Dưới đây là một số quy định của chính quyền nước ta thời xưa hoặc của chế độ cũ trước đây. Xin giới thiệu để bạn đọc tham khảo.
HÌNH LUẬT CANH CẢI
Công chức (thuộc ngạch hành chính, tư pháp, quân nhân, người thừa sai, thừa ủy của một cơ quan công quyền hoặc của cơ quan chịu sự kiểm soát của cơ quan công quyền, công dân thừa nhiệm một công vụ) đòi hay nhận của cho, lời hứa hẹn, quà tặng, biếu để làm một việc thuộc chức vụ, địa vị của mình (dù việc làm đó là đúng nhưng theo quy định thì không được nhận tiền công), hoặc để không làm một việc thuộc bổn phận của mình thì đã phạm tội hối lộ. Mức phạt rất nặng: phạt tù từ hai năm đến mười năm và phạt vạ bằng hai lần giá trị của lời hứa hẹn hoặc vật hối lộ (nhưng không được dưới 2.000 đồng).
DỤ SỐ 18 NGÀY 28-7-1954
Dụ này thay thế tạm thời quy định trên của Hình luật canh cải.
Tội phù lạm
Bao gồm những đối tượng và hành vi sau:
- Công chức, nhân viên công sở, các người thu lệ phí, thuế má, công ngân, cùng các người phụ tá hay ủy phái của họ mà nhận lĩnh, đòi hỏi hay ra lệnh thu ngân về những lệ phí, thuế má, phần góp hay tiền bạc, tiền công, lương bổng, những khoản tiền mà họ biết không phải thu hay quá hơn số phải thu.
- Các lục sự hay công lại khi nhân danh luật pháp thu nhận tiền bạc mà phạm tội.
- Người cầm quyền nào ra lệnh lập các thứ thuế trực thu hay gián thu ngoài các thứ thuế đã ấn định trong luật pháp, công chức, nhân viên hay thuộc viên lập hay thu nhận thuế ấy.
- Người cầm quyền, phụ tá hay ủy phái của họ, bất luận dưới hình thức nào, không được luật pháp cho phép mà tự ý giảm, tha, miễn lệ phí, thuế má của nhà nước, hoặc cấp phát, cho không vật liệu của các công sở, công xưởng.
Người phạm tội phù lạm sẽ bị phạt khổ sai hữu hạn và phạt tiền từ 50.000 đồng đến một triệu đồng.
Hối lộ
• Yếu tố cấu thành tội
Những người đại diện cho công quyền (được ủy nhiệm do dân cử, công chức ngạch hành chính hay tư pháp, quân nhân hay đồng lõa, nhân viên hay người được ủy phái của một công sở hoặc một cơ quan đặt dưới quyền kiểm soát của công quyền, kể cả công dân phụ trách một công vụ), mà đòi hỏi hay chấp thuận sự dâng lễ, lời hứa hẹn, của cho, vật biếu, dù trực tiếp hay có người trung gian, để làm hoặc không làm một việc phải hoặc trái thuộc về chức vụ hay công việc của mình trong khi đáng lý ra không được lấy tiền công là phạm tội.
• Thiên vị trong phán quyết, phát biểu ý kiến cũng phạm tội
Đó là khi thẩm phán, giám định viên do tòa án hay đương sự cử ra mà nhận hối lộ như trên để phán quyết hay phát biểu một ý kiến thuận lợi hay bất lợi cho một bên đường sự; y sĩ, nha sĩ, bác sĩ giải phẫu, bà đỡ nhận hối lộ để chứng nhận giả dối, giấu giếm những căn bệnh, cố tật, tình trạng thai nghén, đưa ra những chỉ dẫn giả tạo về căn bệnh, cố tật hoặc về nguyên nhân chết người.
• Qua mặt cấp trên
Người phụ tá, thuộc viên hay ủy phái nhận hối lộ mà không cho cấp trên biết để làm hoặc không làm một công việc thuộc phận sự của mình cũng phạm tội.
• Không phân biệt nhận trước hay nhận sau
Đặc biệt, căn cứ xét tội đưa hoặc nhận hối lộ không phân biệt là đưa của hối lộ trước hay sau khi giải quyết công việc. Tuy nhiên, nếu nhận của hối lộ sau thì tòa án phải xác định rõ rằng sự giải quyết công việc là nguyên nhân trực thiếp của sự yêu sách hoặc là lý do của việc đưa của hối lộ. Nếu thiếu lý do này thì bản án kết phạt can phạm về tội nhận hối lộ sẽ bị phá.
• Mức phạt
Mức phạt cho các đối tượng trên là khổ sai hữu hạn hoặc phạt hình đồ dịch và phạt tiền từ 20.000 đồng đến một triệu đồng.
Đưa hối lộ
• Gợi ý, thỉnh cầu
Người nào đút lót, hứa hẹn, đưa tặng vật hay thỉnh cầu nhằm mục đích xin người nhận hối lộ làm hay không làm một việc gì (dù ngoài quyền hạn của mình nhưng nhờ chức vụ hoặc công việc của người đó mà người hối lộ được giải quyết dễ dàng) thì bị phạt giam từ một năm đến năm năm và phạt tiền từ 10.000 đồng đến 200.000 đồng.
• Bạo hành, hăm dọa
Người nào muốn được người khác làm hay không làm một việc gì mà dùng đến bạo hành, hăm dọa hoặc chiều theo các yêu sách về hối lộ hay lợi dụng quyền thế cũng bị phạt hình đồ dịch và phạt tiền từ 20.000 đồng đến 500.000 đồng.
Hối mại quyền thế
Người nào (là gia nhân, phụ tá, ủy phái, họ hàng, vợ hoặc chồng) của những người được giao thực thi công vụ nói trên mà khêu gợi hay chấp thuận của lễ, lời hứa hẹn, thu nhận bất cứ của cho, vật biếu gì, với mục đích (thực hay dối) để khẩn cầu người thực thi công vụ làm một việc thuộc phận sự của họ (dù phải lẽ nhưng không được lấy tiền công) hoặc không làm một việc thuộc chức vụ của họ là đã lợi dụng quyền thế thực hay hư của mình. Người vi phạm sẽ bị phạt khổ sai hữu kỳ và phạt tiền từ 50.000 đồng đến một triệu đồng.
Tương tự, công chức nhận hối lộ để xin huy chương, phẩm tước, chức phận, chức vụ, ân huệ, khế ước lãnh khoán... của nhà nước cũng bị phạt như trên vì đã lợi dụng quyền thế thực hay hư của mình.
Phạt giam: Không được dưới khung
Đối với trường hợp quy định phạt giam thì tòa án không được tuyên phạt dưới một năm.
Của cải của can phạm: Có thể bị tịch thu sung công
Của cải hiện hữu của can phạm có thể bị tịch thu một phần hoặc toàn phần để sung công quỹ quốc gia.
Hình phạt bổ sung
Trong các tội trên, kẻ có tội còn có thể bị phạt cấm hành xử các công quyền, dân quyền và gia quyền sau trong thời hạn từ 5 năm đến 10 năm:
- Quyền bầu cử, ứng cử và quyền đeo huy chương.
- Quyền được gọi hoặc bổ vào chức vụ phụ thẩm nhân dân hay công vụ khác, những việc làm công sở hoặc quyền được thừa hành những chức vụ hay công việc ấy.
- Quyền mang khí giới.
- Quyền được cử làm giám hộ, quản lý tài sản cho trẻ vị thành niên (ngoài con mình).
- Quyền được làm giám định viên hoặc nhân chứng trong mọi giấy tờ.
- Quyền làm đốc học hay dạy học (giáo sư, giáo viên, giám thị) trong một trường học.
- Quyền làm giám sát viên, quản lý, quản trị viên hay giám đốc trong những hội vô danh, ngân hàng, công ty bảo hiểm hay tổ chức tín dụng công cộng.
Công bố tội trạng trên báo
Ngoài ra, tòa án xử các can phạm trên phải ra lệnh công bố toàn thể các phán quyết hay án văn đã tuyên xử trong ba tờ báo (do tòa định), ở những chỗ (cũng do tòa định). Công tố viện sẽ lo liệu việc này. Mọi phí tổn sẽ do người bị xử phạt gánh chịu.
Tố cáo người nhận hối lộ: Được miễn tội
Trường hợp người đưa hối lộ cáo giác với nhà chức trách hành chính hay tư pháp thì sẽ không bị phạt, kể cả nếu như việc hối lộ là do người đưa hối lộ khởi xướng ra.
SẮC LUẬT SỐ 4/65 NGÀY 19-7-1965
• Nhân viên chính quyền bất luận dân hay quân, trong khi tại chức mà phạm tội hối lộ, hối mại quyền thế sẽ bị phạt như sau:
- Tử hình: nếu số tiền hay lễ vật thu nhận hoặc hứa hẹn trị giá trên 100.000 đồng. Toàn thể tài sản của phạm nhân, tiền và lễ vật đều bị tịch thu.
- Khổ sai chung thân: nếu số tiền hay lễ vật trị giá từ 100.000 đồng trở xuống. Tịch thu tiền, lễ vật và một phần hay toàn bộ tài sản của can phạm.
• Người đưa hối lộ hoặc mưu toan đưa hối lộ nhân viên chính quyền dân hay quân, hoặc xúi giục kẻ khác hối mại quyền thế để thủ lợi sẽ bị phạt như sau: khổ sai chung thân nếu số tiền hay lễ vật trị giá trên 100.000 đồng, khổ sai hữu hạn nếu số tiền hay lễ vật trị giá từ 100.000 đồng trở xuống.
• Nếu người đưa hối lộ tự tố cáo việc hối lộ hoặc hối mại quyền thế sẽ đương nhiên được khoan miễn và được hoàn lại số tiền hoặc lễ vật đã hối lộ.
SẮC LUẬT SỐ 009-TT/SLU NGÀY 26-8-1972
• Viên chức dân cử hay công cử, thẩm phán các ngành, nhân viên công quyền bất luận dân hay quân, công dân phụ trách một công vụ và nhân viên công ty quốc doanh, hợp doanh hay cơ quan tự trị, trong khi tại chức mà phạm tội hối lộ, hối mại quyền thế và biển thủ công quỹ cùng các đồng lõa sẽ bị xử phạt như sau:
- Tử hình nếu số tiền hay lễ vật thu nhận hoặc hứa hẹn; tiền, vật liệu biển thủ hoặc mưu toan biển thủ trị giá trên một triệu đồng. Nếu giá trị trên 500.000 đồng đến một triệu đồng: khổ sai chung thân. Tòa án còn buộc phải tuyên tịch thu toàn bộ tài sản của can phạm.
- Nếu giá trị trên 100.000 đồng đến 500.000 đồng: khổ sai hữu hạn. Trường hợp giá trị từ 100.000 đồng trở xuống: cấm cố. Việc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản của can phạm là tùy phán quyết của tòa án chứ không bị bắt buộc.
• Trong mọi trường hợp, tiền hay lễ vật hối lộ đều bị tịch thu.
• Tố giác hối lộ: Sẽ được thưởng tiền
Người nào có công cung cấp tài liệu, tin tức xác thực, hiệu quả, trực tiếp giúp khám phá ngay từ lúc đầu các vụ hối lộ, hối mại quyền thế và biển thủ công quỹ thì sẽ được hưởng tiền, bất kể tiền hoặc giá trị tài sản phạm pháp thuộc giá ngạch nào.
Người nào đã phạm vào tội đưa hối lộ mà tự ý tố cáo việc hối lộ cũng đương nhiên được miễn tội và được trả lại số tiền, lễ vật đã hối lộ. Không những thế, tùy trường hợp, họ còn có thể được thưởng tiền. Việc thưởng tiền do thủ tướng chính phủ quyết định.
Tuy nhiên, nhằm bảo vệ cho can phạm và để việc tố giác được vô tư, các chức quyền mọi cấp, mọi ngành, nếu có lần đã đảm trách một trong các công đoạn sau: thụ lý nội vụ, điều tra, giám định, truy tố, thẩm vấn hay xét xử, sẽ không được thưởng tiền.
• Tài sản bị tịch thu sau khi phát mại sẽ được sung vào một trương mục ngoài ngân sách để sử dụng vào các mục đích sau:
- ¼: dùng để thưởng cho người có công tố giác tội phạm.
- ¾ còn lại: để mở rộng các chương trình giáo dục, y tế, xã hội...
Nếu trong một vụ mà không có người được thưởng tiền thì số tiền đó được dành cho các trường hợp người tố giác trong các vụ sau.
• Trường hợp can phạm không có tài sản thì người có công tố giác tội phạm vẫn được thưởng tiền theo giá ngạch:
- 20.000 đồng: nếu số tiền hay lễ vật thu nhận hoặc hứa hẹn, vật liệu biển thủ hoặc mưu toan biển thủ có trị giá trên 500.000 đồng.
- 10.000 đồng: nếu trị giá vật phạm pháp từ 500.000 đồng trở xuống.
• Tiền thưởng trên không phải nộp thuế.
• Song song với việc khởi tố những người can tội hối lộ, hối mại quyền thế, biển thủ công quỹ và đồng lõa, công tố viện có phận sự thông báo cho Bộ Tài chính biết lý lịch đầy đủ của các can phạm và tội trạng để bộ này thực hiện các thủ tục cần thiết nhằm ngăn chặn can phạm tẩu tán tài sản.
* Một bản án của tòa phá án đã xác nhận: Tội nhận hối lộ và tội đưa hối lộ là hai tội riêng biệt. Người nhận hối lộ có thể bị xác nhận là phạm tội trong khi người đưa hối lộ không bị truy tố hoặc được xác nhận là vô can, mà không có mâu thuẫn về pháp lý.
* Nếu án văn đã căn cứ vào lý do mâu thuẫn để quyết định và sự mâu thuẫn đó là toàn diện thì bản án mới bị phá.
Một bản án khác cũng bị phá vì thiếu lý do và vi phạm điều luật vì kết tội bị can nhận hối lộ mà không nêu những yếu tố chứng minh việc nhận hối lộ.
* Theo Điều 60 Hình luật canh cải, chỉ bị phạt như đồng lõa đối với người nào xúi giục, ra lệnh cho phạm pháp, cấp khí giới, phương tiện để can phạm phạm pháp hoặc tri tình giúp đỡ chánh phạm phạm tội hối lộ.
* Bốn yếu tố của tội nhận hối lộ là tư cách công chức của bị can, sự việc người công chức đó đã đòi hỏi hay chấp thuận sự dâng lễ hay hứa hẹn, với mục đích để làm hay bỏ không làm một việc phải hay trái, mà việc đó thuộc về chức vụ của người công chức, đáng lý không được lấy tiền công. (Dụ số 18 ngày 28-7-1954)
TIỂU NGỌC giới thiệu
(Nguyệt san Pháp Luật TP.HCM, Mục Làm giàu kiến thức)