| Ảnh minh họa (Nguồn: Internet) Bắt đầu từ đâu? Nhiều người đặt câu hỏi tái cấu trúc DNNN, đổi mới DNNN phải bắt đầu từ đâu. Thế nào là tái cấu trúc DNNN. Theo ông Thành, những yếu kém của DNNN xuất phát từ bản chất của cơ chế "đại diện của đại diện”, do đó làm mâu thuẫn quyền lợi lẫn nhau. Do vậy, thời gian tới phải giảm thiếu tối đa hạn chế này. Đấy là chưa kể đến việc DNNN ở ta hiện nay thực hiện đồng thời hai chức năng: vừa là doanh nghiệp lợi nhuận nhưng còn là công cụ góp phần ổn định nền kinh tế vĩ mô. Thời gian qua, chúng ta chưa đánh giá được sâu sắc hai vai trò này. Tái cấu trúc bằng cách nào? Theo ông Thành, "phải bắt đầu cả ý thức hệ và lý luận. Cổ phần hóa chỉ là một công cụ của tái cấu trúc DNNN. Mức độ cổ phần hóa không chỉ dừng lại ở 60%, 70% mà phải thay đổi toàn bộ chiến lược. Nếu "cái đầu” không thay đổi, bám riệt vào tư duy cũ, quan điểm cũ sẽ không bao giờ đổi mới được”. Ông Thành cho rằng, đặt trong sự so sánh giữa DNNN và DN tư nhân, rõ ràng, DNNN nắm quyền lợi lớn nhưng hiệu quả kinh tế lại rất kém và sức lan tỏa yếu. Vì vậy, cái gì Nhà nước làm tốt thì để Nhà nước làm, tư nhân làm tốt để tư nhân làm. Đồng thời phải đưa ra một hệ thống quản trị chuẩn, nghĩa là trao quyền rõ ràng cho người đứng đầu tập đoàn, tổng công ty. Để sàng lọc DNNN cần đặt các DNNN trong thị trường cạnh tranh, đồng thời khẩn trương sắp xếp lại các DN có nguy cơ vỡ nợ, làm rõ vấn đề nợ và giải quyết nợ. Ông Nguyễn Ngọc Tuyến, Viện trưởng Viện Kinh tế tài chính cho rằng, hiện nay ở các DNNN, công tác tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh chậm đổi mới, nhiều doanh nghiệp chưa bắt kịp với yêu cầu của nền kinh tế thị trường, có tư tưởng ỷ lại vào Nhà nước, sử dụng nguồn vốn tài nguyên còn lãng phí. Ngoài ra, hiệu quả hoạt động của các DNNN chưa tương xứng với lợi thế được hưởng như tiền vốn, lao động cũng như sử dụng tài nguyên. Thống kê cho thấy, DNNN hiện nắm giữ tới 70% tổng tài sản cố định của toàn bộ nền kinh tế; chi phối hơn 20% vốn đầu tư của toàn xã hội; 60% tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại; 50% vốn đầu tư của Nhà nước và 70% nguồn vốn ODA (nguồn vốn viện trợ phát triển chính thức). Song những "quả đấm thép” này có tỷ lệ tăng sản lượng và năng suất lao động luôn chậm hơn khu vực tư nhân là 10-14%. Trong 10 năm qua tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên tổng số nguồn vốn của khu vực DNNN chưa năm nào vượt quá 6%. Hàng năm có khoảng 12% DNNN bị lỗ trong sản xuất kinh doanh, mức lỗ bình quân của DNNN gấp 12 lần so với doanh nghiệp tư nhân. Ngoài ra, các chuyên gia kinh tế đều cho rằng, tình trạng độc quyền trong sản xuất kinh doanh của DNNN đã làm méo mó thị trường, gây thiệt hại lớn tới người tiêu dùng, hạn chế sự phát triển và cạnh tranh của nền kinh tế. Nhận thức lại mô hình tập đoàn, tổng công ty TS Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng, vấn đề nằm ở khâu quyết tâm chính trị, sách lược đã vạch ra nhưng không quyết tâm thì không lay chuyển được tình thế. Có 4 điểm cần nhấn trong tái cấu trúc DNNN: Tái cơ cấu DNNN trên cơ sở tôn trọng, vận dụng đầy đủ các quy luật, nghiên cứu kinh tế thị trường. Sự can thiệp của Nhà nước ở nhiều cấp chính quyền khác nhau là không phù hợp với sự vận động của thị trường. Phải đảm bảo các chủ thể tham gia các quan hệ thị trường tuân thủ "luật chơi” đã đề ra. Yêu cầu đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững đòi hỏi Nhà nước không bao cấp rủi ro cho doanh nghiệp nhưng cũng không tạo ra những rủi ro cho doanh nghiệp bằng quyết định hành chính. Thứ 2, tái cơ cấu DNNN phải có tầm nhìn xa, không bị "tư duy nhiệm kỳ” tư tưởng cục bộ, bệnh thành tích chi phối. Thứ 3, các tập đoàn kinh tế và tổng công ty phải kiên quyết chấm dứt tình trạng đầu tư dàn trải ngoài ngành, ngoài lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Thứ 4, về cơ chế quản lý DNNN cần thực hiện quyền và trách nhiệm của chủ sở hữu nhà nước đối với vốn và tài sản nhà nước tại các doanh nghiệp bảo đảm công khai minh bạch về tài chính. Đứng ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Ngọc Lâm, nguyên Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Bảo Việt cho rằng, quá trình tái cấu trúc phải định hình lại được mô hình tổng công ty mẹ - con. Tính theo số lượng tập đoàn nhà nước thì không nhiều nhưng thống kê các công ty con, công ty cháu thì quá nhiều. Thất bại tạm thời của mô hình tổng công ty mẹ - con với ví dụ điển hình là tập đoàn Vinashin đã xảy ra. Nhưng từ đó phải xây dựng lại mối quan hệ công ty mẹ - con như thế nào là hợp lý. Do đó, phải tập trung vào chất lượng trong tái cấu trúc, không nên chú trọng quá nhiều vào số lượng, phát triển ồ ạt các DNNN. Thúy Hằng | PGS.TS Ngô Trí Long – Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường – giá cả:
Kinh nghiệm của các nước có nền kinh tế chuyển đổi cho thấy, cải cách DNNN thường được tập trung vào 2 nội dung chủ yếu là điều chỉnh cơ cấu, giảm thiểu quy mô DNNN và cải cách thể chế quản lý. Để tái cấu trúc DNNN thành công, theo tôi cần phải có bước đi thích hợp, mỗi DN là một tình huống, không thể làm chung cho mọi doanh nghiệp. Quá trình tái cấu trúc DNNN đòi hỏi phải kiên định, quyết đoán, chấp nhận hi sinh cái này để được mục tiêu cơ bản, vì sự phát triển nhanh hơn, bền hơn của DNNN. Tái cấu trúc DNNN phải là vấn đề tự thân của các DN. | |