“Nhắc đến nông thôn là chạm đến huyết mạch của hầu hết mọi người Việt. Chúng ta có đến 70% dân số là nông dân… Ngay cả những người ở thành phố thì cũng có gốc tích và tình cảm sâu đậm với nông thôn. Với tôi, chất nông thôn vẫn đầy…”, đạo diễn Nguyễn Hữu Phần chia sẻ. Chào đạo diễn, tại sao đến giờ này, Ma làng 2 vẫn chưa thể ra mắt khán giả theo dự định, thưa ông? Lỗi trước hết là tại tôi, tôi phải viết đi viết lại kịch bản khá nhiều lần. Thông thường, khi làm một phim nối với phim cũ, người ta luôn nghĩ đấy là phim “ăn theo”. Vì vậy, phải làm thế nào để vượt qua sức ép ấy cũng là một thách thức lớn đối với tôi. Ngoài ra, cũng do nhiều nguyên nhân khách quan. Chẳng hạn, Đài Truyền hình Việt Nam mới đây đã thay đổi phương thức làm phim, cách duyệt kịch bản, quản lý sản xuất để bảo đảm, nâng cao chất lượng phim truyền hình... Điều này khiến tôi ngoài việc viết lại kịch bản còn phải trình duyệt với một hội đồng mới. Tiếp đến việc diễn viên Hồng Sơn, người đóng vai chính (ông Giỏ) đồng thời là người tổ chức làm phim đột ngột qua đời nên phải tìm người thay thế, phải sửa kịch bản phù hợp với diễn viên sẽ đảm nhận vai diễn này. Chưa kể khi tôi mổ mắt, tôi giao đề cương chi tiết cho một nhóm biên kịch trẻ, nhưng đến khi đọc lại tôi không chấp nhận được... Các nhà biên kịch trẻ hiểu biết về nông thôn và những vấn đề xã hội quá ít. Thế là tôi bỏ tất cả 30 tập kịch bản để viết lại từ đầu… Kịch bản của Ma làng 2 đến đâu rồi, thưa ông? Giờ thì tôi đã hoàn thành 30 tập kịch bản, Công ty Truyền thông Ancom (đơn vị đầu tư) và một số thành viên hội đồng duyệt của Đài Truyền hình Việt Nam có nhận xét tốt về kịch bản này. Sau Tết, khoảng tháng 2 âm lịch, tôi sẽ bắt đầu bấm máy bộ phim, như vậy có lẽ đến tháng 7 phim sẽ ra mắt khán giả. Tôi vẫn tiếc, giá như phim lên sóng sớm thì liền mạch với Ma làng 1, khán giả sẽ dễ dàng theo dõi hơn. Vì sao ông không làm bộ phim khác về đề tài nông thôn thay vì làm Ma làng 2? Chắc bạn cũng nghĩ Ma làng 2 là phim “ăn theo” Ma làng ngày trước... Nhưng không phải, Ma làng 2 là một câu chuyện mới trong thời kỳ mới, chỉ có điều tôi muốn giữ khung cảnh làng quê cũ, các nhân vật cũ... Làm như vậy Ma làng 2 sẽ tiếp nối, tạo sự liên tục về số phận của người nông dân và nông thôn từ thời kỳ bao cấp chuyển sang thời đổi mới, theo cơ chế thị trường. Hơn 10 năm, sau khi được giao khoán ruộng đất, người nông dân đang bị đặt vào những thử thách mới và phải đối mặt với những con “ma làng”, “ma huyện” mới, thậm chí “ma” đời mới còn dữ dội, tinh quái hơn cả “ma” thời cũ, trong đó có những người quản lý, những nông dân thoái hóa, biến chất. Ma làng 2 vẫn lấy bối cảnh làng Bâm Dương, vẫn những con người quen thuộc từ trước, nhưng đã có nhiều thay đổi... Người xem sẽ bất ngờ khi thấy diện mạo làng Bâm Dương giàu có hơn, nhiều nhà ngói, nhà cao tầng, thậm chí có cả những ngôi nhà của người thành thị về đây làm trang trại, khu nghỉ dưỡng và những dự án đầu tư khu công nghiệp, khu du lịch sinh thái... Những người nông dân lam lũ ngày trước, giờ đã no đủ hơn nhưng khát vọng làm giàu cũng sôi sục hơn... Việc xây dựng các dự án lớn, đền bù đất cho dân tạo ra nhiều sự thay đổi trong các gia đình, họ hàng, cộng đồng làng xóm... Người dân đang nghèo khó, bỗng chốc có tiền triệu, tiền tỷ trong tay liệu có lấy đó làm cơ hội “đổi đời” được không, hay lại nảy sinh đủ loại mâu thuẫn ngay trong gia đình, họ hàng và người cùng làng xóm. Những đứa trẻ làng Bâm Dương ngày trước như thằng Đơm, con Đó (con ông Giỏ), Ất (con ông Tòng), Thừa (con cô Mưa)... đang ở tuổi thanh niên, lớn lên trong quá trình đô thị hóa với không ít mặt trái tiêu cực… Lớp trẻ này sẽ nhận thức, ứng xử như thế nào? Tóm lại, Ma làng 2 có thể là sự phản biện, nhìn nhận lại quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn với cái được, cái mất của nó. Thái độ của người viết kịch bản, tác giả bộ phim sẽ được bày tỏ, hoặc ủng hộ việc phát triển các cơ sở công nghiệp địa phương, sản xuất hàng hóa nông nghiệp, thủ công nghiệp... có sự tham gia của người dân, hoặc tung hô các dự án đầu tư thu hồi đất của nông dân xây dựng những khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ... hoành tráng. Dàn diễn viên có gì thay đổi, ngoài người thay thế diễn viên Hồng Sơn? Có thể nói là rất thuận lợi vì chúng tôi tập hợp dàn diễn viên cũ, họ cũng rất hào hứng với phần 2 này. Đoàn phim Ma làng ngày trước rất vui, rất thân thiết với nhau... Hồi ấy, đoàn làm phim thực hiện giai đoạn quay ở xa Hà Nội (điều kiện làm phim như thế bây giờ hiếm lắm, người ta thường quay quanh thành phố, tối đến ai về nhà nấy). Với “gia đình Ma làng”, cả đoàn ở chung trong dãy nhà của một công ty đá ở Lương Sơn (Hòa Bình), hàng ngày tự nấu cơm ăn; tối đến, mọi người đốt lửa trại, trò chuyện rôm rả về vai diễn, đời sống, nghề nghiệp... nên hiểu biết, gắn bó với nhau hơn. Vì thế, bây giờ khi nghe tin sẽ lại được làm việc với nhau, các thành phần làm phim đều vui mừng.
| | Một cảnh trong phim Ma làng. |
Người thay thế diễn viên Hồng Sơn tôi cũng đã tìm được nhưng xin được giữ “bí mật”. Gói gọn trong 30 tập phim là những vấn đề về đô thị hóa nông thôn thu hẹp diện tích đất trồng trọt, văn hóa làng xã... Vậy kết thúc phim sẽ như thế nào ạ? Tôi sẽ để kết thúc phim mở, đặt ra cho người xem những lựa chọn qua việc nhận thức đúng đắn, sai trái ở bộ phim. Vì sao ông vẫn giữ được tình yêu với nông thôn và vẫn muốn làm phim về đề tài nông thôn? Tôi vốn thích làm những phim mang chất thơ, lãng mạn một chút nhưng khi làm việc ở Đài Truyền hình Việt Nam, tôi thường phải thực hiện kế hoạch đề tài của đài... Khi làm xong phim “Đất và người”, tôi bất ngờ được đón nhận những hiệu ứng xã hội rất đáng kể. Khán giả truyền hình, đông đảo nhất là người nông thôn, người thành thị cũng rất quan tâm đến những vấn đề ở nông thôn. Phản ảnh về nông thôn là chạm vào “huyết mạch” của mọi người, hơn thế nữa là chạm vào những vấn đề xã hội nóng bỏng nhất đang diễn ra ở các vùng quê... Riêng với tôi, chất nông thôn vẫn đầy nhưng điều quan trọng là người làm phim phải thể hiện sự “có nghề” của mình không chỉ bằng sự trình bày hiện thực nông thôn mà phải tạo ra những nhân vật, chi tiết, tình huống rất nông thôn để lôi kéo, tạo sự thích thú cho người xem... Làm được như vậy, bộ phim mới đến được với nhiều đối tượng, nhiều tầng lớp xã hội. Ông nhận xét như thế nào về lực lượng làm phim trẻ hiện nay? Tôi đang dạy trong Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh, tôi hơi buồn vì các bạn trẻ bây giờ lười đọc sách quá. Đó là những sinh viên, nhưng nay mai lớp người này ra đời, làm nghề... họ vẫn vậy, không đọc, không nghiên cứu những vấn đề xã hội, nhân sinh... Mà nghề làm phim là sáng tạo, là làm công tác xã hội Những nguyên nhân ấy dẫn đến việc làm phim đang ngày càng đơn giản, thiếu chuyên nghiệp. Hồi trước những người làm phim bỏ ra nhiều công sức để phân cảnh (hình dung ra từng cảnh quay, từng chi tiết tạo hình cũng như diễn xuất); để tính toán từ cỡ cảnh, độ dài, động tác máy với từng cảnh, từng phân đoạn... Thế mà bây giờ rất nhiều đạo diễn không hề phân cảnh, họ tự đặt mình vào vị thế của một người “gia công” cho tác giả kịch bản. Gần đây, tôi có dịp được quan sát một số vấn đề về văn hóa đọc, về nhu cầu học tập bồi dưỡng kiến thức nghề nghiệp của giới trẻ trong ngành điện ảnh và truyền hình. Tôi rất ngạc nhiên là số lượng sách xuất bản được tiêu thụ ở miền Nam đến 75% (miền Bắc chỉ 25%). Các lớp học bồi dưỡng, cập nhật kiến thức nghề nghiệp mà Hội Điện ảnh thường tổ chức thì ở trong Nam luôn có số học viên tham gia đông đảo, còn ở miền Bắc thì ngược lại. Sắp tới, ngoài Ma làng 2, ông còn dự định nào khác? (Cười) Tôi già rồi còn gì!? Nói vui thôi, chứ tôi mà nghỉ thì ốm mất, nên tôi luôn phải nghĩ ra trò này, trò kia để làm. Hiện, tôi đang có một chương trình truyền hình (cũng dành cho nông dân) có tên “Internet về làng”. Chương trình bao gồm tin và tiểu phẩm hài để giáo dục, khuyến khích người nông dân tiếp cận, học hỏi internet. Vì trong quá trình sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp ở khu vực nông thôn hiện nay người lao động rất cần sử dụng internet để khai thác thông tin, mua bán vật tư, sản phẩm nông nghiệp, tạo dựng thương hiệu... Chương trình có sự góp mặt của các nghệ sỹ hài danh tiếng và hy vọng thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả nông thôn. Tôi cũng làm chương trình “Hiểu và Thương” (một dự án phim ngắn về các đề tài văn hóa, đạo đức) cho kênh truyền hình AVG. Tôi luôn nghĩ, các tác phẩm nghệ thuật, bộ phim mang chất nhân văn, ca ngợi lòng nhân ái... sẽ tồn tại lâu dài trong lòng người xem (ví như bộ phim truyền hình “Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên”, một bộ phim rất đẹp, rất thơ, các nhân vật trong một ngôi làng sống đầm ấm, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau... Phim đã chiếu nhiều lần trên truyền hình, nhưng bây giờ, 5 - 10 năm hoặc lâu hơn nữa chiếu lại, người xem vẫn đón nhận và yêu thích) Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này! N.Thủy (thực hiện) |