>> Obama bình phẩm về Medvedev, Putin
>> Obama ‘chọc tức’ Nga
Trong ba ngày thăm Nga, ông Obama thảo luận nhiều vấn đề: giải trừ vũ khí hạt nhân, tình hình Iran, Afghanistan, kế hoạch lá chắn tên lửa, NATO mở rộng ...
Quan hệ được hâm nóng
Việc Nga và Mỹ đạt được thỏa thuận về việc tiếp tục cắt giảm và hạn chế vũ khí hạt nhân tại cuộc gặp thượng đỉnh diễn ra tại Moscow có thể coi là bước đột phá trong việc khép lại một trong những nghịch lý lớn nhất của thời chiến tranh Lạnh
Cuộc gặp giữa ông Obama và Medvedev đạt được một số thành công nhất định.
Kết thúc cuộc hội đàm chiều 6/7, tại Điện Kremlin, hai Tổng thống ký "Nhận thức chung về vấn đề tiếp tục cắt giảm và hạn chế vũ khí tiến công chiến lược". Văn kiện này khẳng định, Nga và Mỹ thỏa thuận tiếp tục cắt giảm và hạn chế vũ khí tiến công chiến lược và trong thời gian tới sẽ ký thỏa thuận mới có tính ràng buộc pháp lý nhằm thay thế Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược giai đoạn I (START-I) sẽ hết hạn vào đầu tháng 12/2009. Văn kiện nêu rõ, hiệp ước mới quy định mỗi bên phải cắt giảm và hạn chế vũ khí tiến công chiến lược để sau 7 năm hiệp ước có hiệu lực, mỗi nước chỉ còn 1.500-1.675 đầu đạn hạt nhân và 500-1.100 phương tiện mang đầu đạn này.
Văn kiện này nêu rõ, START mới phải quy định phương thức trao đổi số liệu, thông báo cho nhau về số lượng vũ khí tiến công chiến lược được thiêu hủy, cách thức thanh tra kiểm tra và những biện pháp củng cố lòng tin trong quá trình thực hiện hiệp ước.
Mỗi bên có quyền tự mình xác định thành phần và cơ cấu vũ khí tiến công chiến lược của mình. Các loại vũ khí tiến công chiến lược và phòng thủ chiến lược được quy định gắn kết chặt chẽ với nhau. Hiệp ước mới phải quy định rõ ảnh hưởng của các tên lửa đạn đạo xuyên lục địa và tên lửa đạn đạo đặt trên tàu ngầm không mang đầu đạn hạt nhân, đồng thời quy định các loại vũ khí tiến công chiến lược chỉ được bố trí trên lãnh thổ hai nước ký hiệp ước, không ở nước thứ ba. Hiệp ước mới được ký với thời hạn 10 năm. Hai Tổng thống giao cho hai đoàn đàm phán trong thời gian tới soạn thảo xong hiệp ước mới để hai nước có thể ký kết và thông qua.
Nga, Mỹ nhất trí chỉ lưu...khoảng 1.500 đầu đạn hạt nhân.
Hai Tổng thống cũng chứng kiến lễ ký Hiệp định liên Chính phủ về vận chuyển quá cảnh qua lãnh thổ Nga vũ khí, kỹ thuật và tài sản quân sự, binh lính Mỹ sang Afghanistan, trong bối cảnh các lực lượng vũ trang Mỹ tham gia những nỗ lực nhằm bảo đảm an ninh, ổn định và khôi phục Afghanistan; Văn kiện khung về phát triển hợp tác giữa các lực lượng vũ trang Nga và Mỹ; Nghị định thư về kế hoạch công tác nhằm hoàn thiện sự hợp tác quân sự giữa các lực lượng vũ trang hai nước năm 2009. Hai bên quyết định thành lập Ủy ban Nga - Mỹ về phát triển hợp tác gồm 13 nhóm công tác.
Tại cuộc gặp ở Moscow, hai vị Tổng thống Nga và Mỹ cũng đạt được sự đồng thuận về một số vấn đề quốc tế khác. Trước hết là chương trình hạt nhân của Triều Tiên và Iran. Cả Mỹ cả Nga đều quyết tâm làm tất cả những gì có thể để không cho Triều Tiên và Iran sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Cố vấn về Nga của ông Obama là Michael McFaul đánh giá: “Đó là những kết quả thực sự. Tôi đố anh có thể tìm được cuộc gặp thượng đỉnh nào có kết quả thực chất hơn. Không thể giải quyết hết mọi thứ chỉ trong hai ngày. Điều đó đương nhiên là không thể. Nhưng tôi cho rằng, chúng ta đã đi được một chặng đường dài trên hai phương diện, thứ nhất là xây dựng một mối quan hệ mang lại lợi ích quốc gia, thứ hai là đặt ra triết lý cho chính sách đối ngoại”.
Cùng quan điểm với ông McFaul, nhiều chuyên gia khác cũng nhận định, chuyến thăm lịch sử này của ông Obama đến Nga thực sự là một bước đệm quan trọng trong việc nâng tầm mối quan hệ giữa hai cường quốc.
Hữu danh vô thực?
Tuy nhiên, sự khởi đầu mới đó hiện còn nặng về danh nghĩa và còn nhẹ về thực chất bởi việc đàm phán cụ thể về hiệp định giải trừ vũ khí hạt nhân thay thế cho hiệp định hết hiệu lực ngày 5/12 tới cũng như việc khắc phục những mối bất hòa khác giữa hai nước sẽ không đơn giản như việc đạt được sự nhất trí nói trên.
Hai bên đồng ý cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của mình, nhưng không phải sẽ cắt giảm hoàn toàn mà chỉ với mức độ nhất định, chắc chắn vẫn còn đủ mức độ bỏ xa các cường quốc hạt nhân khác. Khi đi vào những nhượng bộ cụ thể của bên này đối với bên kia thì hai ông chỉ đưa ra những cam kết dễ thể hiện bằng lời hơn là bằng hành động. Nga và Mỹ vẫn còn một số bất đồng chưa thể giải quyết.
Cuối cùng, trên hồ sơ mở rộng liên minh NATO đến tận Ukraine và Gruzia, ông Obama có vẻ chừng mực hơn ông Bush. Nhưng Tổng thống Mỹ khó mà nhượng bộ Nga vì có sự chống đối từ đảng Cộng hòa và thậm chí, cả trong đảng Dân chủ tại Quốc hội. Chủ nhân Nhà Trắng cam kết, ông không để cho việc cải thiện quan hệ với Nga làm tổn hại cho nhân quyền và cản trở những nước bạn muốn gia nhập NATO.
Ngoài ra, về kế hoạch lá chắn tên lửa của Mỹ tại châu Âu, bài toán hóc búa trong quan hệ hai nước, Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng chỉ có thể “cam kết” cân nhắc những quan ngại của Nga về hệ thống phòng thủ tên lửa và tôn trọng lợi ích của Moscow.
Cuộc gặp cấp cao Nga-Mỹ được đánh giá là diễn ra đúng như dự đoán của giới chuyên gia, đó là cuộc gặp này không tạo ra được cái gọi là "bước đột phá". Tuy nhiên, rốt cuộc, dù có nhiều dị biệt thì Nga và Mỹ cũng đồng thuận trên một điểm, giải quyết được tranh cãi trên hồ sơ cắt giảm vũ khí chiến lược - là cơ sở mở ra một thời kỳ hợp tác mới.
