Việt Nam là một quốc gia đông dân thứ ba khu vực Đông Nam Á và đứng thứ 13 thế giới về qui mô dân số. Trong đó, khoảng 2/3 dân số có độ tuổi dưới 35. Một đất nước trẻ trung với nguồn nhân lực dồi dào, trình độ dân trí tương đối cao chính là một lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có được.
Người ta thường nói, thế hệ trẻ là tương lai của đất nước, điều đó đúng, nhưng với Việt Nam, tuổi trẻ không chỉ là tương lai mà đang trực tiếp đóng vai trò kiến tạo tương lai. Làm sao phát huy tối đa nguồn lực trẻ trung này, để họ thực sự tham gia vào kiến tạo tương lai của đất nước là vấn đề có tầm đại sự quốc gia.
Hơn 20 năm qua, với quá trình dân chủ hóa về kinh tế, chúng ta đã chứng kiến sự hình thành và phát triển một lớp doanh nhân mới trẻ trung, năng động. Ở các đô thị lớn và cả vùng nông thôn, thậm chí vùng sâu, vùng xa, đã và đang xuất hiện rất nhiều doanh nhân tỷ phú thuộc thế hệ 7x, 8x thậm chí là 9x.
Trong số đó, có người sở hữu khối tài sản lên đến hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu USD với cơ nghiệp không chỉ làm giàu cho họ và gia đình mà còn nuôi sống hàng chục, hàng trăm, thậm chí là hàng ngàn nhân công…
Thế hệ này, với sức trẻ và điều kiện học tập, rèn luyện trong một môi trường kinh doanh có nhiều yếu tố thuận lợi (và cả thách thức) hơn hẳn trước đây, nghiễm nhiên được nhìn nhận là có tiềm năng thích ứng với nền kinh tế hiện đại và sẽ đạt những bước tăng tiến hơn hẳn lớp cha anh đi trước.
Chúng ta đều hiểu rằng, để làm giàu chính đáng trong thời buổi này không phải là chuyện dễ. Nói cách khác, người ta phải thực sự có năng lực thì mới làm giàu được, nhất là trong môi trường cạnh tranh càng ngày càng khắc nghiệt hơn như hiện nay.
Xã hội nói chung và cả những thế hệ người Việt lớn tuổi, trong đó có cả các nhà lãnh đạo, hầu hết đều đặt niềm tin tuyệt đối vào thành công kinh tế của lớp trẻ và thừa nhận năng lực lãnh đạo của họ.
Không chỉ ở lĩnh vực kinh tế, ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác, những người trẻ đang trực tiếp đóng góp vào sự phát triển và thịnh vượng của quốc gia.
Thế nhưng trong khu vực công, tức là trong hệ thống bộ máy Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị-xã hội, các cơ quan hành chính, sự nghiệp, những người trẻ tuổi được giao những vị trí lãnh đạo thực sự không nhiều.
Ở Trung ương, hình như không có Thứ trưởng hoặc Bộ trưởng nào ở độ tuổi trên dưới 35 - lứa tuổi đại diện cho khoảng 70% dân số. Ở cấp tỉnh, tình hình cũng tương tự như vậy.
Không những thế, do ảnh hưởng của truyền thống phương đông và sự lẫn lộn giữa quan hệ gia đình và việc công, kiểu xưng hô “chú-cháu”, “bác-cháu” nhiều lúc khiến các công chức, viên chức 30 tuổi thậm chí là 40 tuổi mất đi hẳn sự tự tin và cảm thấy trong mắt những thế hệ đi trước hình như họ vẫn là…trẻ con.
Hãy lấy ví dụ ngay trong tổ chức Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, để tránh tình trạng “lão hóa” cán bộ của tổ chức này, vừa qua, Ban bí thư TW Đảng đã phải ra Quy chế quy định cụ thể về độ tuổi của các chức danh chủ chốt của cán bộ Đoàn cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã.
Ví dụ, bí thư Trung ương Đoàn giữ chức vụ lần đầu không quá 40 tuổi và giữ chức vụ không quá 42 tuổi; bí thư Đoàn cấp tỉnh giữ chức vụ lần đầu không quá 35 tuổi và giữ chức vụ không quá 40 tuổi; phó bí thư Đoàn cấp tỉnh giữ chức vụ lần đầu không quá 33 tuổi và giữ chức vụ không quá 38 tuổi; ủy viên ban Thường vụ Đoàn cấp tỉnh giữ chức vụ lần đầu không quá 32 tuổi và giữ chức vụ không quá 34 tuổi, vv…
Như vậy là Đảng đã rất quyết tâm không để những người quá già lãnh đạo một tổ chức của những người trẻ tuổi. Trong nhiều văn kiện của Đảng đã nhấn mạnh đến yêu cầu phải trẻ hóa cán bộ, kết hợp hài hòa giữa ba độ tuổi để tạo sự ổn định và kế thừa.
Chính phủ, các Bộ ngành cũng có những qui định khá chặt chẽ về điều kiện tuổi tác khi bổ nhiệm cán bộ. Tuy vậy, thực tế là việc mạnh tay trao quyền (chứ không chỉ là giao việc) cho lớp trẻ ở khu vực công chưa được như mong đợi.
Muốn lãnh đạo thành công một xã hội với đại đa số là những người trẻ tuổi thì tất yếu chúng ta phải hiểu được thấu đáo họ là ai, họ thực sự đang nghĩ gì, mong muốn điều gì và họ sẽ làm gì. Nói cách khác là cần một sự tương thích giữa bộ máy quyền lực và giới trẻ.
Muốn lãnh đạo thành công một xã hội với đại đa số là những người trẻ tuổi thì tất yếu chúng ta phải hiểu được thấu đáo họ là ai, họ thực sự đang nghĩ gì, mong muốn điều gì và họ sẽ làm gì. Nói cách khác là cần một sự tương thích giữa bộ máy quyền lực và giới trẻ.
Và như vậy, khu vực công cần một sự bổ sung thích đáng lực lượng trẻ, đặc biệt là các vị trí lãnh đạo. Vì chỉ khi nắm quyền ra quyết định họ mới có điều kiện lý tưởng để biến khát vọng đổi mới thành hiện thực. Sự bổ sung này còn góp phần khắc phục khoảng cách về tốc độ phát triển giữa khu vực công và phần còn lại của xã hội.
Đảng cũng đã khẳng định, công tác cán bộ đóng vai trò quyết định sự thành công của công cuộc đổi mới. Cũng vì thế mà ở mỗi kỳ đại hội Đảng, nhân sự luôn là chủ đề “nóng’ nhất.
Bởi vậy, khi làm công tác nhân sự ở kỳ đại hội Đảng này, vấn đề trẻ hóa cán bộ cũng cần được quan tâm đồng thời với vấn đề làm sao chọn được người hiền-tài làm lãnh đạo.
Phạm Kinh Bắc