Philippe Claudel và Triển lãm sách Pháp
Nhà văn Philippe Claudel ký tặng độc giả tại Triển lãm sách Pháp 2009.
Philippe Claudel là nhà văn đương đại có tên tuổi của Pháp hiện nay - chủ nhân của nhiều giải thưởng văn học, trong đó có Renaudot, Goncourt truyện ngắn. Ông đến dự khai mạc Triển lãm sách Pháp chủ đề "100 năm Văn học Pháp" tại Hà Nội (sáng 27-10) với phong cách lịch sự, mà bạn đọc trẻ gọi vui là "rất bảnh".
Có lẽ quan trọng hơn là thái độ trân trọng của Philippe Claudel về việc xuất bản tác phẩm của mình. Trao đổi với Hànôịmới, ông chia sẻ: "Tôi có một nhà xuất bản riêng để cho ra đời tất cả những tiểu thuyết của mình". Đây là "bà đỡ" đã có hơn 300 năm tuổi trong ngành xuất bản tại Pháp. Ông cũng chọn một số NXB nhỏ nhưng tinh tế, phù hợp với các tác phẩm nhỏ mang tính nghệ thuật. Nhưng quan trọng hơn, Philippe Claudel đã có quan hệ lâu dài với những người làm sách tại các NXB này. Đây là điều không lạ đối với thế hệ biên tập viên (BTV) kinh nghiệm và tâm huyết trước đây của Việt Nam. Tác giả với BTV, NXB là mối thâm tình, hiểu, tin cậy và cùng nhau hoàn thiện tác phẩm văn học. Nhưng nay, biên tập sách đặc biệt là sách văn học có nhiều biểu hiện nghiệp dư hóa, nhiều khi như làm phim truyền hình, nhanh với tốc độ chóng mặt và sạn đương nhiên rất nhiều.
Triển lãm sách Pháp năm 2009 với quy mô hơn 7.000 đầu sách thực sự là một cuộc trưng bày về công nghệ xuất bản đầy thâm niên của Pháp. Trong đó, sách cho trẻ em là sự hội tụ không chỉ là của công nghệ in, kỹ thuật in, mà còn là của mỹ thuật trình độ cao, thậm chí cả sắp đặt… Một cán bộ lâu năm của Hội Xuất bản Việt Nam cho rằng, thiết bị in của Việt Nam hiện không thua kém với khu vực, thậm chí ít nhiều đã theo kịp thế giới; nhưng kỹ, mỹ thuật và đặc biệt là đóng xén còn yếu. Bìa sách các nước thường là cứng dù ruột dày hay mỏng và đặt là đứng. Nhưng sách của ta còn nhiều sách bìa mỏng, đặt là đổ.
Nhiều sách đẹp, nhưng triển lãm không dành cho đại bộ phận người dân. Giá cho mỗi cuốn sách đều hàng trăm nghìn cho đến hàng triệu đồng. Có phụ huynh hăng hái nhặt sách, rồi ngậm ngùi trả lại vì phiếu "tích-kê" tiền triệu. Trước khi nói đến thu nhập và mức sống để sở hữu những tác phẩm hay và đẹp, thì câu hỏi đặt ra là xuất bản trong nước không thể bỏ qua thị trường tiềm năng như vậy. Sách chuẩn và vươn tới đẹp còn là sự tôn trọng và định hướng với bạn đọc trong nước.
Sách đẹp và giải thưởng
Giải thưởng sách Việt Nam đã bước vào năm thứ 5. Mặc dù, Giải sách đẹp xuất hiện sau Giải sách hay và cũng đã có ý kiến cho rằng không nên xét giải này. Tuy nhiên, sự vươn lên trong kỹ, mỹ thuật in ấn, trong đó có vai trò các NXB, công ty in… đã khẳng định đây là một phần quan trọng trong hoạt động xuất bản Việt Nam và Giải sách đẹp cần tiếp tục duy trì, phát triển. Đến nay, vòng sơ khảo cơ bản đã hoàn tất. Sách đẹp dự thi Giải thưởng năm 2009 có số đầu sách tăng hơn năm trước, với gần 200 cuốn, do 34 NXB gửi đến. Đã thấy nhiều bộ sách công phu, có bộ tới vài chục tập như "Những truyện hay dành cho trẻ mầm non" (NXB Giáo dục): "Tủ sách danh nhân Việt Nam" (NXB Kim Đồng)… Một số NXB đã hình thành, thậm chí khẳng định phong cách trình bày riêng. Trong đó, phải kể đến sự góp sức của các nhà in đã đầu tư trang thiết bị hiện đại như các công ty: In và Văn hóa phẩm, Trần Phú, Fahasa, Liksin…
Tiểu ban sách đẹp đã nhất trí đề cử 5 giải vàng, 10 giải bạc và 11 giải đồng.
Tuy nhiên, cả nước có tới hơn 50 NXB, vì sao còn đến hơn chục NXB không tham gia? Chưa kể, gần như năm nào cũng chỉ chừng ấy gương mặt quen thuộc góp mặt như các NXB Giáo dục, Kim Đồng, Trẻ, Văn nghệ, Mỹ thuật… Còn thiếu cả mảng sách chủ chốt của NXB Văn hóa - Thông tin, Lao động, Thanh niên, Hà Nội, Đà Nẵng, Đồng Nai… Có những đơn vị tham gia kiểu lấy lệ, sách đẹp mà ruột sách có tới 4 trang trắng vì in thiếu?!
Có NXB cho rằng, thi sách đẹp giống như thi hoa hậu, nhiều khi chỉ là "sắc đẹp" nên không tham gia. Có thể nhận thấy, xuất bản khi chạy theo đối tượng bạn đọc giải trí sẽ chả mất công đầu tư "đẹp" cho tốn tiền. Mặt khác, sách lậu còn tràn lan, người đọc còn chấp nhận sách in nối bản, giấy xấu, chữ lem nhem… thì sách chuẩn, sách đẹp như một ấn phẩm văn hóa thực sự còn chưa được khuyến khích động viên.
Cây bút trẻ Trần Thu Trang cho rằng: Một cuốn sách đẹp đừng nên nghĩ là chỉ là chuyện "hình thức". Nhà văn Cao Duy Sơn, tác giả của "Ngôi nhà xưa bên suối" - tập truyện ngắn được nhận giải thưởng Hội Nhà văn 2008 và vừa được chọn để nhận giải Văn học Đông Nam Á có ngậm ngùi không khi tác phẩm được xuất bản với hình thức quá bình thường? Nhà văn Philippe Claudel khẳng định: "Cho dù có văn học mạng, thì cầm một cuốn sách in trên tay và đọc vẫn là niềm vui sướng đặc biệt của cá nhân tôi".
Vậy phải bắt đầu từ đâu? Giải thưởng sách Việt Nam tiếp tục phát triển, nâng cao dần uy tín; các giải thưởng sách văn học cần phối hợp với các NXB để tái bản tác phẩm một cách xứng tầm; rồi triển lãm giới thiệu tác phẩm đoạt giải… Đó là những mong mỏi thiết thực của bạn đọc và cả những người làm sách tâm huyết.
Thi Thi