Nhà ở Hóc Môn, đi về hơn 50 cây số nhưng cả năm nay, sáng nào, Quốc P. cũng có mặt tại khoa Tham vấn hỗ trợ cộng đồng quận Bình Thạnh để uống methadone. “Ông trời đã ban cho mình cơ hội để cai nghiện thì phải biết nắm giữ” - P. nói.
“Mùi” của hạnh phúc
Ra vào trại cai nghiện nhiều lần nhưng thường chỉ khoảng một tháng sau là P. tái nghiện. Anh cho biết: “Ở trường, mình cai được là nhờ giáo dục viên kèm cặp và không có sẵn thuốc. Cảm giác thèm nhớ bị dồn nén nên ra trại, mình nghiện lại ngay khi có thuốc. Tuy nhiên, uống methadone vào thì hội chứng thèm nhớ heroin không còn”. Nay P. đã đi làm, trở thành một công dân bình thường như bao người.
Năm lớp 12, để chứng minh cho bạn bè rằng sử dụng heroin vài lần sẽ không nghiện, T. hút trước mặt họ và bỏ dễ dàng. Thế nhưng khi đang học năm thứ nhất Đại học Luật, một lần, vì buồn chuyện gia đình, cảm giác thiên đường của nàng tiên nâu lại trở về. Lần này, anh nghiện thật. Mê ma túy hơn mê học, có bao nhiêu tiền T. nướng hết vào làn khói trắng. Từ ngày T. nghiện ngập, bỏ học đi trộm cắp để kiếm tiền mua thuốc, gia đình anh chỉ còn tiếng khóc và nước mắt. Tròn 10 năm làm nô lệ cho ma túy, hơn chục lần ra vào trại cai nghiện, cuộc đời tưởng chừng đã khép lại với T. Nhưng methadone đã kéo anh ra khỏi vũng lầy. “Sau bao năm sống trong địa ngục, cuối cùng tôi cũng được trở lại làm người” - T. rưng rưng.
Từ một niềm tự hào của gia đình, Hồng N. trở thành nỗi ám ảnh với ba mẹ khi cô sa vào con đường nghiện ngập ở tuổi 17. Để có tiền cho N. sử dụng ma túy, mẹ cô phải bán căn nhà mặt tiền ở quận Phú Nhuận, dọn về sống tại một xóm nhỏ tận quận Thủ Đức. Cha mẹ N. ly dị, cửa nát nhà tan cũng vì chuyện nghiện ma túy của cô. 13 năm nghiện ngập, hơn 30 lần ra vào trại cai nghiện, không ai tin N. có thể từ bỏ ma túy. Vậy mà sau khi uống methadone 10 ngày, N. cai hẳn. “Vỉa hè đã ngủ qua, trại tạm giam đã vào, làm gái cũng nhiều, trộm cắp không ít..., đời có mùi gì tôi đều nếm qua. Chỉ có mùi hạnh phúc, ở tuổi 30 tôi mới được nếm trải” - N. bộc bạch.
Tham vấn viên là chỗ dựa
Mùi hạnh phúc ấy sẽ không có được nếu thiếu sự tiếp sức của những tham vấn viên thầm lặng. Khi mọi người đều xa lánh những bệnh nhân này, cho họ là những công dân dưới đáy xã hội thì chính những tham vấn viên đã dìu họ qua cõi chết, đưa họ trở lại với đời.
Hầu hết người điều trị bằng methadone là người nghiện lâu năm nên thường kèm theo nhiều bệnh lây nhiễm như lao, AIDS, viêm gan siêu vi... Những bộ phận khác đều có thể phòng tránh các mầm bệnh nguy hiểm trên bằng khẩu trang y tế, riêng nhân viên tham vấn thì không. Anh Ngô Anh Tuấn, tư vấn viên của Trung tâm Tham vấn hỗ trợ cộng đồng quận Bình Thạnh, chia sẻ: “Họ là những đối tượng nhạy cảm, dễ bị tổn thương. Mình nói chuyện mà mang khẩu trang thì làm sao tạo được sự gần gũi, tin tưởng”. Đề cập đến khả năng lây nhiễm, anh Tuấn cười: “Làm nghề này phải chấp nhận rủi ro. Nếu sợ thì đã không làm”.
Cuộc trò chuyện giữa chúng tôi liên tục bị gián đoạn vì chốc chốc lại có người cần gặp tham vấn viên. Người thì nhăn nhó vì uống thuốc vào bị táo bón; người thì lo lắng vì trễ kỳ kinh, giảm khả năng quan hệ tình dục; người lại tức giận vì vừa cãi nhau với mẹ... Gặp chuyện rắc rối, họ lại tìm đến nhân viên tham vấn để trải lòng.
“Đường dây nóng” cá nhân của tham vấn viên luôn mở 24/24 giờ để tiếp những vị khách đặc biệt này. Anh Hán Đình Hòe, nhân viên tham vấn của khoa Tham vấn hỗ trợ cộng đồng quận 4, cho biết thường gặp nhất là tình huống cha mẹ không tin con, sợ con lén đi hút chích, còn người con thì đau khổ vì cha mẹ không tin mình. Nếu không có tư vấn viên làm cầu nối, không ít gia đình đã bỏ cuộc.
Không chỉ vất vả, nguy hiểm, lương thấp, đôi lúc các tư vấn viên còn bị bệnh nhân quát tháo, la mắng. Những lúc đó, các tham vấn viên lại nhẹ nhàng từ tốn giải thích, động viên. Chị Lê Thị Kim Phúc, tham vấn viên khoa Tham vấn hỗ trợ cộng đồng quận 4, tâm sự: “Đôi khi cũng buồn bực nhưng nghĩ đến tâm trạng nôn nao của bệnh nhân, tôi lại gắng quên đi.”. Với chị, vui nhất là khi được chứng kiến cảnh người vợ ôm chầm người chồng vừa cai nghiện thành công hay người mẹ dang rộng vòng tay đón con quay trở lại cuộc đời...
Bác sĩ Đặng Phi Bằng, Trưởng phòng Khám bệnh Trung tâm Y tế dự phòng quận Bình Thạnh, từng cho biết: “Methadone không phải là thuốc cai nghiện, càng không phải là thần dược. Thực chất nó là một loại ma túy hợp pháp dùng điều trị thay thế các loại ma túy khác. Rất ít trường hợp tái nghiện sau khi dùng methadone. Tuy nhiên, thuốc chỉ đóng vai trò nhỏ, quan trọng nhất là quyết tâm và nghị lực của bệnh nhân”. Và nhiều người bệnh như đã được sinh ra lần nữa khi đến với methadone cùng bàn tay ấm áp của các tham vấn viên.
Cuối năm, thêm hai điểm điều trị nghiện mới
Tại hội nghị tổng kết một năm triển khai thí điểm điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng methadone tại TP.HCM vào chiều 3-7, tiến sĩ Lê Trường Giang, Phó Chủ tịch Ủy ban Phòng chống AIDS TP.HCM, cho biết: Từ tháng 5-2008 đến tháng 5-2009 chỉ còn khoảng 30% bệnh nhân dùng methadone còn sử dụng heroin. Kết quả điều tra trên 496 bệnh nhân đang tham gia điều trị cho thấy sau khi tham gia chương trình, tỷ lệ bệnh nhân có việc làm tăng lên, đồng thời tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống còn 33%.
Theo ông Giang, hiện chương trình đã thành công bước đầu nhưng con số hơn 500 người được điều trị methadone hiện chưa thấm vào đâu so với gần 40.000 trường hợp HIV hiện có. Vì vậy, Ủy ban Phòng chống AIDS TP.HCM đang gấp rút chuẩn bị đưa vào hoạt động thêm hai điểm điều trị nữa vào cuối năm nay.