Chính nhờ khả năng này mà vòng đời của chúng lặp lại liên tục, khiến chúng trở thành loài bất tử duy nhất trên trái đất mà con người từng biết đến.
Mô tả khoa học
Turritopsis nutricula là một loài sứa có dạng hình chuông (hay hình ô). Khi trưởng thành đường kính tối đa đạt 5 mm và có chiều dài tương tự. Thành cơ thể phần hình chuông mỏng đều, riêng vị trí trên chóp dày hơn các phần còn lại. Dạ dày của Turritopsis nutricula tương đối lớn, hình chữ thập nằm dọc theo cơ thể và có màu đỏ tươi.
Sứa con có đường kính khoảng 1mm với 8 xúc tua bằng nhau, phân bố đều phía rìa ngoài thân hình chuông. Cũng giống như các loài sứa khác, Turritopsis nutricula là sinh vật phù du, sống trôi nổi trên tầng nước mặt các đại dương.
Phân bố tự nhiên
Turritopsis nutricula xuất hiện cách đây 400.000 năm, được cho là có nguồn gốc ở vùng biển Caribbe. Do khả năng có thể quay ngược vòng đời nên chúng lặng lẽ “xâm lăng” và có mặt trên tất cả đại dương của Hành tinh xanh. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhận thấy Turritopsis nutricula chủ yếu sinh sống ở các khu vực nhiệt đới.
Sinh sản và vòng đời
Cũng giống đa số các loài sứa khác, trứng của Turritopsis nutricula phát triển bên trong tuyến sinh dục của con cái được bao quanh bởi thành thùy miệng (tức dạ dày của chúng). Các trứng đã chín được con cái sinh ra với số lượng lớn và được thụ tinh bằng tinh trùng của con đực trong nước biển.
Trong suốt thời kỳ đầu, trứng được thụ tinh sống trong miệng con cái. Sau đó, chúng phát triển thành các ấu trùng. Ấu trùng sống trôi nổi trong nước biển. Sau một vài ngày, chúng sẽ bám vào bề mặt các vật cố định và rắn, ví dụ như mặt các phiến đá. Ấu trùng phát triển thành các tập đoàn đơn bào dạng ống (dạng thủy tức-polyp).
Các sinh vật đơn bào này sẽ dần phát triển thành Turritopsis nutricula con, có kích thước khoảng 1mm. Turritopsis nutricula con ăn các sinh vật phù du nhỏ và sau vài tuần sẽ lớn lên thành Turritopsis nutricula trưởng thành.
Thời gian để một con Turritopsis nutricula trưởng thành phụ thuộc vào nhiệt độ nước biển. Cụ thể, trong môi trường biển có nhiệt độ nước 20 °C (68 °F), Turritopsis nutricula sẽ mất từ 25 đến 30 ngày để từ một con non trưởng thành đầy đủ. Trong môi trường nhiệt độ 22 °C (72 °F) thì chúng chỉ mất từ 18 đến 22 ngày.
Tái sinh và bất tử
Cho đến nay, các thực nghiệm khoa học đã ghi lại được quá trình tái sinh của sứa Turritopsis nutricula. Việc quay ngược vòng đời của Turritopsis nutricula diễn ra để phản ứng và thích nghi trước các điều kiện bất lợi.
Quá trình này bắt đầu bằng việc tái cấu trúc phần nội bì và ngoại bì của bộ phận hình chuông hoặc bộ phận này được lộn từ trong ra ngoài.
Sau đó, Turritopsis nutricula bắt đầu tái tạo các phần nội bì và ngoại bì, hình thành vỏ. Sau khi lớp vỏ phát triển đầy đủ, các tập đoàn đơn bào dạng ống (dạng thủy tức-polyp) giống như hình dạng của chúng sau thời kỳ ấu trùng, được hình thành. Từ đây, chúng sẽ phát triển thành Turritopsis nutricula con, lớn lên và lại tiếp tục quá trình trên.
Trong điều kiện phòng thí nghiệm, các nhà khoa học nhận thấy 100% sứa Turritopsis nutricula đều tái sinh. Tuy nhiên, quá trình sinh trưởng và tái tạo của Turritopsis nutricula mới chỉ được quan sát trong phòng thí nghiệm mà chưa thể quan sát trong tự nhiên.
Theo các nhà khoa học Mỹ, bí quyết bất tử của loài sứa trên là quá trình “chuyển dịch tế bào,” theo đó một dạng tế bào này có thể chuyển đổi thành dạng tế bào khác. Khả năng liên tục tái tạo lại toàn bộ cơ thể của sứa Turritopsis nutricula hiện vẫn là bí mật của tự nhiên và đang được các nhà khoa học tập trung giải mã.
Theo định nghĩa khoa học, polyp hay còn gọi là dạng thủy tức là một giai đoạn trong chu kì sống của động vật Ruột khoang (Coelenterata), cấu tạo dạng thể ống, có miệng ở phía trên với vòng xúc tu bao quanh. Đối diện lỗ miệng là đế bám vào giá thể.
Ở một số loài, dạng thủy tức hình thành nên các tập đoàn hình cành cây gồm nhiều loại cá thể chuyên hóa: cá thể dinh dưỡng, cá thể sinh sản như tập đoàn Obelia, bám vào nơi cố định.
Ở san hô (Anthozoa) và thủy tức nước ngọt (Hydra) thì dạng thủy tức là dạng tồn tại duy nhất. Dạng thủy tức có khả năng sinh sản vô tính: mọc chồi hoặc phân cắt, các chồi này không tách khỏi cá thể mẹ và tạo nên các tập đoàn. Trên các tập đoàn, có các cá thể sinh sản sẽ sinh ra các mầm và phát triển thành chồi, sau đó tách khỏi tập đoàn mẹ thành dạng thủy mẫu, bơi lội tự do. Ở Sứa (Scyphozoa) thì dạng thủy tức hầu như không có hoặc bị rút ngắn lại.
Ngọc Biên (Tổng hợp)
