Công nhân lành nghề có giá
Là một công ty xuất khẩu 100% hàng ra nước ngoài nên khi thị trường nước ngoài phục hồi sau đợt khủng hoảng kinh tế, đơn đặt hàng của Công ty TNHH Nissei Electric Việt Nam (KCX Linh Trung 1) cũng dần tăng lên. Để đáp ứng nhu cầu sản xuất, công ty cần thêm 600 CN nhưng chưa tuyển được vì nguồn cung không có.
Anh Huỳnh Lê Khanh, phụ trách Phòng Tổng vụ công ty cho biết: “Chúng tôi phải trực tiếp đi các tỉnh, xuống tận các làng, xã để tuyển người. Nếu như trước đây miền Tây Nam bộ là nguồn cung lao động chủ lực thì bây giờ nhiều KCN mọc lên ở các tỉnh khiến người dân không muốn đi xa nên chúng tôi phải mở rộng tìm kiếm ra các tỉnh miền Trung nhưng vẫn rất khó khăn”.
Thời điểm này, lượng nhân viên chính thức của công ty chỉ vào khoảng 150 người, còn lại là lao động thời vụ.
Để thu hút CN, công ty treo mức thưởng cho nhân viên 150.000 đồng nếu giới thiệu được 1 CN vào làm. Ngoài ra, công ty còn có chính sách đặc biệt dành cho CN mới. Bất cứ CN mới vào làm trong vòng 1 tháng sẽ được tham dự tiệc trà sau giờ làm việc, được ăn bánh, uống sữa và trình bày những khó khăn trong quá trình làm việc. Đối với những CN đã ký hợp đồng chính thức thì hàng tháng được công ty tổ chức sinh nhật, được học văn hóa, học nghề miễn phí… “Cơ chế ưu đãi nhiều nhưng tuyển dụng vẫn khó. Sau tết, ước tính nhu cầu công ty phải cần thêm khoảng 800 – 1.000 lao động, chưa biết sẽ tuyển từ nguồn nào” - anh Khanh lo lắng nói.
Công ty TNHH Proking Tex Việt Nam (quận Bình Tân, TPHCM) hiện cũng đang thiếu khoảng 1.000 lao động nhưng chưa tuyển được. Chị Trần Thị Phương Thảo, Chủ tịch công đoàn công ty chia sẻ: “Điều kiện tuyển dụng của công ty rất dễ, tuyển cả người không biết may, trình độ học vấn không cần nhiều. Do khan hiếm lao động, chế độ ưu đãi dành cho người giới thiệu CN cho công ty cũng được tăng cao: Giới thiệu 1 CN biết may chịu làm cho công ty 3 tháng được thưởng 250.000 đồng, làm 6 tháng được thưởng 500.000 đồng. Mức thưởng cao nhất đối với người giới thiệu lên đến 1 triệu đồng nếu giới thiệu được 1 CN có tay nghề cho công ty.
Những ngày này, đi dọc các KCX-KCN đều thấy DN đăng bảng tuyển dụng CN. Đa số DN đều tuyển số lượng không hạn chế. Công ty nào cũng đưa ra những chế độ phúc lợi hấp dẫn để thu hút CN: Công ty Mtex Việt Nam sản xuất linh kiện điện tử, tuyển nữ từ 18 - 32 tuổi, được đi du lịch hàng năm, tặng 18 ngày nghỉ ngoài luật, Công ty Đài Loan cần tuyển nam từ 18 - 35 tuổi, lương 80 ngàn đồng/ngày, Công ty FAPV cần tuyển số lượng lớn lao động, ngoài tiền lương còn được hỗ trợ tiền thuê nhà, tiền đi lại… Nhiều DN có nhu cầu tuyển trên 500 lao động như Công ty FAPV, Công ty Freetrend, Công ty Nidec Copal, Nidec Tosok…
Nhà máy không còn hấp dẫn người lao động?
Nếu như cách đây khoảng 10 năm, điều kiện để được vào làm tại KCX Tân Thuận TPHCM là phải tốt nghiệp lớp 12 và phải có hộ khẩu TP thì giờ đây những yêu cầu đặt ra với CN dự tuyển vào các KCX-KCN TP càng bị “giản lược”. Trình độ học vấn của CN đã dần được hạ từ mức 12/12 xuống còn 9/12, 7/12, 5/12 và hiện tại, nhiều công ty tuyển cả những người không biết chữ. Riêng trình độ tay nghề thì hầu như DN nào cũng chấp nhận tuyển CN không tay nghề.
Về độ tuổi, trước đây, các DN thường chỉ tuyển CN từ 18 - 25 tuổi, nhưng hiện tại độ tuổi tuyển dụng đã được nới rộng ra đến ngoài 30 tuổi, nhiều nơi còn tuyển cả người 35 - 40 tuổi. Trước đây, những DN sản xuất linh kiện điện tử, dệt may, da giày chỉ tuyển CN nữ thì nay nhiều DN đã phải chấp nhận tuyển cả lao động nam.
Bà Lê Thị Ngọc Liên, Phó Giám đốc Trung tâm Giới thiệu việc làm HEPZA cho biết: Trong cả năm 2009, các KCX-KCN trên địa bàn TP có nhu cầu tuyển hơn 50.000 lao động nhưng trung tâm chỉ cung ứng được khoảng 10.000 người. Để tìm nguồn lao động, trung tâm đã xuống tận các phường, xã tìm nguồn cung ứng lao động, phối hợp với đài phát thanh địa phương để rao tuyển người, chú ý nhiều vào đối tượng bộ đội xuất ngũ, thanh niên mới hoàn thành nghĩa vụ quân sự… nhưng vẫn không tuyển được bao nhiêu.
Nguyên nhân, theo như nhận định của bà Liên, chủ yếu là do mức thu nhập của CN đã không còn hấp dẫn được người lao động. Với mức thu nhập trên dưới 2 triệu đồng/tháng, kể cả tăng ca, trong khi mức chi phí cho cuộc sống tại TPHCM ngày càng tăng cao thì người lao động hoặc là chọn việc làm thời vụ có thu nhập cao hơn như buôn bán, phụ hồ…, hoặc là chọn cách trở về quê làm tại các KCN vừa mới mở.
Khi được hỏi lý do vì sao không đăng ký vào làm ở KCX, chị Nguyễn Thị Thơm, quê Thái Bình, 22 tuổi, bán bong bóng dạo ở Ngã tư Hàng Xanh trên đường Điện Biên Phủ chia sẻ: “Em đi bán mỗi ngày được hơn trăm ngàn mà lại tự do. Vào xí nghiệp lương thấp, lại phải đúng giờ, gò bó lắm”.
Một điều đáng chú ý theo số liệu thống kê của Phòng Lao động - Tiền lương - Tiền công Sở LĐTB-XH TPHCM thì đến cuối tháng 12-2009, toàn TP vẫn còn trên 18.000 lao động chưa có việc làm ổn định. Thêm vào đó, khi TP có quyết định cấm xe 3 - 4 bánh tự chế, lượng lao động bị mất việc hoặc chưa kịp chuyển đổi ngành nghề lên đến con số hàng ngàn người trong khi các nhà máy, xí nghiệp vẫn khản cổ kêu “khát” hàng chục ngàn lao động.
Trách nhiệm, liệu có phải nằm ở sự điều tiết, quản lý của Nhà nước hay do chính chính sách tiền lương và chế độ đãi ngộ chưa hợp lý trong một thời gian dài của các DN đã “đẩy” người lao động ngày càng xa nhà máy?
MAI HƯƠNG