Nhà tổ chức ngoại cũng hào hứng với Ca trù
Sau nửa thế kỷ bặt giọng, Ca trù bắt đầu trở lại trong khoảng hai thập niên trở lại đây. Cuộc “hồi sinh” của nghệ thuật Ca trù dường như mạnh mẽ hơn trong quá trình xây dựng hồ sơ Ca trù đệ trình và rõ nét hơn với những cú hích thực sự đáng mừng sau chưa đầy nửa năm Ca trù được UNESCO chính thức công nhận là Di sản thế giới. Sức bật cho sự hồi sinh của Ca trù nói cho cùng đến từ chính những nghệ nhân, CLB Ca trù - họ chính là chủ thể sáng tạo vừa là những người gìn giữ, phát triển Ca trù... Nhưng điều đáng mừng là thời gian gần đây Ca trù đã được xích lại gần hơn với công chúng bình dân với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, các nhà tổ chức mang tính xã hội hóa và cả nhà tổ chức biểu diễn ngoại.
Mới đây nhất, ngày 10.3.2010 Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội đã tổ chức một chương trình dành riêng cho nghệ thuật Ca trù. Với tên gọi Ca trù - cuộc gặp gỡ của âm nhạc và thi ca, nghệ thuật Ca trù đã làm nức lòng khán giả Việt lẫn Tây. Khán phòng của Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội dường như “quá chật” với 250 ghế khiến không ít khán giả đến muộn phải buồn thiu ra về. Buổi diễn của nhóm Ca trù Thái Hà với người dẫn chuyện là TS Nguyễn Xuân Diện thu hút tới mức khán giả đứng chật kín lối đi, nhiều người ngồi bệt xuống sàn nhà lẳng lặng thưởng thức Ca trù...
Nhiều người tìm đến đêm diễn Ca trù - cuộc gặp gỡ của âm nhạc và thi ca phần vì tò mò, phần vì đam mê... nhưng không thể phủ nhận việc trở thành Di sản thế giới đã khiến Ca trù đã mê hoặc lại thêm hấp dẫn, thu hút với công chúng bình dân. Đấy cũng là một trong những lý do để Trung tâm Văn hóa Pháp - “nhà tổ chức biểu diễn ngoại” không thể đứng ngoài trong cuộc chấn hưng Ca trù. Họa sĩ Nguyễn Mạnh Đức thiết kế sân khấu mang tính trang nghiêm, cổ xưa với hoành phi, câu đối, nến cầy... còn những tiết mục của nhóm Thái Hà đã qua 7 đời gìn giữ Ca trù thì khỏi phải chê với đệ nhất quan viên Nguyễn Văn Mùi, đàn đáy - NSƯT Nguyễn Văn Khuê và các ca nương Thúy Hòa, Thanh Hoài, Thu Thảo, Kiều Anh.
Giáo phường đầu tiên và không gian hát cửa đình trở lại
Dù đã được vinh danh là Di sản thế giới nhưng không hẳn là Ca trù đã hết những khoảng trống đáng lo, cần được bảo vệ khẩn cấp. Đó là sự già nua của các nghệ nhân cao niên, là sự thiếu vắng những giáo phường đích thực như thủa xưa và cả những không gian hát của Ca trù ngày càng vắng bóng...
Đặc thù của di sản văn hóa phi vật thể là gần như bí quyết nghề nghiệp dường như chỉ được lưu giữ bằng thực tế, trao tay chứ không thể gìn giữ chỉ bằng sách vở, lý thuyết. Đã vậy, Ca trù xưa thường chỉ “cha truyền, con nối”, việc tìm được đệ tử chân truyền thực khó với những nghệ nhân Ca trù ngày nay. Trong số những nghệ nhân cao niên hiện nay, đệ nhất kép đàn Nguyễn Phú Đẹ và danh ca Nguyễn Thị Chúc ít nhiều may mắn đã tìm được đệ tử chân truyền là đào nương kiêm kép đàn Phạm Thị Huệ. Dưới sự dìu dắt của hai nghệ nhân lão làng, sau 4 năm gây dựng CLB Ca trù Thăng Long đào đàn Phạm Thị Huệ quyết đi bước nữa. Tối 18.3.2010, lễ ra mắt Giáo phường Ca trù Thăng Long đã được tổ chức ấm cúng với sự tham gia của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, Nguyễn Thị Chúc cùng các nhà nghiên cứu Ca trù là Trần Văn Khê, Đặng Hoành Loan, Bùi Trọng Hiền...
Đây thực sự là một cột mốc mới trong công cuộc chấn hưng Ca trù ghi nhận sự ra đời của Giáo phường Ca trù thời hiện đại đầu tiên. Một giáo ước của giáo phường đã được long trọng “tuyên thệ”. Giáo phường Ca trù là một hình thức tồn tại phổ biến của Ca trù thủa xưa nhưng đã “mất bóng” hơn nửa thế kỷ qua.
Sự trở lại hình thức giáo phường hẳn sẽ đem đến cho những đào nương, kép đàn, quan viên của Ca trù Thăng Long ý thức cao hơn về nghề nghiệp. Hơn thế, chọn địa điểm sinh hoạt thường xuyên là Đình Giảng Võ - 612 Đê La Thành - Hà Nội, Giáo phường Thăng Long đã có công đưa không gian hát cửa đình - một trong những môi trường diễn xướng quan trọng nhất của Ca trù trong lịch sử trở lại với đời sống đương đại.
Phúc Nghệ
=