Sự việc chỉ thực sự được phơi bày ra ánh sáng khi năm 2007, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường phát hiện Vedan đang lén xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường. Kể từ đó đến năm 2010 là một cuộc đấu tranh dài, không mệt mỏi của Hội Nông dân ba địa phương trên để đòi quyền lợi hợp pháp của mình. Thế nhưng, để công ty này chịu ngồi vào bàn đàm phán và chấp nhận bồi thường thiệt hại cho nông dân với số tiền hơn 200 tỷ đồng không phải dễ. Họ chỉ đồng ý khi cộng đồng cùng đồng thuận thực hiện quyền của người tiêu dùng - đó là quyền từ chối sử dụng sản phẩm của Vedan.
Chính áp lực đó mà đến nay việc bồi thường những người dân chịu thiệt hại do chất thải ô nhiễm môi trường của công ty này gây ra đã được thực thi. Trên thực tế, việc thực thi quyền người tiêu dùng - quyền tẩy chay sản phẩm của doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường khá phổ biến trên thế giới. Hành động này đã và đang là bài học đắt giá cho nhiều doanh nghiệp nếu muốn tồn tại và phát triển bền vững. Bởi quyền này còn có sức mạnh hơn bất kỳ hình thức xử phạt nào của Luật bảo vệ môi trường.
Riêng tại nước ta, vấn đề ô nhiễm môi trường đã trở nên nhức nhối, đe dọa trực tiếp cuộc sống của người dân. Nhiều làng ung thư đã xuất hiện. Hàng trăm người dân đã phải từ bỏ cuộc sống của mình vì nhiễm phải chất thải độc hại từ hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp đen. Hàng ngàn tỷ đồng từ ngân sách nhà nước đã phải chi ra nhằm cải thiện chất lượng môi trường… Thế nhưng, bất chấp những tổn hại về kinh tế, sức khỏe cộng đồng, vẫn còn hàng ngàn doanh nghiệp tiếp tục vi phạm môi trường. Nghị định xử phạt về hành vi vi phạm môi trường đã phải thay đổi trong năm 2009 theo hướng tăng nặng hình thức xử phạt. Mục đích việc làm này nhằm thay đổi hành vi ứng xử với môi trường, với cộng đồng của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế ô nhiễm môi trường vẫn chưa được cải thiện đáng kể.
Do đó, một lần nữa nhằm bắt buộc doanh nghiệp phải tự giác hơn trong việc chấp hành Luật bảo vệ môi trường, UBND TPHCM đã chấp thuận chủ trương tổ chức thực hiện chiến dịch Tiêu dùng sản phẩm xanh. Việc tổ chức chiến dịch này không nằm ngoài mục đích phát huy quyền của người tiêu dùng - quyền sử dụng sản phẩm của các doanh nghiệp thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường. Khi quyền này được thực thi thì sẽ là một trong những giải pháp kinh tế hiệu quả, có thể tác động và điều chỉnh hành vi ứng xử môi trường của các doanh nghiệp. Doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển, muốn người tiêu dùng tiêu thụ sản phẩm do mình sản xuất ra, không có cách nào khác là phải tự giác chấp hành Luật bảo vệ môi trường.
Đến nay, chiến dịch tiêu dùng sản phẩm xanh lần 2-2011 đã được phát động. Hơn lúc nào hết, sự tham gia, đồng thuận của cộng đồng sẽ quyết định hiệu quả của chiến dịch và cũng chính là hiệu quả của việc cải thiện chất lượng môi trường sống của chính mình.
MINH XUÂN