Lịch trình làm việc trong chuyến thăm dài 3 ngày này rất nặng nề, vì các cuộc thảo luận bao gồm nhiều hồ sơ lớn từ giải trừ vũ khí hạt nhân đến tình hình Iran, Afghanistan, kế hoạch lá chắn chống tên lửa, NATO mở rộng ...
Đây là lần đầu tiên nguyên thủ hai nước có cuộc gặp lâu đến thế, khi cần phải thảo luận về rất nhiều nội dung. Một đề tài quan trọng là quá trình chuẩn bị Hiệp ước mới về vũ khí tấn công chiến lược, phải thay thế cho văn kiện cũ sẽ hết hiệu lực vào tháng 12 năm nay.
Kết thúc cuộc hội đàm chiều 6/7, tại Điện Kremlin, hai Tổng thống đã ký "Nhận thức chung về vấn đề tiếp tục cắt giảm và hạn chế vũ khí tiến công chiến lược". Văn kiện này khẳng định, Nga và Mỹ thỏa thuận tiếp tục cắt giảm và hạn chế vũ khí tiến công chiến lược và trong thời gian tới sẽ ký thỏa thuận mới có tính ràng buộc pháp lý nhằm thay thế Hiệp ước cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược giai đoạn I (START-I) sẽ hết hạn vào đầu tháng 12/2009. Văn kiện nêu rõ: Hiệp ước mới phải quy định mỗi bên phải cắt giảm và hạn chế vũ khí tiến công chiến lược để sau 7 năm Hiệp ước có hiệu lực mỗi nước chỉ còn 1500-1675 đầu đạn hạt nhân và 500-1100 vật mang đầu đạn này.
Văn kiện này nêu ro, START mới phải quy định phương thức trao đổi số liệu, thông báo cho nhau về số lượng vũ khí tiến công chiến lược được thiêu hủy, cách thức thanh tra kiểm tra và những biện pháp củng cố lòng tin trong quá trình thực hiện Hiệp ước. Mỗi bên có quyền tự mình xác định thành phần và cơ cấu vũ khí tiến công chiến lược của mình. Các loại vũ khí tiến công chiến lược và phòng thủ chiến lược được quy định gắn kết chặt chẽ với nhau. Hiệp ước mới phải quy định rõ ảnh hưởng của các tên lửa đạn đạo xuyên lục địa và tên lửa đạn đạo đặt trên tàu ngầm không mang đầu đạn hạt nhân, đến sự ổn định chiến lược, đồng thời quy định các loại vũ khí tiến công chiến lược chỉ được bố trí trên lãnh thổ của một trong hai nước ký Hiệp ước. Hiệp ước mới không được áp dụng trong quan hệ hợp tác thuộc lĩnh vực vũ khí tiến công chiến lược giữa một trong hai bên ký Hiệp ước với nước thứ ba. Hiệp ước mới được ký với thời hạn 10 năm. Hai Tổng thống giao cho hai đoàn đàm phán trong thời gian tới soạn thảo xong Hiệp ước mới để hai nước có thể ký kết và thông qua.
Hai Tổng thống cũng đã thông qua Tuyên bố chung. Tuyên bố nhấn mạnh Nga và Mỹ thỏa thuận phối hợp hành động và trung thành với cuộc đấu tranh chung nhằm giáng trả các nguy cơ khủng bố, hành động vũ trang cực đoan và buôn bán ma túy tại Afghanistan.
Tuyên bố xác nhận Nga và Mỹ sẽ tiếp tục đàm phán về khả năng hợp tác thành lập hệ thống phòng thủ tên lửa và hợp tác trong việc đáp trả những thách thức về phổ biến tên lửa đạn đạo. Đồng thời, Nga và Mỹ sẵn sàng hợp tác trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi với các nước hữu quan trong việc giáng trả nguy cơ phổ biến các tên lửa đạn đạo trên toàn cầu. Nga và Mỹ kêu gọi tất cả các nước sở hữu tên lửa không thực thi những biện pháp có thể góp phần phổ biến tên lửa, phá vỡ sự ổn định khu vực và toàn cầu
Hai Tổng thống đã chứng kiến lễ ký Hiệp định liên chính phủ về vận chuyển quá cảnh qua lãnh thổ LB Nga vũ khí, kỹ thuật và tài sản quân sự, binh lính trong bối cảnh các lực lượng vũ trang Mỹ tham gia những nỗ lực nhằm bảo đảm an ninh, ổn định và khôi phục Afghanistan; Văn kiện khung về phát triển hợp tác giữa các lực lượng vũ trang Nga và Mỹ; Nghị định thư về vạch kế hoạch công tác nhằm hoàn thiện sự hợp tác quân sự giữa các lực lượng vũ trang hai nước năm 2009. Hai bên quyết định thành lập Ủy ban Nga - Mỹ về phát triển hợp tác gồm 13 nhóm công tác
Trong chuyến công du đầu tiên tại Nga, Tổng thống Obama nói ông sẽ tìm cách xây dựng mối quan hệ thực dụng với người đồng nhiệm Dmitry Medvedev, được xem là có tinh thần cởi mở. Hai người đã gặp nhau một lần nhân hội nghị thượng đỉnh G-20 tại Luân Đôn hồi tháng 4. Trả lời phỏng vấn nhật báo đối lập Novaya Gazeta của Nga,Tổng thống Obama cho biết, ông sẽ “nỗ lực cãi thiện quan hệ song phương vì Nga và Mỹ có nhiều quyền lợi chung, những quyền lợi mà hai chính phủ trước (Bush và Putin) đã không theo đuổi một cách chủ động”.
Theo giới phân tích, dù có nhiều dị biệt thì Nga và Mỹ cũng đồng thuận trên một điểm: Giải quyết được tranh cãi trên hồ sơ giảm vũ khí chiến lược sẽ là cơ sở mở ra một thời kỳ hợp tác mới.
Ngay từ khi nhậm chức, Tổng thống Obama đã đề nghị với Nga là cùng giảm số đầu đạn hạt nhân xuống mức thấp hơn những dự kiến của người tiền nhiệm. Vào năm 2002, Mỹ và Nga thỏa thuận ký một hiệp ước dự trù mỗi nước duy trì khoảng 1.700 đến 2.200 đầu đạn hạt nhân. Hiện nay hai nước có tổng cộng 20.000 đầu đạn hạt nhân.Theo quan điểm của tổng thống Mỹ, thì Washington và Mátxcơva phải làm gương, tôn trọng hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nếu muốn bắt các nước khác như Iran và Triều Tiên tuân thủ. Phía Nga mặc cả dùng hồ sơ này bắt chẹt Mỹ trả giá trên đề án lá chắn chống tên lửa
Tổng thống Mỹ đã nói rõ là ông không chấp nhận ý đồ của Nga gắn liền vấn đề giảm vũ khí chiến lược với hệ thống lá chắn. Ông Obama cũng khẳng định là hệ thống lá chắn với dàn radar tại Cộng hòa Czech và 10 dàn phi đạn đón đầu tại Ba Lan là nhằm mục đích đối phó với Iran chứ Mỹ không xem Nga là đối tượng. Không như Tổng thống Bush trước đây, ông Obama có vẻ ít gắn bó với dự án “lá chắn” nhưng ông cũng không dễ bỏ rơi nếu không đánh đổi được nhượng bộ nào đó của Nga. Tổng thống Mỹ giải thích, nếu Iran, hiện được Nga ủng hộ, bị cản trở trong mưu đồ chế tạo vũ khí hạt nhân, thì dự án “lá chắn” của Mỹ không có lý do gì tồn tại. Thông điệp của Obama rất rõ ràng: Nga phải sử dụng uy thế của mình để thuyết phục Iran.
Cuối cùng, trên hồ sơ mở rộng liên minh NATO đến tận Ukraina và Gruzia, ông Obama có vẻ chừng mực hơn ông Bush. Nhưng Tổng thống Mỹ khó mà nhượng bộ Nga vì có sự chống đối từ đảng Cộng hòa và ngay trong đảng Dân chủ tại Quốc hội. Chủ nhân Nhà Trắng đã cam kết, ông không để cho việc cải thiện quan hệ với Nga làm tổn hại cho nhân quyền và cản trở những nước bạn muốn gia nhập NATO.
Tại cuộc gặp ở Matxcơva, hai vị Tổng thống Nga và Mỹ cũng trao đổi lập trường về một số vấn đề quốc tế khác. Ở đây trước hết là chương trình hạt nhân của Triều Tiên và Iran. Về nội dung này, thì quan điểm của hai bên có nhiều điểm chung. Cả Mỹ cả Nga đều quyết tâm làm tất cả những gì có thể để không cho CHDCND Triều Tiên và Iran sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt. Hai vị Tổng thống cũng đề cập đến những nội dung phi chính trị — các vấn đề sinh thái, văn hóa, phát triển công nghệ cao.
Mục tiêu chuyến thăm của Tổng thống Mỹ tại Nga là hâm nóng quan hệ song phương. Hai bên đã đạt được thỏa thuận làm cơ sở đàm phán giảm trang bị vũ khí chiến lược. Trong hai nhiệm kỳ của George Bush, bang giao bị suy thoái đến mức gợi lại hình ảnh thời kỳ chiến tranh lạnh.
Hiện đang có cơ hội lớn cho việc cải thiện quan hệ.Hai nước có những kỳ vọng khác nhau về kết quả cuộc gặp thượng đỉnh với hy vọng tái lập cơ sở cho một mối quan hệ ngoại giao quan trọng hơn trong tương lai.
Nguyễn Chiến