Hạn hán ngày càng gay gắt
Màng phủ nông nghiệp tiết kiệm đến 80% lượng nước tưới. Ảnh: Ngọc Tùng
Có lẽ đây là cảnh báo cấp thiết mà thiên nhiên chuyển tải đến nông dân vùng châu thổ này (nhân ngày Nước sạch thế giới 22.3).
Tưới cây bằng “nước cất”
Không phải là nông dân nòi, nhưng ông Đinh Công Mười, ở thành phố Cần Thơ, đã đi tiên phong và trung thành tuyệt đối trong việc ứng dụng phương pháp tưới tự động. Rất đơn giản, đó là dùng một loại bạt nilông chuyên dùng để phủ kín bề mặt liếp đất – gọi là màng phủ nông nghiệp. Hiệu quả sử dụng màng phủ nông nghiệp được ông Mười ghi nhận: giảm thấp các chi phí bơm nước, công tưới, công làm cỏ, khống chế được một số bệnh cây trồng… Ông nói, nếu trồng dưa hấu theo phương pháp canh tác truyền thống thì phải tưới mỗi ngày, thậm chí tưới hai cữ/ngày, nhưng khi trồng với màng phủ nông nghiệp thì suốt cả vụ không phải tốn công tưới ngày nào, chỉ cần giữ một lượng nước rất ít dưới các rãnh liếp. Hệ thống tưới “tự động” nằm ngay phía dưới tấm màng phủ mặc nhiên hoạt động suốt ngày đêm với nguồn nước tưới là “nước cất” – nước trong đất bốc hơi, ngưng tụ ngay bề mặt dưới của màng phủ.
Ông Tám Phấn, nông dân ở tận huyện Kế Sách (Sóc Trăng) so sánh: phân bón các loại phải cần tới 1,5 – 2,0 tấn/ha/vụ theo cách trồng truyền thống; có màng phủ lượng phân giảm xuống chỉ còn 500 – 700kg/ha/vụ trồng. Đỡ vất vả nhất là không phải tốn công làm cỏ bởi tấm màng phủ đã khống chế gần như hoàn toàn khả năng nảy mầm và phát triển của cỏ dại… Chi phí đầu tư màng phủ khoảng 15 triệu đồng cho mỗi hecta – chỉ mới bằng chi phí làm cỏ. Đầu tư một lần có thể sử dụng trong vòng hai năm hoặc bốn vụ trồng. Nếu nguồn kinh phí hỗ trợ bơm tưới (của bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn) được chuyển một phần hỗ trợ cho nông dân đầu tư theo mô hình này thì tình trạng thiếu nước tưới được giải quyết một phần mà lợi ích xã hội thì tăng đáng kể.
Cây trồng thích hợp
GS.TS Nguyễn Văn Luật, nguyên viện trưởng viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long, cho rằng khoai lang là một trong những loại cây trồng tiết kiệm nước. Nông dân Nguyễn Văn Lách (Tam Bình – Vĩnh Long), cũng chứng minh khoai lang khi đã phủ vồng (liếp đất) chỉ cần tưới mỗi tuần hai lần. Chi phí nước tưới cho khoai lang chỉ bằng khoảng phân nửa trồng lúa trên cùng diện tích.
PGS.TS Nguyễn Bảo Vệ, khoa nông nghiệp và sinh học ứng dụng (đại học Cần Thơ), khuyến khích ngoài việc bố trí lại mùa vụ, thay đổi hệ thống canh tác, nông dân nên chọn trồng các loại cây có nhu cầu nước ít hoặc chọn các giống chịu hạn, kháng mặn… TS Vệ nêu ví dụ: nhu cầu nước của cây đậu nành chỉ bằng 80% và cây bắp cũng chỉ hơn 37% so với cây lúa… Nhưng các nhà khoa học chỉ nhìn dưới góc độ khoa học, trong khi nhu cầu cần cây gì còn do thị trường quyết định.
Ngọc Tùng – Nguyên Thanh
Gió chướng đẩy nước mặn chạy nhanh hơn vào nội đồng
Theo viện Khoa học thủy lợi miền Nam, hiện gió Đông Nam (gió chướng) đang đẩy nước mặn với độ mặn cao hơn so với cùng kỳ năm 2009, theo các cửa sông, xâm nhập sâu vào nội địa khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Từ nay đến cuối tháng 3, tại hầu hết các sông chính ở đồng bằng sông Cửu Long nước mặn có độ mặn cao hơn so với trung bình nhiều năm tiếp tục xâm nhập sâu vào các ngày triều cường. Nước có độ mặn 4‰ (gây hại cây trồng) đã xâm nhập sâu từ 30 – 40km so với cửa sông. Nước mặn và nắng hạn đang làm cho 220.000ha lúa đông xuân, xuân hè tại đồng bằng sông Cửu Long thiếu nước tưới, giảm năng suất; trong đó, trên 8.000ha thuộc khu tứ giác Long Xuyên bị thiệt hại trên 70%, 3.000ha bị mất trắng. Ở Cà Mau, toàn bộ diện tích rừng tràm bị khô kiệt; có 36.166ha rừng đang ở mức dự báo cháy cấp 4, 5. Tại nhiều địa phương, người dân phải mua nước sinh hoạt từ 10.000 đồng/m3 trở lên hay phải đi lấy nước xa nhà nhiều cây số.
T.Đ