7 thửa ruộng bậc thang vừa được tạp chí Travel and Leisure bình chọn gồm: Banaue (Philippines); Yuangyang (Vân Nam, Trung Quốc); Long Ji (Quế Lâm, Trung Quốc); Ubud (Bali, Indonesia); Annapurna (Nepal); Mae Rim (Chiang Mai, Thái Lan) và Sapa (Lào Cai, Việt Nam)
Khi tạo ra những thửa ruộng bậc thang này, người Mông, người Dao, người Giáy chỉ nghĩ rằng mình làm như thế là hiệu quả nhất trong việc canh tác nông nghiệp. Tuy nhiên, do đồi núi có độ dốc cao, địa hình lại quanh co, nên những thửa ruộng bậc thang đã uốn khúc một cách rất mềm mại. Mỗi mùa, ruộng bậc thang lại tạo ra những bức tranh với những mảng màu sắc riêng. Vụ gieo trồng ruộng bậc thang vừa có màu xanh của mạ non vừa có màu trắng bạc của nước. Mùa thu hoạch đến, ruộng bậc thang “biến” trái núi thành một rừng vàng. Và vẻ đẹp của ruộng bậc thang còn biến hóa hơn khi người Mông, người Dao, người Giáy luân phiên canh tác, luân phiên thu hoạch các loại cây trồng... Lời đánh giá trong bình chọn về ruộng bậc thang ở Sapa của tạp chí Travel and Leisure quả thật không ngoa: “Với cảnh quan tuyệt vời trông giống như chiếc thang leo lên bầu trời của những thửa ruộng bậc thang, Sa Pa đã trở thành một trong những điểm thu hút du khách của Việt Nam”.
Qua góc nhìn của nhiều nhiếp ảnh gia, nơi ruộng bậc thang đẹp nhất phải kể đến thung lũng Mường Hoa (Tả Van, Lao Chải, Lào Cai). Hệ thống ruộng bậc thang từ suối Mường Hoa lên lưng chừng núi có diện tích gần 10km2. Ở vùng này, vẻ đẹp của ruộng bậc thang càng được nổi bật nhờ không gian cảnh quan rộng, du khách không bị che khuất tầm mắt. Một khu vực khác có ruộng bậc thang đẹp không kém là Suối Thầu. Ruộng bậc thang này là thành quả khai khẩn của người Dao. Ngoài Sapa, hình thức canh tác trên đất dốc này còn phổ biến ở các vùng cao khác như Tây Nguyên, Tây Bắc, các vùng trung du Bắc Bộ. Đặc biệt, ruộng bậc thang ở La Pán Tẩn (Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái) cũng mang trong mình những vẻ đẹp rất riêng cần được các nhà chuyên môn nghiên cứu.
Theo TS. Trần Hữu Sơn - Giám đốc Sở VH,TT&DL tỉnh Lào Cai: “Các ruộng bậc thang là sự ứng xử của người Mông, người Dao, người Giáy với loại hình canh tác trên đất dốc. Ruộng bậc thang là thành tựu cả về mặt văn hóa lẫn tri thức dân gian, đã phát huy tác dụng, tạo ra sản xuất lúa nước ở vùng cao”. Nhờ có sản xuất lúa nước nên năng suất cao hơn sản xuất lúa cạn (lúa nương), vì vậy tạo ra sự ổn định về lương thực, nâng cao đời sống của người dân vùng cao. Do đó, lo ngại về nguy cơ di sản ruộng bậc thang bị tàn phá, có lẽ chỉ khi có các tác nhân: Môi trường bị tác động mạnh mẽ; Có những dự án làm thay đổi địa hình của tự nhiên; Di dân; Đưa cơ giới vào sản xuất...
Lê Thanh Bình