Nhớ lại mười hai năm trước, đúng một giáp cũng vào năm con hổ, năm Bính Dần 1998, lúc ấy Việt Nam đang tràn đầy cơ hội cho một nền kinh tế đầy kỳ vọng trở thành một con hổ kinh tế mới ở Đông Nam Á trong một tương lai gần. Thế rồi nổ ra cuộc khủng hoảng kinh tế châu Á mà tâm là Thái Lan. Vậy là Việt Nam đã lỡ một cơ hội trở thành con hổ kinh tế.
Đúng mười hai năm sau, cũng vào năm con hổ - Canh Dần 2010, một số nhà kinh tế thế giới nhận định Việt Nam đã vượt qua được một cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất từ trước đến nay, lần này là khủng hoảng “kép” cả tài chính lẫn kinh tế, ở quy mô toàn cầu, đến từ nước Mỹ.
Đã trôi qua đúng một giáp, mười hai năm là quãng thời gian chưa đủ dài với lịch sử, nhưng chúng ta đã chứng kiến biết bao biến cố khôn lường trên thế giới. Sau một giáp, năm Canh Dần, nước ta vẫn chưa được là con hổ kinh tế như dự đoán của thế giới và như kỳ vọng của bản thân, mặc dù GDP liên tục tăng trưởng trong nhiều năm, đặc biệt là Việt Nam đã bước vào bảng xếp hạng nhóm các nước có thu nhập trung bình.
Cũng như những quốc gia trong phần còn lại đang phát triển của thế giới, Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề kinh tế - xã hội, môi trường, dân sinh bức xúc. Năm Canh Dần 2010 cũng là năm mở đầu một thập kỷ mới và còn là cơ hội để chúng ta nhìn lại mười hai năm qua cũng như dự tính công việc cho mười hai năm tới.
Không thể phủ nhận trong thập niên 2001-2010 này, Việt Nam đã tiếp tục dành được những thành tựu nhất định, được Ngân hàng Thế giới, Chương trình phát triển của Liên hợp quốc ca ngợi và nêu gương cho các nước nghèo, chậm phát triển về thành tích tăng trưởng kinh tế cao và xóa đói giảm nghèo nhanh.
Từ năm 2008, Việt Nam đã vượt qua ngưỡng nước thu nhập thấp (935 USD/người) để gia nhập nhóm các nước có thu nhập trung bình, tuy nước ta đang ở mức thấp nhất trong nhóm này. Đây là những tiến bộ vượt bậc đáng trân trọng tuy còn dưới tiềm năng của đất nước và con người Việt Nam.
Ngoái nhìn lại thập kỷ qua, nước ta tiếp tục tăng trưởng về lượng trên những gì thiên nhiên ưu ái ban tặng, nhưng đạt được không nhiều thay đổi về chất và chưa tạo được cơ sở cho “con hổ” kinh tế lấy đà nhảy vọt trong tương lai. Tỷ trọng các sản phẩm công nghệ cao năm 1999 là 2% chỉ tăng lên được 8% năm 2008, chủ yếu do doanh nghiệp nước ngoài.
Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, có tới 76% tổng tài sản quốc gia của Việt Nam là tài nguyên (khoáng sản, đất rừng…), 20% là tài sản vật chất đã làm ra (cầu, đường, bến cảng), chỉ có gần 7% tài sản là tri thức nhân lực được đào tạo…
Trong khi đó, ở các nước phát triển có thu nhập trên 10.000 USD/người, tỷ lệ tài nguyên chỉ là 2%, tài sản vật chất là 17%, còn tri thức chiếm tới 80%. Riêng ở Nhật Bản tài nguyên chỉ chiếm hơn 0% một chút. Từ năm 2006 đến nay, Việt Nam đã tụt 11 bậc trong bảng năng lực cạnh tranh toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc, Hàn Quốc… đã tiến nhanh dựa trên phát triển tri thức, thể hiện sức sáng tạo của con người.
Nhiệm vụ lớn nhất đặt ra cho đất nước trong những năm tới là không để rơi vào “cái bẫy” thu nhập trung bình mãi mãi. Để có thể trở thành con hổ kinh tế như ước vọng cách đây một con giáp, rõ ràng con hổ Việt Nam phải thoát ra khỏi “cái bẫy” đó. Nói như ngôn ngữ của các nhà kinh tế, “cái bẫy” thu nhập trung bình rất dễ trở thành một thứ chuồng cũi giam hãm, nếu như con hổ không có đủ sức mạnh dũng mãnh, sức bật đột phá.