Giới quan sát cho rằng, đây có thể là một động thái nhằm đáp trả cuộc tập trận vừa qua của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Gru-di-a vốn bị Nga phản đối. Đặc biệt khi địa điểm cuộc tập trận "Cáp-ca-dơ - 2009" lại ở gần nơi xảy ra cuộc xung đột 5 ngày giữa Nga và Gru-di-a tháng 8 năm ngoái. Điều đáng chú ý là cuộc tập trận diễn ra ngay sau khi Hội đồng Nga - NATO chính thức khôi phục hoạt động, vốn bị đóng băng trong 10 tháng qua. Diễn biến mới nhất này đã phơi bày một sự thật rằng, bất chấp nỗ lực cải thiện quan hệ giữa Nga và NATO vẫn còn rất nhiều trở ngại phải vượt qua.
Thực tế cho thấy, kể từ khi kết thúc Chiến tranh lạnh, quan hệ Nga - NATO liên tục trong tình trạng thất thường, lúc "nóng" lúc "lạnh"; đặc biệt trong vài năm gần đây, khi nước Nga từng bước củng cố lại vị thế của một cường quốc. Và cuộc xung đột ở Nam Ô-xê-ti-a, dẫn đến việc ngừng các cuộc họp của Hội đồng Nga - NATO, đã đánh dấu đỉnh điểm của sự căng thẳng giữa hai bên. Thế nhưng, cả Nga và NATO đều không thể phủ nhận tầm quan trọng của sự hợp tác hai bên nhằm giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu như chống khủng bố, an ninh khu vực, ngăn chặn phổ biến vũ khí giết người hàng loạt...
Bên cạnh đó, quá nửa các thành viên NATO ở châu Âu, khu vực phụ thuộc tới 2/3 năng lượng vào Nga, đều nhận ra điều bất lợi nếu những tranh cãi với Mát-xcơ-va tiếp tục gia tăng. Ngược lại, Nga cũng không muốn gây căng thẳng với NATO vì điều đó sẽ có tác động xấu tới an ninh nước này. Chính vì vậy, trong phiên họp Hội nghị cấp Ngoại trưởng Nga - NATO tại Co-phu (Hy Lạp) hôm 27-6, Tổng thư ký NATO Giáp đờ Hốp Sê-phơ đã khẳng định: "Nga là "đấu thủ" cơ bản trên vũ đài quốc tế. Để giải quyết những cuộc xung đột, thì phải có sự tham gia của Nga. Và Nga cũng hiểu rõ rằng, bất chấp những khác biệt lớn về tình hình ở Gru-di-a, sự tồn tại của Hội đồng Nga - NATO là hết sức quan trọng. Nga cần NATO và NATO cần Nga".
Tuy nhiên, trở ngại trong tương lai đều là những vấn đề thực sự khó vượt qua, không chỉ việc mở rộng NATO, kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa Mỹ ở Trung Âu (NMD), Hiệp ước về các lực lượng vũ trang thông thường (CFE)... trong đó, yếu tố Gru-di-a ngày càng trở thành rào cản lâu dài và nghiêm trọng giữa Nga - NATO. Đối với Nga, việc Gru-di-a và U-crai-na gia nhập NATO là một tuyến đường đỏ không được vượt qua. Trong khi đó, dù cuộc chiến tại Nam Ô-xê-ti-a đã làm chậm lại dự án mở rộng NATO tại các nước thuộc Liên Xô trước đây, nhưng các nước này không phải vì thế mà không thể đặt chân vào ngưỡng cửa NATO vì rõ ràng đây là những "tiền đồn" quan trọng trong chiến lược "Đông tiến" của liên minh quân sự này.
Việc hình thành bức tường ngăn cản Nga - NATO có thể tìm thấy từ nhiều nguyên nhân sâu xa khác nhau. Nhưng suy cho cùng, đó chính là những nghi ngờ đã ăn sâu bén rễ trong tiềm thức của hai phía. NATO cho rằng, Mát-xcơ-va luôn quyết tâm duy trì ảnh hưởng với các nước láng giềng. Còn ngược lại, Mát-xcơ-va luôn cảnh giác trước ý định của NATO muốn nước này quay trở lại thời kỳ bất ổn của những năm 1990, khi Nga ở thế thụ động. Những nghi kỵ trên khiến Nga - NATO khó có thể tiến tới một mối quan hệ lâu dài và ổn định.
Hy vọng tốt nhất cho việc cải thiện quan hệ Nga - NATO lúc này nằm ở cuộc đàm phán Nga - Mỹ về cắt giảm vũ khí hạt nhân tấn công chiến lược mà kết quả sẽ rõ sau cuộc gặp giữa Tổng thống Đmi-tơ-ri Mét-vê-đép và người đồng nhiệm Ba-rắc Ô-ba-ma vào đầu tháng 7 tới. Nếu ký được thỏa thuận này, đó không chỉ là một chìa khóa để giúp khai thông bế tắc giữa Nga và Mỹ mà còn là bước tiến trong nỗ lực tìm tiếng nói chung Nga - NATO.
Lâm Phương