Quảng Nam: Bao giờ hết đắng như… sâm- Bài 1: Cây thuốc quý

Đại Đoàn Kết - 

Để tới được xứ sở của cây thuốc quý, từ TP. Tam Kỳ chúng tôi đèo nhau đi bằng xe máy, vượt chặng đường gần 200 cây số để đến trung tâm huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam. Từ đây, chúng tôi lại phải trải qua một hành trình cực kỳ gian nan, ròng rã hơn 1 ngày đường, thậm chí phải ngủ lại giữa rừng để đến được nóc Măng Lùng, thuộc xã Trà Linh, huyện Nam Trà My, nơi có độ cao gần 2.000 mét so với mực nước biển, nơi ngự trị của cây thuốc quý – sâm Ngọc Linh, người dân địa phương gọi là cây "thuốc giấu”.


Để tới được xứ sở của cây thuốc quý, từ TP. Tam Kỳ chúng tôi đèo nhau đi bằng xe máy, vượt chặng đường gần 200 cây số để đến trung tâm huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam. Từ đây, chúng tôi lại phải trải qua một hành trình cực kỳ gian nan, ròng rã hơn 1 ngày đường, thậm chí phải ngủ lại giữa rừng để đến được nóc Măng Lùng, thuộc xã Trà Linh, huyện Nam Trà My, nơi có độ cao gần 2.000 mét so với mực nước biển, nơi ngự trị của cây thuốc quý – sâm Ngọc Linh, người dân địa phương gọi là cây "thuốc giấu”.



Sâm Ngọc Linh trên núi Ngọc Linh cách mặt nước biển
gần 2.000 mét là loại dược liệu quý, có giá trị cao

Cây thuốc quý

Chính những già làng ở đây cũng chẳng ai biết cây "thuốc giấu”có từ khi nào. Nhưng mãi mãi, đời đời với họ cây "thuốc giấu” là của hiếm quý báu mà núi rừng Ngọc Linh và Giàng ban tặng cho con người. Thật vậy, với người dân Xê Đăng ở đây, từ bao đời nay họ vẫn coi sâm Ngọc Linh như một món quà quý hiếm mà núi rừng và Giàng ban tặng cho mình. Với họ, nó thật sự là một thần dược chữa bách bệnh và hiệu quả. Cho nên họ trân trọng, nâng niu, giữ gìn và chú trọng phát triển nó, đồng thời giữ bí mật về vị trí sinh trưởng và tác dụng của sâm.

Theo các bác sĩ ở huyện Nam Trà My, từ xưa đến nay, những làng bản ở cách xa Trạm Y tế nhiều ngày đường đi bộ, mỗi khi có người già đau ốm, trẻ em bị bệnh, phụ nữ sinh con, người đi rừng bị thú dữ cắn hay say nắng, cảm mưa... thì đều được các già làng và người thân dùng "thuốc giấu” để chữa trị. Nhờ đó mà ở những vùng còn khan hiếm điều kiện chữa bệnh đã có rất nhiều người qua được cơn nguy kịch. Họ không chỉ quý mà con biết bảo vệ nó, cho nên người Pháp đã nhiều lần khảo sát nhưng đều thất bại.

Còn theo PGS.TS. Dương Tấn Nhựt - Viện Sinh học Tây Nguyên, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam: Sâm Ngọc Linh, một loại sâm của Việt Nam là loại dược liệu quý hiếm, chỉ riêng có ở vùng núi cực cao thuộc một ít huyện của Kon Tum và Quảng Nam. Sâm Ngọc Linh được xếp đầu bảng trong Sách đỏ thực vật Việt Nam. Với nỗ lực cứu cây sâm quý này, từ những năm 1990, ngành chức năng ở Quảng Nam, Kon Tum đã lập những chốt điểm trồng sâm di thực ở quanh núi Ngọc Linh, nơi có độ cao và những điều kiện phù hợp cho sự phát triển của cây sâm Ngọc Linh. Hiện nay, loại dược liệu này có thể tránh bị tuyệt diệt.

Còn theo dược sĩ Đào Kim Long, sâm Ngọc Linh được đặt tên chính thức là sâm Việt Nam, một loài mới của chi Panax, có tên khoa học Panax Vietnamersis Haet Grushs Araliaceae, được xếp hạng trong năm loài sâm quý được thế giới công nhận, có hợp chất đặc trưng Saponin dammaran và cùng họ nhân sâm (Araliaceae) với sâm Triều Tiên và sâm Trung Quốc. Những tác dụng chính của sâm Ngọc Linh gồm: Tác dụng bổ chung, tăng lực và sinh thích nghi, phục hồi sự suy giảm chức năng giúp cho tình trạng của cơ thể trở lại bình thường. Sâm còn tác dụng chống lão hóa, kháng các độc tố gây hại tế bào, giúp kéo dài sự sống của tế bào, tăng các tế bào mới. Tác dụng kích thích điều hòa cơ chế miễn dịch, tăng sức đề kháng của cơ thể, phòng và chống lại một số bệnh ung thư. Ưu thế đặc biệt của sâm Việt Nam là tính kháng khuẩn, tác dụng chống stress tâm lý mà sâm Triều Tiên và sâm Trung Quốc không thể hiện.

"Thuốc giấu” nhưng không giấu

Cho dù đối với người dân vùng cao Nam Trà My, sâm Ngọc Linh thật sự là báu vật, thế nhưng rồi những năm tháng chiến tranh, thấy bộ đội bị thương họ không giữ gìn cho riêng mình mà đem ra phục vụ vì cái chung. Nói như một già làng ở đây: "Giàng ban nó cho bà con của mình, thằng Pháp lên đây bà con mình không cho, nhưng bộ đội thì mình dân mình cho. Để bộ đội nó hết đau, nó khỏe nó đánh Mỹ, đánh Ngụy!”.

Đúng vậy, những năm chiến tranh, họ tự nguyện mang sâm ra để trị thương cho bộ đội. Nhờ đó, công dụng của Sâm Ngọc linh bắt đầu được biết đến. Theo tài liệu để lại, năm 1968, trong chuyến công tác ở vùng núi Ngọc Linh, kỹ sư thực vật Vũ Đức Minh đã được các già làng "bật mí” và từ đây anh đã phát hiện một loại dược liệu quý, anh tìm được vài củ đem về chữa vết thương cho cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị. Có kết quả điều trị tốt, anh báo cáo lên Ban Quân y Khu 5. Tháng 6-1972, Khu ủy Khu 5 đóng tại Trà My thành lập đoàn điều tra thuộc Ban Y tế Trung Trung bộ và tháng 10, đoàn tiến hành tìm kiếm loại cây trên theo 2 hướng Đắk Tô (Kon Tum) và Trà My (Quảng Nam). Ngày 18-3-1973, nhóm của dược sĩ Đào Kim Long và Nguyễn Châu Giang đã tìm thấy một cá thể loại cây này ở độ cao hơn 1.800 m thuộc mạn Nam Ngọc Linh. Quá trình nghiên cứu đã kết luận: Cây dược liệu đó là một loại nhân sâm vô cùng quý hiếm! Khu ủy Khu 5 chỉ đạo tiến hành khoanh vùng bảo vệ, khai thác làm thuốc chữa bệnh, trị thương cho cán bộ, chiến sĩ.

Đến những năm đầu thế kỷ 21, khi những tài liệu khoa học về dược tính của sâm Ngọc Linh được công bố rộng rãi, giá trị của nó đã tăng đến chóng mặt. Từ chỗ chỉ là "thuốc giấu” của đồng bào Xê Đăng, thì nay giá của mỗi ký sâm có thể lên đến năm, bảy chục triệu đồng, đến 100 triệu đồng/kg tùy loại…

Thế là, với tấm lòng rộng mở, cây "thuốc giấu” của người Xê Đăng, kèm theo đó với những bí mật tuyệt đối, chỉ có già làng trước khi nhắm mắt xuôi tay mới rỉ tai cho người kế tục của mình đặc điểm cây "thuốc giấu”, địa điểm bãi "thuốc giấu” của làng trên đỉnh Ngọc Linh không còn giấu nữa. Cùng với sự giữ gìn, bảo tồn và phát triển để rồi từ cây ‘thuốc giấu” còn có những cái tên khác như sâm K5, sâm Ngọc Linh, Panax articulatus Kim Long Dao đã ra đời... Rồi từ chỗ chỉ để chữa bệnh không tiền cho những người trong bản làng, cây "thuốc giấu’ đã có giá trị lên đến gần 100 triệu đồng/kg. Nhưng có điều để người Xê Đăng làm giàu lên từ cây sâm Ngọc Linh vẫn còn là những nỗi niềm trăn trở.

TẤN THÀNH - TRỌNG HOÀNG
Gửi cho bạn bè Bản in

Tin mới