Phát triển thị trường điện cạnh tranh: Xóa những khúc mắc về điện

KTĐT - 04/04/2012 08:21

Phat trien thi truong dien canh tranh: Xoa nhung khuc mac ve dien

KTĐT - Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải vừa có ý kiến kết luận về phát triển Thị trường phát điện cạnh tranh Việt Nam, trong đó yêu cầu Bộ Công Thương có quyết định thành lập các Tổng công ty phát điện trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trong tháng 4/2012.

Đây là bước chuyển quan trọng trong việc tái cơ cấu nhằm tạo ra thị trường năng lượng lành mạnh.

Đòi hỏi minh bạchở nhiều khâu

Sự thiếu minh bạch của ngành điện luôn tạo ra sự hoài nghi của xã hội, đòi hỏi EVN phải công khai, minh bạch nhiều khâu. Trước hết đó là các chỉ tiêu, tiêu chí kỹ thuật liên quan đến sản xuất điện, chi phí truyền tải, chi phí tính 1kWh điện của mạng phân phối, tỷ lệ hao hụt điện năng được phép, chi phí quản lý điều hành...Nếu như mọi con số rõ ràng, hợp lý, người dân sẽ hiểu và cảm thông, nhất trí với ngành điện.

Phó Tổng Thư ký Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam Vương Ngọc Tuấn bày tỏ: "Giá điện chỉ có thể tăng khi vật tư đầu vào tăng mà không thể tăng để bù lỗ cho những hoạt động quản lý yếu kém và để trả lương không hợp lý cho ngành điện. Muốn để cho người tiêu dùng có thể thông cảm với việc tăng giá điện thì mọi hoạt động của ngành điện cần được công khai, minh bạch hơn".

Ngoài ra, TS Nguyễn Minh Phong thuộc Viện Nghiên cứu phát triển KT - XH Hà Nội cho rằng, EVN cần công khai công tác tuyển chọn nhân sự, quản lý điều hành trong ngành điện. Mặt khác, thu nhập của cán bộ, công chức, người lao động cũng cần được công khai. Không thể để những cá nhân để cho ngành điện ở trong tình trạng thua lỗ, sản xuất không đủ điện cung ứng cho người dân, đầu tư ngoài ngành tràn lan, thất bại mà vẫn hưởng lương cao ngất ngưởng được… Ông Phong cũng đề xuất giải pháp xây dựng giá sàn cho mặt hàng điện. Đây là mức giá thấp nhất bảo đảm cho doanh nghiệp hoạt động không lỗ. Còn giá thực tế bán ra là giá sàn cộng với giá để doanh nghiệp có lãi (được tính toán trên cơ sở chi phí hợp lý) và thuế. Nếu xây dựng được mức giá sàn này, Nhà nước sẽ không phải bù lỗ và 100% doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ đồng ý.

Cạnh tranh khâu nào?

Hiện tại, các doanh nghiệp của EVN chiếm trên 70% tổng sản lượng điện sản xuất, EVN độc quyền 100% ở khâu truyền tải và giữ 95% ở khâu phân phối điện cả nước. Cùng với đó, công ty mua buôn điện duy nhất là Công ty mua bán điện và đơn vị vận hành hệ thống và thị trường điện là Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia vẫn trực thuộc EVN. Thực tế này cho thấy, rất khó tạo ra thị trường phát điện cạnh tranh, chưa nói gì đến thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. Từ kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới, nhiều chuyên gia cho rằng, nên tách riêng các bộ phận của EVN và thành lập các công ty độc lập trong các khâu phát điện, truyền tải, phân phối, bán lẻ và dịch vụ hỗ trợ ngành điện. Trong đó, tất cả các nhà máy phát điện dưới 500MW phải thực hiện cổ phần hóa, Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần chi phối. Kết hợp với minh bạch các chi phí đầu vào, giá mua buôn, sẽ tạo động lực thu hút doanh nghiệp của các thành phần kinh tế tham gia vào thị trường phát điện. Vì an ninh điện và lợi ích chung, Nhà nước sẽ nắm giữ khâu truyền tải điện quốc gia. Còn hệ thống phân phối điện, bán lẻ điện đến người tiêu dùng có thể tổ chức đấu thầu cạnh tranh.

Thực tế, việc tách Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia thành một cơ quan độc lập sẽ bảo đảm sự công bằng trong cạnh tranh giữa các nhà máy phát điện độc lập nằm ngoài EVN và bản thân EVN. Làm được điều này, sẽ khắc phục tình trạng một số doanh nghiệp phát điện độc lập đang kêu vì bị EVN "ép giá" hiện nay.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở việc thay đổi sở hữu, hình thức sở hữu tại các khâu của quá trình sản xuất, truyền tải, phân phối điện, mà nằm ở cơ chế có đủ và có bảo đảm hay không để các doanh nghiệp hoàn toàn bình đẳng với nhau.

Thực tế cho thấy, tiềm năng để phát triển mặt hàng điện từ nguồn năng lượng truyền thống và năng lượng tái tạo còn lớn, chỉ sợ thiếu cơ chế khuyến khích và quản lý đầu tư hiệu quả. Đặc biệt, chỉ sợ thiếu tính minh bạch trong giá điện, thiếu tính cạnh tranh trong thị trường sản xuất và phân phối điện mà thôi.

Ông Vũ Xuân Thuyên Chuyên viên cao cấpcủa Bộ Kế hoạch&Đầu tư