Thủ tướng Hi Lạp George Papandreou - Ảnh: Neoskosmos
Tuần trước, Thủ tướng Hi Lạp George Papandreou đã đến Mỹ và phát đi thông điệp: “Chúng ta cùng trong hoàn cảnh này. Khủng hoảng nợ đã đe dọa nền kinh tế Hi Lạp, sự ổn định của chính sách tiền tệ EU và liên quan mật thiết tới lợi ích của nước Mỹ. Nếu lan ra, nó sẽ tạo nên cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giống như cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ Mỹ 2 năm trước”.
Rắc rối này lộ ra ngay sau cuộc bầu cử tháng 10-2009. Khi đảng Xã hội do ông Papandreou lãnh đạo lên nắm quyền cũng là lúc họ phát hiện thâm hụt ngân sách của Hi Lạp là 14% GDP, gần gấp 2 lần con số thống kê chính thức mà chính phủ trước đó đưa ra. Trong khi, mức cao nhất mà EU cho phép chỉ là 3%.
Nếu không được kìm hãm, khủng hoảng sẽ đe dọa đến sự ổn định của 16 nước đang dùng đồng tiền chung euro rồi lan sang Đại Tây Dương, đến Mỹ. Nước Mỹ, khi vẫn chưa thoát khỏi suy thoái, sẽ chứng kiến tác động của khủng hoảng nợ này đến ngành xuất khẩu của họ.
Theo báo cáo kinh tế của tổng thống Obama, để bù lấp những lỗ hổng mà suy thoái gây ra, xuất khẩu ròng phải tăng lên. Obama lập mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu trong vòng 5 năm tới. Nhưng mục tiêu đó khó lòng đạt được nếu khủng hoảng nợ tại Hi Lạp không được giải quyết.
Bởi, trong bối cảnh khủng hoảng nợ này, đồng đô la Mỹ đang mạnh hơn đồng euro. Theo quy luật thị trường, đồng tiền mạnh hơn sẽ làm cho hàng hóa Mỹ xuất đi châu Âu có giá đắt hơn. Thêm vào đó, giá trị của đồng euro ở châu Âu đang giảm mạnh, tỉ giá giữa euro và USD càng ngày càng chênh lệch lớn. Hai yếu tố này sẽ khiến người châu Âu không thể mua nhiều sản phẩm đến từ nước Mỹ.
Viễn cảnh u ám đó phụ thuộc một phần vào các quyết định của EU đối với Hi Lạp. Nhưng đáp lại nỗi sợ hãi đang ám ảnh đất nước thần thoại này lại là thái độ khó chịu. Do Hi Lạp dùng đồng euro, các rắc rối tài chính của họ làm suy yếu đồng euro và có thể làm tỉ giá trên toàn châu Âu tăng cao, người ta còn muốn loại Hi Lạp ra khỏi khu vực sử dụng đồng tiền chung châu Âu.
Dù vậy, quan chức Hi Lạp cũng nhận được các động thái trấn an của lãnh đạo EU, cho biết EU sẽ bảo lãnh cho nước này, giúp Hi Lạp không bị vỡ nợ. José Manuel Barroso, chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC), cũng tuyên bố rằng dù EU áp dụng cơ chế gì để giải thoát Hi Lạp thì họ vẫn tuân thủ luật của Liên minh. Điều này đã giúp xoa dịu các e ngại cho rằng sự bảo lãnh đó sẽ vi phạm Thỏa thuận Maastricht về đồng euro.
Nhưng việc bảo lãnh cũng không đảm bảo cứu được Hi Lạp và khu vực dùng đồng euro. Một số chuyên gia lo lắng rằng ngay cả khi có bảo lãnh, nhiều nhà đầu tư Hi Lạp và nước ngoài sẽ không ngừng rút tiền của họ ra khỏi các ngân hàng Hi Lạp để đem đi đầu tư ở những nơi ổn định hơn.
Để nhận được hỗ trợ bảo lãnh của các nước châu Âu, Hi Lạp đã phải cam kết làm đầy ngân sách bằng thu nhập từ thuế. Nhưng nghịch lý là những khoản thuế đó có thể khiến nhiều người, vốn đang làm ăn thua lỗ, lại càng cố tránh thuế hơn. Kết quả là sự sụp đổ có thể xảy ra.
Theo công ty thông tin tài chính Markit, chi phí hàng năm để bảo hiểm một trái phiếu chính phù thời hạn 5 năm cho Hi Lạp là 425.000 USD vào 4-2-2010. Con số này tăng 67% so với 3 tháng trước đó nhưng tính đến 9/3/2010, chi phí bảo hiểm đã giảm xuống 289.000 USD, bằng mức hồi tháng 12-2009. Chi phí bảo hiểm giảm có nghĩa là lòng tin của nhà đầu tư đã tăng lên và rủi ro ít đi phần nào.
Sự sụp đổ này sẽ có hai tác động chủ yếu. Một là, khủng hoảng tín dụng sẽ lan rộng sang các nước châu Âu vốn đang có những vùng kinh tế dễ bị tổn thương. Ví dụ, nếu dòng tiền chảy khỏi Hi Lạp, ngay lập tức người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Italy cũng sẽ rút tiền khỏi các ngân hàng trong nước.
Hai là, khủng hoảng tín dụng sẽ gia tăng khả năng Hi Lạp bị vỡ nợ. Trong tình hình đó, Hi Lạp sẽ tạm thời tách khỏi khu vực dùng đồng tiền euro và trở về với đồng drachma của họ và tất nhiên, giá trị đồng tiền thấp hơn euro rất nhiều.
Có một vài tín hiệu mà Hi Lạp có thể nắm lấy để đưa thị trường thoát khỏi khủng hoảng nhưng không bị vỡ nợ. Tuần trước, Athens đã bán 10 tỉ euro trái phiếu quốc gia thời hạn 10 năm cho các nhà đầu tư. Nhưng chính phủ cần khoảng 23 tỉ euro cho đến tháng 5. Và Hi Lap mới chỉ bắt đầu tiến hành các cải cách để đưa ngân sách ra khỏi tình trạng thâm hụt.
Đầu tháng 3, chính phủ đã tuyên bố kế hoạch cắt giảm tiền lương của nhân viên chính phủ, tăng thuế đối với rượu và thuốc lá cùng các biện pháp khác để có được 4,8 tỉ euro. Nhưng các giải pháp này mới chỉ giảm thâm hụt ngân sách được 2% GDP. Hiện thâm hụt của Hi Lạp đang là 12,7% GDP. Chưa kể, chính sách “thắt lưng buộc bụng”, tăng thuế, giảm tiền lương còn vấp phải sự phản đối của các liên đoàn lao động.
Có lẽ điều an ủi với Hi Lạp lúc này chính là các nhà đầu tư quốc tế giờ đây đã mềm mỏng hơn. Họ trao đổi các hình thức nợ trả không đúng hạn trên cơ sở các khoản nợ quốc gia của Hi Lạp - chính là các hợp đồng có chức năng bảo hiểm nếu sự vỡ nợ xảy ra.