Quyết định của thiện chí

Bất ngờ và ly kỳ, chỉ 4 tuần sau đó, tại một sân bay tràn ngập ánh nắng ở trung tâm châu Âu hôm 9-7, hai chiếc máy bay của Nga và Mỹ đã đậu sát bên nhau để thực hiện cuộc trao đổi các nhân viên tình báo - 10 người của phía Nga (gồm 5 nam và 5 nữ) và 4 người của Mỹ. Cuộc trao đổi diễn ra như một lựa chọn có thể giải quyết tình huống gây bất ổn tiềm tàng mà không phương hại đến nỗ lực tái khởi động quan hệ Nga - Mỹ của ông Obama. Nữ luật sư của một trong những gián điệp Nga được trả tự do gọi quyết định trao đổi gián điệp là “khoảnh khắc lịch sử” mà từ lâu bà không hề nghĩ nó sẽ diễn ra. “Điều đó phải liên quan đến quan hệ hai nước cũng như những mục đích chính trị của đôi bên. Nó giống như những ván cờ” - bà Maria Veselova, luật sư của ông Zaporozhsky, cựu điệp viên Nga, nhận định. Các quan chức chính quyền Mỹ hôm thứ sáu nói rằng việc bắt giữ không nhằm tạo ra một thỏa thuận, và không có quyết định nào về việc trao đổi được đưa ra cho tới sau khi các nhân viên tình báo bị bắt giữ. Nhưng họ mô tả một chuỗi sự kiện diễn biến nhanh sau hành động bắt giữ, trong đó hai bên nỗ lực tìm kiếm một thỏa thuận. Các quan chức mô tả tình huống xảy ra như một cuộc sát hạch gay go nhất chưa từng có trong quan hệ mới cũng như một dấu hiệu về tính phức tạp lâu dài. Một tuần sau khi được các cố vấn báo cáo về nhóm tình nghi gián điệp Nga, ngày 18-6, ông Obama đã họp với Hội đồng An ninh quốc gia, chỉ 6 ngày trước khi ông đón Tổng thống Nga D.Medvedev đến thăm Nhà Trắng. Các quan chức nói chuyến thăm đã diễn ra mà không có bất kỳ sự thảo luận nào về vụ gián điệp. Thế nhưng 3 ngày sau đó, FBI đã bắt 10 người của Nga, một động thái khiến cho dư luận thế giới cảm thấy bóng ma chiến tranh lạnh (1945-1991) đang trở lại. Ngoài một số phát biểu bày tỏ quan ngại từ phía Bộ Ngoại giao và Thủ tướng Nga, hầu như không có khẩu chiến. Sau khi bắt giữ các nhân viên tình báo Nga, các cuộc họp qua điện thoại giữa Nhà Trắng với những cơ quan liên quan được tổ chức liên tục hằng ngày lúc 7 giờ 30 sáng. Và rồi, Mỹ đã nhanh chóng đồng ý việc trao đổi gián điệp. Cũng vậy, sau 2 ngày cân nhắc, phía Nga chấp nhận thương thảo. Mọi việc diễn biến rất nhanh sau đó... Có một số nguyên nhân dẫn đến việc trao đổi gián điệp. Chẳng hạn, Washington lo ngại phiên tòa xét xử các gián điệp có thể làm lộ những thông tin bất lợi cho Mỹ; hay một lần nữa, vụ việc lại phơi bày sự yếu kém về quản lý an ninh nội địa, làm giảm uy tín chính quyền Obama... Nhưng vượt lên những toan tính chi li, chính ý chí vun đắp quan hệ Nga-Mỹ trong thời kỳ mới đã mang lại một quyết định không chỉ có lợi cho hai siêu cường.