Bộ đặt vấn đề: Tốc độ phát triển ĐH, về số lượng, trong thời gian qua như phi mã, trong khi chất lượng lại không chuyển biến và không đáp ứng được yêu cầu. Có nhiều yếu tố tác động đến chất lượng GDĐH như mức đầu tư, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất... nhưng những điều này khó bề cải thiện. Vì vậy, Bộ chọn đổi mới quản lý GD-ĐH - khâu ít tốn tiền nhất - làm khâu đột phá, để nâng cao chất lượng GDĐH.
HS phổ thông tham quan tại trường ĐH Bách Khoa - Ảnh: Trần Huy
Cách đặt vấn đề như vừa nêu đã được các trường ĐH, CĐ đồng tình. Nhưng thực thi nó như thế nào lại là điều khiến các trường quan tâm. Phó giáo sư Thái Bá Cần - Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM lưu ý: "Chúng tôi ủng hộ và sẽ cố gắng đổi mới hết sức mình. Nhưng phía Bộ phải đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc thực thi các quy định pháp luật trong chương trình hành động để nó đi vào cuộc sống". Lưu ý của ông Cần là không thừa, vì vào tháng 11/2005, Chính phủ đã có Nghị quyết số 14 về đổi mới cơ bản và toàn diện GDĐH Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020, nhưng đến nay, sau bốn năm thực hiện vẫn chưa được đánh giá rút kinh nghiệm, thậm chí nó còn có nguy cơ rơi vào quên lãng. Bây giờ, Bộ GD-ĐT lại có nghị quyết và chương trình mới.
Chương trình hành động của Bộ đã đề ra quá nhiều việc quan trọng phải làm trong giai đoạn từ 2010 - 2012; riêng trong năm 2010 sẽ rà soát, điểu chỉnh, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đồng thời xây dựng và ban hành mới 23 văn bản quy phạm pháp luật với nội dung phủ khắp các "mặt trận" của GDĐH. Quyết tâm này của Bộ khiến các trường e ngại rằng các văn bản sẽ được "làm đùa làm đại" với những nội dung không khả thi. Phó giáo sư Cần ý nhị: "Nội dung văn bản như thế nào, có thực tế hay không là phụ thuộc vào sự góp ý của các trường". Giáo sư Bùi Văn Ga - Giám đốc ĐH Đà Nẵng - cũng băn khoăn: "Quản lý của Bộ đang rất nghiệp dư so với sự phát triển. Vừa qua, nhiều văn bản Bộ đưa ra nhưng các trường không thực hiện được, vì vậy Bộ cần hoàn thiện các văn bản pháp luật để nội dung các văn bản đúng đắn và có tính khả thi. Để được như thế, khi xây dựng văn bản cần phải bám vào thực tiễn, do những cán bộ giỏi ở các trường đảm nhiệm".
Những lời nhắn gửi của đại diện các trường là rất thực tế, vì lẽ: bấy lâu nay, Bộ thường tổ chức hội nghị, hội thảo lấy ý kiến đóng góp từ cơ sở cho nhiều vấn đề, nhưng khi trở thành văn bản thì rất nhiều ý kiến tâm huyết (của cơ sở) đã bị bỏ ngoài tai.
TS Bùi Trân Phượng - Hiệu trưởng Trường ĐH Hoa Sen, nói: "Chúng tôi đã nói nhiều nhưng hình như Bộ không thấu. Nỗi lo về chất lượng đào tạo là nỗi lo chung. Nhưng vì nỗi lo đó mà Bộ can thiệp sâu, làm thay cho trường, là không hiệu quả. Các trường cần được tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm; Bộ chỉ nên xử lý đến nơi đến chốn chuyện "đầu vào", "đầu ra". Còn hiện nay, do tư duy "muốn có chất lượng thì phải quy định từ trên", nên Bộ làm thay trường, trường làm thay khoa, khoa làm thay giáo viên và giáo viên làm thay SV".
Đại diện cho nhà đầu tư của một trường ĐH tư thục nói thêm: "Muốn đổi mới, phải đổi mới từ Bộ!". Theo vị này, Bộ GD-ĐT phải kiên quyết từ bỏ cơ chế "xin - cho"; bỏ thói quen ra văn bản, hô khẩu hiệu mà không làm hoặc làm qua loa. Vị này phân tích: công tác kiểm tra giám sát của Bộ lâu nay rất hình thức, chưa thấy làm được việc gì đến nơi đến chốn. Các vụ việc xảy ra ở ĐH Hồng Bàng và ĐH Phan Thiết khiến dư luận bức xúc, đoàn giám sát của Quốc hội cũng lên tiếng; Bộ cũng có kiểm tra, nhưng khâu xử lý thì chưa đến nơi đến chốn.
Minh Nhật