Hơn một tháng nay, Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, phối hợp với Cục Văn hóa Cơ sở nhiều lần “vi hành” đến các lễ hội Hương Sơn, Đức Thánh Cả, đền Sóc, chùa Mía, đền Và, Phủ Tây Hồ, đền Cửa Ông, Côn Sơn – Kiếp Bạc… để mục sở thị dòng người đi vãn cảnh lễ Phật đầu năm. Các nhà quản lý thừa nhận rằng, công tác tổ chức lễ hội của các địa phương khá chu đáo, cảnh quan, vệ sinh môi trường tại các di tích đều được chỉnh trang, sạch đẹp. Các phương án tổ chức, đảm bảo an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, an toàn giao thông, chống ùn tắc giao thông, đón tiếp khách, bãi đỗ xe và trông giữ xe… đều được xây dựng chi tiết, cụ thể. Hầu hết các đền, chùa trong trong các di tích đều cố gắng thực hiện chỉ đạo của Bộ về quản lý tiền công đức, tiền đặt lễ. Thế nên, hòm công đức cũ ở các đền, chùa ở Cửa Ông, Yên Tử, Côn Sơn – Kiếp Bạc, Chùa Hương, Phủ Dày, Đền Hùng… đã được thay mới bằng gỗ kín đáo và đẹp hơn. Trên các ban thờ thì có khay, đĩa cho khách thập phương để tiền lễ, rồi bố trí người thu gom tiền đặt vào nơi quy định. Tình trạng giắt tiền trên nải quả, tay tượng, ném tiền xuống giếng… đã giảm hơn những mùa lễ hội trước. Riêng Chùa Hương và Phủ Tây Hồ và một số di tích khác đã có các bảng, biển hướng dẫn, nhắc nhở du khách tới hành hương như: Nên hỏi giá trước khi mua bán hàng hóa, cảnh giác đề phòng móc túi, không mặc quần cộc, áo ngắn không cổ vào lễ chùa, không cúng lễ mặn trong chùa, không xả rác bừa bãi, nghiêm cấm chèo kéo khách… Ban Tổ chức lễ hội Yên Tử, Đền Hùng còn trang bị thẻ, áo cho thợ chụp ảnh để quản lý, đồng thời cũng “phân công” cho họ là công việc phát hiện các tiêu cực, tệ móc túi để báo cho lực lượng an ninh xử lý. Ngoài hệ thống thùng rác đặt dọc lối đi, các nhà vệ sinh công cộng được nâng cấp, Chùa Hương đã sử dụng một số đò mới có ghế ngồi ngay ngắn, trên đó có các giỏ nhựa chứa rác.
Tính đến ngày 12/3, hầu hết các lễ hội đã khai hội đều diễn ra với nội dung phong phú cả về phần lễ và phần hội, an ninh trật tự được đảm bảo. Chùa Hương đón trên 800.000 lượt khách, Yên Tử đón gần 700.000 lượt khách, Cửa Ông đón trên 200.000 lượt khách, chợ Viềng và Phủ Dày đón trên 500.000 lượt khách… Tất nhiên, hiện tượng ách tắc cục bộ trong những ngày khai hội, sóc thẻ, bói toán, đốt nhiều vàng mã, hầu đồng, trò chơi mang tính cờ bạc, chèo kéo, ép giá, nâng giá hàng quá mức trong những ngày đầu Xuân vẫn “mắt thấy tai nghe” tại đền Bà Chùa Kho, đền Kiếp Bạc, Phủ Dày, hội Lim… Rồi hiện tượng móc túi, mất điện thoại di động vẫn có tới 60 vụ ở Phủ Tây Hồ, hơn 30 vụ ở chợ Viềng… Chuyện chen lấn, xô đẩy khiến người đi lễ bị ngất, chấn thương vẫn thấy trong ngày khai hội ở Nam Định, Yên Tử… Chuyện rác thải bừa bãi trên đường lên động Hương Tích, đường lên chùa Đồng (Yên Tử) và nhiều di tích khác... Các nhà quản lý đều biết, song như ông Vũ Xuân Thành, Chánh Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chia sẻ: Quản lý văn hóa và xử lý các vi phạm trong lĩnh vực văn hóa không dễ một chút nào, nhất là trong những lễ hội – nơi tập trung đông người và người ta đến vì yếu tố tâm linh. Một hiện tượng trộm cắp mà mình xử lý không khéo ngay lúc đó sẽ lập tức trở thành to chuyện... Có những việc nhà quản lý chưa xử lý ngay, chứ không phải lờ đi, mà chắc chắn sẽ có biện pháp chấn chỉnh. Hay như chuyện rác thải cũng vậy, chê trách là một chuyện, song cũng phải thông cảm với ban tổ chức lễ hội, bởi thu gom rồi chuyển rác từ những nơi cao như động Hương Tích, chùa Đồng xuống không đơn giản chút nào dù mạng lưới người dọn vệ sinh được bố trí thường xuyên và chu đáo. Nỗ lực của Ban tổ chức lễ hội đã đành, mà ở đây còn cần cả ý thức của người tham gia lễ hội thì những ì xèo về vệ sinh môi trường, rác thải, trộm cắp... mới vãn.
Hiện nay, cuộc vận động người đi lễ không đặt tiền lên nải quả, ban thờ, tượng Phật, rồi mỗi điểm thờ chỉ đặt một hòm công đức vẫn đang được các nhà quản lý văn hóa nỗ lực triển khai. Cũng như cuộc vận động không cắm hương bừa bãi, không mang hương vào trong gian thờ trước đây được thự hiện theo làm nhẹ nhàng rồi thì theo thời gian ắt được, kiểu như “nước chảy đá mòn”, việc đi lễ bái sẽ ngày một văn minh. Nhưng hy vọng mãi mà “ đá chưa … mòn”. Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đề nghị Bộ kiến nghị Bộ Tài chính xây dựng Thông tư liên tịch hướng dẫn quản lý và sử dụng các nguồn thu chi từ lễ hội và di tích, đặc biệt là nguồn thu từ tiền tài trợ của các nhà hảo tâm, tiền công đức, cung tiến để đảm bảo sự minh bạch và sử dụng có hiệu quả các nguồn thu nói trên phục vụ cho di tích.
Nhật Anh