướng gói kích thích kinh tế nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp tái cấu trúc là một việc làm rất cần thiết. Bởi thực tế, bản thân doanh nghiệp khó có đủ các tiềm lực cần thiết để thực hiện tái cấu trúc trên quy mô lớn, đặc biệt với các doanh nghiệp mà nguồn tài chính của họ còn hạn chế. Cho nên, gói kích thích kinh tế theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp tái cấu trúc là sự tiếp sức cần thiết của Chính phủ cho doanh nghiệp có thể trụ vững và phát triển trong tương lai.
Tuy nhiên, bên cạnh hỗ trợ về tài chính, cần phải có thông tin định hướng cho các doanh nghiệp. Tất nhiên, một bộ phận cộng đồng tiên tiến trong doanh nghiệp đã vươn tới tầm nhìn toàn cầu, họ đã định trước những cơ hội và có những định hướng đầu tư tương đối chuẩn xác. Nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn còn rất lúng túng trong việc tái cấu trúc, đặc biệt trong việc đầu tư đổi mới thiết bị, mua công nghệ nào, thiết bị nào để có được một sức cạnh tranh trong tương lai, chứ không chỉ là những công nghệ rẻ, đáp ứng được yêu cầu trước mắt, hiệu quả trước mắt, nhưng không có sức sống trong dài hạn. Đây là một thách thức rất lớn đối với phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
** Thưa ông, để thực hiện việc tái cấu trúc, ngoài nguồn vốn, doanh nghiệp còn cần những hỗ trợ gì từ Chính phủ?
Ông Vũ Tiến Lộc: Chính phủ hiện đang chuẩn bị một phương án tái cấu trúc nền kinh tế quốc dân, xác định những ngành nghề, những lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh để định hướng sự đầu tư của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc chuẩn bị phương án này còn chậm, chưa biết bao giờ Chính phủ có thể đưa ra chương trình này. Trong khi, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà còn rất cần thông tin cũng như sự định hướng, thông tin về phát triển và về công nghệ từ Chính phủ. Do đó doanh nghiệp mong muốn Chính phủ sẽ đưa ra cả hai công cụ hỗ trợ này.
Trong giai đoạn vừa qua khi những gói kích thích kinh tế được đưa ra, đặc biệt là gói trợ giúp lãi suất thì mục tiêu chỉ là giúp doanh nghiệp trụ vững, lúc đó những thông tin cho doanh nghiệp để đầu tư, tái cấu trúc cơ cấu chưa cần thiết. Bây giờ là lúc yêu cầu cải cách cơ cấu, tái cấu trúc được đặt ra thì cần phải có thông tin định hướng, và trên cơ sở đó doanh nghiệp mới có kế hoạch. Có thể hình dung những định hướng của Chính phủ như là những xa lộ, trên cơ sở đó doanh nghiệp lựa chọn hướng đi phù hợp cho mình.
Ở góc độ của cơ quan quản lý vĩ mô của Chính phủ, chúng tôi thấy, ngoài nỗ lực của Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp cũng cần có sự góp sức. Việc xây dựng chiến lược tái cơ cấu nền kinh tế phải là công việc của cả Chính phủ, doanh nghiệp, trong đó các cơ quan tham mưu về chính sách vĩ mô của Chính phủ giữ vai trò rất quan trọng.
3 yếu tố đặc biệt quan trọng cho chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế
** Thời gian tới đây, cùng với Chính phủ, VCCI sẽ có những hỗ trợ hay cơ chế, chính sách gì để tìm kiếm thông tin, thông tin kịp thời tới doanh nghiệp giúp họ hội nhập với thế giới và phát triển bền vững?
Ông Vũ Tiến Lộc: Chắc chắn rằng một loạt các cải cách về kinh tế vĩ mô cần phải tiếp tục thực hiện. Đặc biệt, gần đây Thủ tướng đã đặt ra một quyết tâm cao trong cải cách kinh tế vĩ mô, trọng tâm là hành chính và thủ tục hành chính, với quyết tâm giảm 30% thủ tục hành chính cũng như các chi phí về thủ tục hành chính (chí phí cả về thời gian và tiền bạc của doanh nghiệp trong lĩnh vực này) - đó là một bước đột phá trong việc cải thiện môi trường kinh doanh.
Ngoài ra, việc tiếp tục đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng của nền kinh tế, đẩy nhanh hơn nữa tiến độ cải cách giáo dục, nhằm đào tạo một nguồn nhân lực có chất lượng cao hơn, đáp ứng giai đoạn chuyển đổi sắp tới của nền kinh tế, với mục tiêu hướng tới cơ cấu kinh tế có giá trị gia tăng cao hơn, hiệu quả cao hơn, có nghĩa là phải dựa trên những ngành công nghiệp, dịch vụ ở trình độ cao hơn. Chất lượng nguồn nhân lực hiện nay chưa đảm bảo điều đó.
Trong quá trình chuẩn bị cho giai đoạn chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, yêu cầu về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là một trong những điểm trọng yếu cùng với nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường yếu tố hạ tầng của nền kinh tế. Đây là một trong 3 yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp Việt Nam có thể tái cấu trúc, có thể nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngoài ra, cũng cần phải có một bước chuyển quan trọng trong liên kết giữa các doanh nghiệp trong nền kinh tế, đặc biệt các doanh nghiệp lớn trong khu vực kinh tế quốc doanh với doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc khu vực tư nhân; doanh nghiệp đầu tư nước ngoài và khu vực doanh nghiệp nội địa trong nước. Những mối liên kết đó trong thời gian qua còn lỏng lẻo.
Ở Việt Nam, đã có những doanh nghiệp Nhà nước hàng đầu, những doanh nghiệp có tiềm lực lớn tập trung vào những lĩnh vực công nghệ cao; cũng có cả những doanh nghiệp hàng đầu, thương hiệu hàng đầu trong những ngành công nghệ cao của thế giới đã vào Việt Nam nhưng dường như hoạt động của những khu vực này còn rất cá biệt, sức lan tỏa về mặt công nghệ giữa các doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước không lớn, chính vì vậy không có hiệu quả. Do vậy, cho dù đã có những ngành công nghệ cao, có doanh nghiệp lớn, dự án lớn mà vẫn không lan tỏa được đến với sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Sự tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp sẽ là nhiệm vụ rất quan trọng. Để làm được việc này, một mặt đòi hỏi phải có định hướng của Chính phủ, một mặt có vai trò không nhỏ của các hiệp hội doanh nghiệp.
Một yếu tố cũng rất quan trọng để tăng cường sự liên kết giữa các doanh nghiệp chính là một chiến lược phát triển về công nghiệp phụ trợ ở Việt Nam. Hiện nay, các dự án lớn của nền kinh tế cũng như các dự án lớn của khu vực đầu tư nước ngoài, đều dựa trên nguyên liệu phụ tùng nhập khẩu, thực chất chưa có ngành công nghiệp phụ trợ ở Việt Nam. Điều đó có nghĩa là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ không phát triển, dẫn đến giá trị gia tăng của nền kinh tế rất thấp. Vì thế, một trong những yếu tố để nâng cao năng lực cạnh tranh, một yêu cầu của quá trình tái cấu trúc nền kinh tế trong thời gian tới, là phải phát triển mạnh mẽ khu vực công nghiệp phụ trợ.
Sự xuất hiện của những thương hiệu hàng đầu công nghệ cao đã có ở Việt Nam, nhưng Việt Nam lại không tham gia được vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong các chuỗi giá trị gia tăng cao của thế giới, như vậy thực chất Việt Nam không có ngành công nghệ cao. Tuy nhiên để làm được việc đó, chúng ta cần có một chặng đường khá dài, đó cũng là định hướng của quá trình tái cơ cấu nền kinh tế, để vươn tới những công đoạn cao hơn của chuỗi giá trị toàn cầu, thu hút nhiều hơn đầu tư vào lĩnh vực phát triển công nghiệp phụ trợ.
** Xin cảm ơn ông!./.
Thanh Hà - Hà Nho (thực hiện)
