Tháng 2 vừa qua, Pháp đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới gạch bỏ xuyên giới tính khỏi danh mục các bệnh tâm thần. Đây là chiến thắng quan trọng đối với những người trót mang lốt người thuộc giới tính khác.
“Tôi như cất được gánh nặng. Từ nay người ta sẽ nhìn chúng tôi khác đi”, Caphi - một blogger xuyên giới tính (tên khai sinh là Phillipe, muốn đổi thành phụ nữ với tên Caroline). Nhưng đây mới chỉ là sự khởi đầu, nhiều người xuyên giới tính ở Pháp nhận xét như vậy.
Trên thực tế, tuyên bố trên không cải thiện bao lăm quyền của họ cả về khía cạnh pháp luật lẫn y tế. Chẳng hạn, những người xuyên giới tính vẫn buộc phải chuyển đổi giới tính trước khi luật pháp công nhận giới tính của họ. Để được phẫu thuật, họ phải trải qua điều trị tích cực về tâm lý và sự can thiệp của phẫu thuật.
“Đây là chiến thắng tượng trưng. Họ là những công dân bình thường. Nhưng họ vẫn chưa được tự ra quyết định mà vẫn phải phụ thuộc vào các bác sĩ và các nhà tâm lý”, Georges-Louis Tin - Chủ tịch Ủy ban IDAHO chuyên đấu tranh vì quyền của những người đồng tính và xuyên giới tính, cũng như chống phân biệt đối xử với người xuyên giới tính - nói.
Một số người xuyên giới tính cho rằng bà Roselyne Bachelot - vị Bộ trưởng Y tế có đầu óc cách tân, ra quyết định trên vì quan niệm coi xuyên giới tính là bệnh đã quá lỗi thời, đồng thời bà cũng muốn ghi nhận những gì mà người xuyên giới tính làm được trong cuộc đấu tranh của họ. Nhưng ông Tin lại e ngại rằng các chính trị gia có thể đi trước một bước như vậy để tránh phải tranh luận về hợp thức hóa hôn nhân đồng giới, hay xóa bỏ những rào cản trong việc cho phép những người đồng tính nhận con nuôi.
Cộng đồng người xuyên giới tính ở Pháp không nghĩ rằng đất nước họ đi đầu trong việc bảo vệ quyền lợi của các cộng đồng thiểu số về giới tính. Nghiên cứu của Bộ Y tế Pháp vừa được công bố đã vẽ lên một bức tranh ảm đạm về sự đối xử đối với người xuyên giới tính. Phẫu thuật chuyển đối giới tính vẫn do nhà nước thực hiện (điều này cũng giống như ở một số nước), nhưng những người muốn phẫu thuật thì hầu như không được lựa chọn bác sĩ.
Các nhà phẫu thuật thì than phiền về tình trạng thiếu thốn trang thiết bị để thực hiện những thủ thuật phức tạp và rất ít người được đào tạo chuyên môn. Một số người còn cho hay họ bị đồng nghiệp tẩy chay nếu thực hiện những ca phẫu thuật như vậy.
Vì thế nhiều người xuyên giới tính tự lo tiền bạc sang Bỉ, nơi có những chuyên gia chuyển đổi giới tính giỏi nhất thế giới.
Laure Laudet, người dự định sẽ phẫu thuật chuyển thành phụ nữ vào mùa thu năm nay, khá lo lắng về sự thiếu kinh nghiệm của bác sĩ Pháp: “Trong giới này, chúng tôi phải tự tìm lấy thông tin, tự xác định xem ai là bác sĩ tốt và tự thỏa thuận điều trị với họ”. Luật pháp của Pháp yêu cầu những người xuyên giới tính phải phẫu thuật chuyển giới (tức trở nên vô sinh), thì mới nhận được căn cước thừa nhận giới tính mới. “Nếu từ chối, chúng tôi sẽ trở thành những kẻ không giấy tờ tùy thân” - Caphi cho hay.
Trong khi đó, theo số liệu của các luật sư, khoảng một nửa số người xuyên giới tính đơn giản thích sống cuộc sống của người khác giới tính trong trang phục và cách hành xử của giới tính đó.
Đây sẽ là chiến địa cho cuộc tranh luận tiếp theo. Tây Ban Nha và Anh đã thông qua quan điểm bao dung hơn, mặc dù xuyên giới tính vẫn còn được hai nước này duy trì trong danh sách bệnh tâm thần. Tây Ban Nha đòi hỏi người xuyên giới tính điều trị hócmôn để thay đổi dáng vẻ bên ngoài trước khi cấp căn cước mới, trong khi Anh còn đơn giản hơn, chỉ yêu cầu người xuyên giới tính tư vấn với bác sĩ và thề sẽ sống suốt cuộc đời còn lại với giới tính mà họ lựa chọn.
Tổ chức TransAide của Pháp đã không thành công trong việc yêu cầu nhà nước công nhận chuyển đổi giới tính mà không bắt người xuyên giới tính phải phẫu thuật.
Họ đã khiếu nại lên Tòa án Nhân quyền Châu Âu. “Chúng tôi muốn chứng minh rằng vấn đề mấu chốt ở đây chính là chuyện triệt sản” - Delphine Ravisé-Giard, một trong những nguyên đơn phát biểu. Họ nhận được sự ủng hộ của ông Thomas Hammarberg, Cao ủy về Nhân quyền của Hội đồng Châu Âu, người đã và đang theo đuổi cuộc tranh đấu đòi chấm dứt việc triệt sản bắt buộc đối với những người xuyên giới tính ở Châu Âu. Ông cho đó là sự vi phạm nghiêm trọng quyền con người.
Dẫu sao thì cũng đã có sự khởi đầu. Bộ Y tế Pháp đã cam kết sẽ gây sức ép buộc các nước khác trong Liên minh Châu Âu, xóa xuyên giới tính khỏi danh mục bệnh tâm thần.