Thu Hiền thực hiện
Bà Nguyễn Thế Thanh. Ảnh: VNN.
Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online đã có cuộc phỏng vấn nhanh qua điện thoại với bà Nguyễn Thế Thanh, Phó chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam, phụ trách chi nhánh phía Nam và là đại biểu Hội đồng Nhân dân TPHCM xung quanh vấn đề này.
- TBKTSG Online: Xin bà cho biết, bệnh viện Nhi Đồng 2 hiện nay đã được TPHCM công nhận là một di sản kiến trúc cần được bảo vệ hay chưa?
- Bà Nguyễn Thế Thanh: Việt Nam đã ban hành Luật Di sản từ năm 2001, trong đó định nghĩa rõ thế nào là di sản dựa trên các tiêu chí về niên đại, yếu tố lịch sử và văn hóa. Ba yếu tố ấy được cấu thành nên di sản. Muốn khẳng định một vật thể hay một địa chỉ là di sản, di tích ở cấp độ nào thì cần có một nghiên cứu khảo sát, đối chiếu về khoa học để đi đến việc công nhận di tích hay di sản.
Tại Việt Nam, di tích, di sản đang được phân biệt ra là di sản, di tích chưa được công nhận và di sản, di tích đã được công nhận.
Đáng lẽ căn cứ vào Luật Di sản, các trung tâm nghiên cứu bảo tồn di tích của các tỉnh thành phải làm những cuộc khảo sát và phải lập bản đồ cụ thể đánh dấu những di sản, di tích có dấu hiệu là di sản và di tích.
Cho dù, những di sản, di tích này chưa được công nhận thì phải báo cáo đầy đủ lên cấp quản lý nhà nước để sau đó đi đến việc xếp hạng và công nhận. Tuy nhiên, đến nay chúng ta chưa làm được điều đó, khiến bản đồ di sản bị thu hẹp lại, nhất là đối với một vùng văn hóa lịch sử đã hơn 300 năm tuổi như Sài Gòn.
Dựa trên lập luận đó, tôi quay trở lại câu hỏi bệnh viện Nhi Đồng 2 có được công nhận là di tích cần được bảo vệ hay chưa. Năm 1996, Sở Văn hóa - Thông tin TPHCM (nay là Sở VH-TT-DL) đã đề nghị thành phố xếp bệnh viện này vào số những công trình di sản kiến trúc cần được bảo vệ. Sau đó, thành phố đồng ý đưa bệnh viện Nhi đồng 2 (tức là bệnh viện Đồn Đất hay bệnh viện Grall ngày xưa) vào diện cần nghiên cứu, tiếp tục khảo sát, đề xuất những giải pháp, chứng minh nó là một di sản nhằm bảo tồn. Nhưng đáng tiếc là đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào được thực hiện nhằm công nhận chính thức bệnh viện Nhi Đồng 2 là di sản.
Tuy nhiên, cá nhân tôi cho rằng, bệnh viện Nhi đồng 2 là một di sản kiến trúc dựa trên 3 khía cạnh gồm cảnh quan, cây cối và kiến trúc. Bệnh viện này cùng với một số công trình có giá trị lịch sử văn hóa như nhà thờ Đức Bà, Bưu điện thành phố là những công trình kiến trúc nằm ở đỉnh đồi của thành Gia Định xưa.
Bệnh viện Nhi Đồng 2 TPHCM nguyên trước đây là bệnh viện Grall (Đồn Đất) thuộc trào lưu kiến trúc Đông Dương thời Pháp thuộc.
Về mặt cảnh quan, đây là khu vực trung tâm của thành Gia Định xưa. Năm 1872 người Pháp cũng quy hoạch khu vực này là khu trung tâm, có một trong 25 con đường đầu tiên của Sài Gòn ngày nay. Về yếu tố kiến trúc, thì bệnh viện Nhi đồng 2 nằm trong trào lưu kiến trúc Đông Dương, kết hợp cả phong cách kiến trúc Pháp.
Như vậy, mặc dù chưa được chính thức công nhận thì bệnh viện Nhi đồng 2 đã là một di sản kiến trúc nghệ thuật độc đáo.
- Những di sản đã được công nhận theo Luật Di sản thì trong trường hợp nào có thể bị phá bỏ để xây một công trình mới?
- Một di sản đã được công nhận mà vì một nguyên do nào đó phải phá bỏ để xây một công trình mới thì cần có Hội đồng Di sản Quốc gia ra quyết định, nếu đó là di sản quốc gia. Nếu đó là di sản cấp tỉnh thành thì hội đồng cấp tỉnh thành ra quyết định và phải chứng minh được vì sao phải phá đi.
- Vậy với tư cách là một nhà bảo tồn, nghiên cứu di sản và là đại biểu Hội đồng Nhân dân TPHCM, theo bà, cần làm gì để giữ được những giá trị kiến trúc nghệ thuật của bệnh viên Nhi đồng 2 mà vẫn bảo đảm sự phát triển của bệnh viện trong tương lai?
- Nếu chúng ta thực sự tâm huyết gìn giữ di sản và những giá trị văn hóa của TPHCM mà vẫn bảo đảm công năng của bệnh viện Nhi đồng 2 thì tôi cho rằng nên giữ cảnh quan, kiến trúc như hiện nay và hiện đại hóa công năng sử dụng của bệnh viện bằng thiết bị, bằng sự nâng cấp chất lượng khám, chữa bệnh. Bởi vì, một bệnh viện hiện đại chủ yếu là ở phương thức chữa bệnh, thiết bị hiện đại và chất lượng y bác sĩ. Bên cạnh đó, bệnh viện cũng cần có một cảnh quan, một không gian xanh để bệnh nhân thư giãn và phục hồi sức khỏe.
Hiện nay, TPHCM đang có mô hình bệnh viện-công viên như bệnh viện Nhi đồng 2 mà các tỉnh thành khác không dễ gì có được thì hà cớ gì chúng ta lại đập bỏ?
Với tư cách cá nhân, tôi cho rằng đập đi là sai lầm.
Còn với tư cách là Phó chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam và đại biểu Hội đồng Nhân dân thành phố, tôi không thể không lên tiếng và tôi sẽ có ý kiến phản biện lên Ủy ban Nhân dân TPHCM về việc này. Nếu chúng ta làm mọi cách mà bệnh viện Nhi Đồng 2 vẫn bị đập bỏ thì ít nhất sau này trong lịch sử cũng ghi nhận rằng đã từng có một cuộc tranh luận để gìn giữ một di sản cho mai sau.
- Xin cảm ơn bà.
